Als jij geen abortus wilt, kies er dan niet voor.

Echt. Dat is ongeveer de grens van jouw beslissingsrecht.

Jouw geloof mag jouw leven sturen, je geweten jouw keuzes bepalen. Je mag een zwangerschap zelfs heilig vinden, abortus verdrietig, ingewikkeld of moreel onaanvaardbaar. Je mag zelfs zeker weten dat jij het nooit zou doen. Het mag allemaal en het wordt ook aan de lopende band verkondigd.

Maar jouw overtuiging is geen gebruiksaanwijzing voor het lichaam van een ander.

Toch is dat precies waar het debat over abortus steeds weer naartoe schuift. Niet: wat zou ík doen? Maar: wat mag zij doen? Niet: wat geloof ik? Maar: hoeveel gevolgen mag zij vanwege mijn geloof dragen? En zo vaak wordt de vrouw die zwanger is in dat gesprek níet gewoon behandeld als wat zij is: een mens met een lichaam, een leven, relaties, werk, geld, gezondheid, verlangens en grenzen.

In deel 1 van dit drieluik (Abortus en autonomie (1): wat je voelt, en wat je denkt dat je hoort te voelen) schreef ik over wat je voelt na een abortus; en wat je denkt dat je hoort te voelen. Over opluchting, verdriet, twijfel, rust, blijdschap en het maatschappelijke script waarin lijden betrouwbaarder lijkt dan helderheid. In deel 2 (Abortus en autonomie: waarom het nooit alleen jouw keuze lijkt te zijn) ging het over de buitenwereld: de ruis van wetten, demonstranten, partners, artsen, religie, stigma en al die stemmen die zich rond een zwangere vrouw verzamelen alsof haar lichaam ineens een beetje publiek bezit is.

Dit derde deel gaat over terughalen. Niet terug naar een fantasie waarin keuzes volledig vrij, puur en onaangeraakt door de wereld ontstaan; zo kiest niemand. Het gaat om iets veel simpelers:

De omstandigheden zijn van de wereld. De keuze is van haar.

De rode draad van dit hele drieluik is uiteindelijk controle.

Wie krijgt macht over de beslissing zodra het lichaam van een vrouw zwanger is?

Ik schrijf hier vooral over vrouwen, omdat zwangerschap, moederschap en de politieke controle daaromheen historisch en maatschappelijk sterk gegenderd zijn. Dat betekent niet dat alleen vrouwen zwanger kunnen worden. Ook sommige trans mannen en non-binaire mensen kunnen zwanger worden en abortuszorg nodig hebben; hun recht op veilige zorg en lichamelijke autonomie is uiteraard niet kleiner. Fiom heeft daar inmiddels ook specifieke informatie en zorgondersteuning voor. De grens waar dit stuk over gaat geldt voor iedereen die zwanger kan worden: wie de zwangerschap draagt, heeft het laatste woord over het voortzetten ervan.

Geen enkele keuze ontstaat in een vacuüm

We kiezen nooit buiten de wereld.

Een baan kies je binnen wat beschikbaar is, wat betaalt, wat te combineren valt met zorg en hoe gezond je bent. Een relatie ontstaat niet los van wat je over liefde, veiligheid, seks en jezelf hebt geleerd. Een kinderwens leeft niet buiten woningprijzen, werk, gezondheid, een partner, familie, kinderopvang en de vraag wie er straks om drie uur ’s nachts opstaat. Waarom zouden we bij abortus ineens eisen dat een keuze pas werkelijk autonoom is wanneer al die omstandigheden verdwijnen?

Soms wil iemand geen kind. Soms wel, maar niet nu. Misschien is de relatie onveilig, het geld op, het huis te klein of het lichaam ziek. Vaak zijn er al kinderen die alle beschikbare zorg vragen. En vaak genoeg zou een zwangerschap een opleiding, bedrijf of loopbaan ontwrichten.

En soms is er geen dramatisch verhaal.

Soms is het antwoord gewoon: ik wil dit niet.

Dat zou genoeg moeten zijn. Dat ís genoeg.

Maar juist daar wordt vaak een merkwaardig kunstje uitgehaald. We erkennen dat omstandigheden ertoe doen en gebruiken dat vervolgens om de keuze van de vrouw minder van haar te maken. Was het wel echt haar keuze als ze geen geld had? Als haar partner druk uitoefende? Als ze bang was voor de gevolgen op haar werk? Misschien wel als ze helemaal geen woning had.

Maar een moeilijke keuze binnen slechte omstandigheden is nog steeds een keuze. Als die omstandigheden onrechtvaardig zijn, moet je die omstandigheden aanpakken. Je moet niet de beslissingsmacht afpakken van degene die erin leeft. En dit is wel exact wat er steeds maar weer gebeurt. Dit zie je niet alleen bij abortus helaas, maar op veel gebieden is dit een soort snelle reflex die zich gauw aandient.

Niet iedereen beschikt bovendien over dezelfde ruimte om te kiezen. Geld, migratiestatus, gezondheid, beperking, veiligheid, een netwerk en simpelweg de afstand tot goede zorg bepalen mede welke opties werkelijk bereikbaar zijn. Dat maakt abortus niet minder persoonlijk; het maakt de voorwaarden waaronder mensen kiezen politieker.

Autonomie is niet kiezen zonder invloed. Autonomie is beslissingsmacht in het echte leven.

Keuzefeminisme is te makkelijk. Paternalisme ook.

Hier moeten we preciezer zijn dan: als een vrouw iets kiest, is die keuze feministisch.

Dat idee wordt vaak keuzefeminisme genoemd. Een vrouw kiest ervoor thuis te blijven? Feministisch, want haar keuze. Cosmetische chirurgie? Haar keuze. Financieel afhankelijk worden? Haar keuze. Fulltime werken, niet werken, een tradwifebestaan verheerlijken, vijf kinderen krijgen, geen kinderen krijgen: zodra er mijn keuze achter staat, zou de analyse klaar zijn.

Maar een individuele keuze wordt niet automatisch bevrijdend omdat een vrouw haar maakt. Een vrouw kan volledig zelf voor iets kiezen en daarmee nog steeds een norm bevestigen die voor andere vrouwen beperkend werkt. Feminisme dat alleen maar applaudisseert bij iedere individuele keuze, hoeft niet meer te vragen waarom bepaalde keuzes zo vaak door vrouwen worden gemaakt, wie ervan profiteert, welke alternatieven praktisch onbereikbaar zijn en waarom dezelfde patronen zich zo hardnekkig blijven herhalen.

Politicoloog Michaele Ferguson beschreef keuzefeminisme al in 2010 als een reactie op het verwijt dat feminisme te radicaal, uitsluitend en veroordelend zou zijn: een vorm die daardoor zo inclusief en oordeelvrij probeert te worden dat ze de status quo nauwelijks nog uitdaagt.

En dat is ook de geschiedenis die Lisa Loeb in Fopfeminisme blootlegt. Nederland vertelt zichzelf graag dat vrouwen hier gewoon vrij kiezen, terwijl achter die huidige uitkomsten een geschiedenis ligt van wetten, beleid en economische keuzes die vrouwelijke afhankelijkheid mede organiseerden. Loeb fileert juist het sprookje dat wat vrouwen nu doen vanzelf bewijst wat vrouwen blijkbaar willen. Wat wij later ‘traditioneel’ of ‘natuurlijk’ zijn gaan noemen, blijkt bijna altijd gebouwd, gestimuleerd en juridisch georganiseerd. Haar uitgever omschrijft die lijn expliciet als een geschiedenis waarin ongelijkheid niet vanzelf ontstond, maar mede door wetten, beleid en economische keuzes werd ontworpen.

Nina Pierson stelt in Ongebonden een vraag die daar prachtig naast ligt: hoe weet je eigenlijk wat je zelf wilt wanneer je je hele leven al beelden, normen en verwachtingen meekrijgt over vrouwelijkheid, lichaam, seks, moederschap en succes? Haar boek gebruikt onder meer haar eigen abortus en het schuldgevoel dat ze als werkende moeder ervaart om te onderzoeken hoe cultuur en diepgewortelde overtuigingen onze verlangens sturen.

Niet omdat vrouwen willoze marionetten zijn. Geen mens leert verlangen buiten een cultuur.

Dat is belangrijk, juist bij abortus. Want systeemkritiek kan heel gemakkelijk omslaan in nieuw paternalisme. Dan zegt iemand: zij koos alleen voor abortus omdat ze arm was, dus eigenlijk wilde ze het niet. Of: haar partner was onveilig, dus dit was geen vrije keuze. Of: onder het kapitalisme kan zij sowieso niet autonoom beslissen. En hoppa, daar staat opnieuw iemand naast een vrouw die beweert beter te weten wat haar keuze echt betekent.

Daarom kunnen twee dingen tegelijk en naast elkaar bestaan:

Een keuze kan beperkt zijn door ongelijkheid. En nog steeds van haar zijn.

Feminisme hoeft niet iedere keuze te vieren. Het moet de kaders zichtbaar maken, mogelijkheden vergroten en machtsverhoudingen veranderen. Maar betere voorwaarden zijn geen toelatingsexamen voor autonomie.

Keuzevrijheid is de ondergrens. Keuzegelijkheid is het politieke werk.

Waarom abortus zo politiek is

Abortus is politiek omdat voortplanting macht verdeelt.

Wie invloed heeft op wanneer vrouwen kinderen krijgen, heeft ook direct invloed op gezondheid, opleiding, inkomen, werk, relaties, tijd, afhankelijkheid, zorg en vul zelf nog maar aan. Een zwangerschap is geen abstract moreel intermezzo van negen maanden waarna iedereen weer verdergaat. Er is een lichaam dat verandert, er is geboorte of een medische ingreep, er is herstel en er kunnen sociale, mentale en economische gevolgen zijn.

Daarom gaat dit debat uiteindelijk niet alleen over wanneer leven begint of welke morele waarde iemand aan een foetus toekent. Het gaat ook over wie mag beslissen welke gevolgen een ander lichaam moet dragen.

Nederland behandelt abortus bovendien nog steeds niet volledig als gewone zorg. De vaste wettelijke bedenktijd van vijf dagen verdween pas per 1 januari 2023. Sinds 1 januari 2025 kunnen daarvoor geschoolde huisartsen de abortuspil tot negen weken voorschrijven, al doet niet iedere huisarts dat. Bizar feitje trouwens.

En artikel 296 over zwangerschapsafbreking staat nog altijd in het Wetboek van Strafrecht: de handeling is daar strafbaar gesteld, met een uitzondering wanneer zij door een bevoegde arts volgens de Wet afbreking zwangerschap wordt verricht. De vrouw die de abortus ondergaat is zelf niet strafbaar op grond van artikel 296.

Dat juridische frame vertelt iets. Je kunt goede juridische argumenten voeren over waarom een aparte strafbepaling bestaat, maar politiek en symbolisch blijft het een opmerkelijke constructie: eerst het strafbare feit, daarna de uitzondering voor legale zorg. En precies daarom maakt het uit in welk juridisch kader abortus staat. Wetgeving is politiek. Wat vandaag beschermd is, is niet vanzelf voor altijd onaantastbaar. Dat vind ik doodeng genoeg.

De Wereldgezondheidsorganisatie is ondertussen helder over het praktische effect van restrictief beleid: beperkingen reduceren het aantal abortussen niet simpelweg, maar beïnvloeden sterk of mensen tijdig, veilig en waardig toegang krijgen. De WHO noemt onder meer criminalisering, verplichte wachttijden, gekleurde counseling, toestemming door derden, kosten en stigma als belemmeringen.

Dus wanneer politieke energie vooral gaat naar het moeilijker maken, vertragen, moraliseren en uitzonderen (terwijl veel minder enthousiasme bestaat voor anticonceptie, seksuele voorlichting, betaalbare woningen, kinderopvang, partnergeweld en bestaanszekerheid) mogen we best vragen waar het werkelijk om draait.

Wie minder abortussen wil, kan investeren in omstandigheden. Wie vooral de keuze wil beperken, investeert in controle.

Voor de zwangerschap: haar verantwoordelijkheid

Zwangerschap ontstaat nog steeds niet door een vrouw alleen.

News at 11.

Toch wordt het voorkomen ervan bijna uitsluitend als vrouwenwerk georganiseerd. De pil slikken, een spiraal laten plaatsen, bijwerkingen verdragen, recepten regelen, cycli volgen, noodanticonceptie halen en eraan denken wanneer iets moet worden vervangen: het lichamelijke én mentale werk landt bij haar.

Rutgers laat die kloof mooi zien. 81 procent van de jonge vrouwen en 68 procent van de jonge mannen zegt dat vrouwen en mannen even verantwoordelijk zouden moeten zijn voor anticonceptie. Terwijl die verantwoordelijkheid in de praktijk in slechts 45 procent van de gevallen gelijk wordt verdeeld.

We vinden gelijkheid dus uitstekend zolang zij geen herinnering in onze agenda nodig heeft.

En ook hier is taal interessant. Als een zwangerschap ontstaat, horen vrouwen nog altijd snel dat ze beter hadden moeten opletten, de consequenties moeten dragen of dan maar anticonceptie hadden moeten gebruiken. Of zelfs geen seks hadden moeten hebben. De man die exact even noodzakelijk was voor de conceptie verandert ondertussen verbazingwekkend makkelijk in achtergronddecor. Blijft heerlijk buiten schot.

We behandelen sperma als natuurverschijnsel en zwangerschap als karaktertest.

Draai de logica voor één seconde om.

Stel dat we onbedoelde zwangerschappen zo’n zwaar maatschappelijk en moreel probleem vinden dat we besluiten de vruchtbaarheid van jongens en jonge mannen preventief medisch te reguleren. Een verplichte snip vanaf 16 jaar oud, bijvoorbeeld, totdat iemand kan aantonen dat hij klaar is voor vaderschap. Hoeveel problemen lossen we daar direct mee op en verschuiven we gelijk ook de mentaliteit een stuk de andere kant op?

Maar nee, dit zou absurd zijn of onethisch. Een grove schending van zijn lichamelijke autonomie.

Precies.

Ik houd hier even een spiegel mee voor, want ook ik weet dat dit nooit aan de orde zal komen. Want zodra het over een mannenlichaam gaat, begrijpen we onmiddellijk dat de samenleving niet zomaar een medische ingreep mag afdwingen omdat zijn vruchtbaarheid consequenties voor een ander kan hebben. Dan wel.

Waarom wordt lichamelijke autonomie dan ineens een ingewikkeld filosofisch vraagstuk zodra de consequentie van géén ingreep is dat een vrouw maandenlang tegen haar wil zwanger moet blijven?

En als abortus werkelijk zo’n zwaar moreel onderwerp is, mag de moraal ook wel iets eerder beginnen. Bij verantwoordelijkheid voor anticonceptie. Bij condooms en seksuele verantwoordelijkheid. Bij mannen die niet verdwijnen zodra een zwangerschap ontstaat. Niet pas op het moment dat er iets aan de keuze van een vrouw te beoordelen valt.

Conceptie maken we samen. De consequenties hebben we vrouwelijk gemaakt.

Dat is ook de plek waar schaamte en moraliteit scheef verdeeld raken. Zíj had beter moeten opletten. Zíj had andere anticonceptie moeten gebruiken. Zíj had een andere man moeten kiezen. Zíj moet nu de consequenties dragen. Eigen schuld. En wanneer zij besluit dat ze die zwangerschap niet wil dragen, moet zij uitleggen waarom.

De man kan in exact hetzelfde verhaal voorkomen als oorzaak, partner, geliefde, toevallige sekspartner of toekomstige vader, maar het morele examen wordt altijd bij haar afgenomen. En wie is hier de arbiter van?

Als verantwoordelijkheid ons werkelijk zo dierbaar is, als iedereen zogenaamd toekomt wat die verdient en alles eigen schuld of eigen verdienste is, leg die verantwoordelijkheid dan eindelijk ook eens aan de andere kant neer. Is gewoon fair.

Tijdens de zwangerschap: ineens wil iedereen inspraak

Zodra de zwangerschap er is, draait de verdeling bijna om.

Vóór de conceptie lag de verantwoordelijkheid vooral bij haar. Tijdens de zwangerschap verschijnen de belanghebbenden. De partner heeft gevoelens, familie verwachtingen, een arts protocollen, politici principes. Etcetera. Dan nog demonstranten met borden en theologen met zogenaamde nuance.

En ineens wordt de vrouw zelf behandeld als één partij tussen velen.

Dat is een opmerkelijke politieke beweging:

De verantwoordelijkheid wordt geprivatiseerd. Het beslissingsrecht wordt gesocialiseerd.

Mannen mogen natuurlijk iets voelen. Hij kan best verdriet hebben over een zwangerschap die hij graag had willen zien doorgaan. Rouwen om mogelijk vaderschap. Daar hoeft niemand lacherig over te doen. In een goede relatie zal zijn gevoel waarschijnlijk ook onderdeel zijn van het gesprek.

Maar luisteren naar iemand is niet hetzelfde als diegene mede-eigenaar maken van de beslissing. Verdriet is geen stemrecht in het lichaam van een ander.

Dat is ook waar het ‘mannen mogen er blijkbaar niets meer van vinden’-argument stukloopt. Natuurlijk mag je iets vinden. Je mag praten, twijfelen, verdriet hebben, geloven, schrijven en filosoferen. Dan gebeurt ook echt meer dan genoeg. Alleen jouw mening krijgt niet automatisch hetzelfde gewicht in de beslissing als het lichaam dat de zwangerschap daadwerkelijk moet dragen.

Dat is geen discriminatie van mannen.

Dat is het verschil tussen een mening en een consequentie.

De macht kan worden gedeeld. De zwangerschap niet.

En zolang de zwangerschap niet eerlijk verdeeld kan worden, kan het laatste woord dat evenmin.

Stefan Paas en de comfortabele middenpositie

Theoloog Stefan Paas is daarom een veel interessanter voorbeeld dan de schreeuwende demonstrant voor een kliniek.

Hij klinkt op het eerste gezicht voor veel mensen misschien redelijk. Hij erkent complexiteit, vraagt om mededogen en presenteert zichzelf nadrukkelijk als iemand die tussen twee uitersten probeert te staan.

Precies daarom is zijn redenering zo leerzaam.

In zijn abortusessay (ja, echt!) zet Paas aan de ene kant de positie abortus is moord. Aan de andere kant construeert hij een pro-choicepositie waarin abortus wordt voorgesteld als een niet al te ingewikkelde medische ingreep. De foetus als een stukje weefsel en buitenstaanders die zich er sowieso niet mee zouden mogen bemoeien. Vervolgens kan hij zichzelf keurig in het midden plaatsen. Heerlijk.

Alleen: dat is niet het sterkste argument voor lichamelijke autonomie.

Het is een karikatuur.

Je hoeft een foetus helemaal niet betekenisloos te vinden om te zeggen dat de zwangere uiteindelijk beslist. Je kunt morele waarde zien in beginnend leven en tegelijk erkennen dat beschermwaardigheid niet automatisch een recht op het lichaam van een ander creëert.

Dat is precies de stap die telkens wordt overgeslagen. Van ik vind dit leven moreel belangrijk naar dus mag ik bepalen wat een ander lichaam ermee moet doen.

Paas schrijft ook dat een vrouw die een zwangerschap afbreekt een man mogelijk vaderschap ontneemt en dat buitenstaanders moreel over haar keuze mogen oordelen. Hij gebruikt voor dat laatste zelfs de vergelijking met een rechter die iemand met een heel andere sociale achtergrond beoordeelt.

Dat laatste mag natuurlijk. Stefan Paas mág iets vinden. Iedere man mag iets vinden. Iedere vrouw mag iets vinden. En ieder gelovig mens ook.

Maar dat is niet de politieke vraag.

De politieke vraag is niet wat Stefan Paas over haar keuze mag denken. De vraag is wat zijn oordeel met háár lichaam mag doen.

Dat onderscheid verdwijnt steeds wanneer beide kanten worden behandeld alsof ze spiegelbeelden zijn. Aan de ene kant zegt iemand: ik wil beslissen wat er in mijn lichaam gebeurt. Aan de andere kant zegt iemand: mijn overtuiging over wat er in jouw lichaam gebeurt moet jouw mogelijkheden beperken.

Dat zijn geen gelijksoortige claims.

De eerste vraagt macht over zichzelf.

De tweede vraagt macht over een ander.

Paas schrijft bovendien over verhalen van ‘pret-abortussen’, over kwetsbare en beschadigde vrouwen en legt veel nadruk op mededogen met vrouwen die zo’n keuze maken. Ik snap waar die taal vandaan komt. Maar ze onthult ook welk type vrouw het makkelijkst in zo’n gematigd abortusframe past: de vrouw die zichtbaar lijdt, zorgvuldig twijfelt en begrijpt dat haar keuze eigenlijk iets tragisch is.

De vrouw die zegt: ik was zwanger, ik wilde dat niet meer zijn, bedankt en door…. Die vrouw is veel lastiger.

Zij vraagt namelijk geen mededogen. Hoeft ze ook niet.

Zij vraagt zeggenschap.

En daar redt ‘nuance’ Paas niet.

Redelijkheid zegt namelijk nog niets over waar je de macht neerlegt. Een middenpositie is ook een positie, en een positie wordt niet neutraal doordat zij vriendelijker klinkt dan de uitersten die je eerst zelf hebt geconstrueerd.

Dat wordt nog duidelijker in een latere LinkedIn-bijdrage, waarin Paas waarschuwingen voor groeiende anti-abortusbewegingen alarmistisch noemt. Het pleidooi om abortus uit het strafrecht te halen neerzet als verdere verruiming en progressieven vraagt de gevoelens en argumenten van de anti-abortusminderheid serieuzer te nemen. Opvallend, omdat hij in zijn eerdere essay juist het risico om kwetsbare vrouwen verder te beschadigen als reden noemt om abortus buiten het strafrecht te houden.

Mensen mogen van inzicht veranderen. Maar precies daarom moeten we stoppen met doen alsof het midden ergens objectief tussen twee kampen op ons ligt te wachten.

Ook het midden kiest welke belangen gewicht krijgen.

En dan zijn we terug bij de kern. Natuurlijk mogen tegenstanders pijn, boosheid of morele afkeer voelen. Alleen is hun emotie niet lichamelijk equivalent aan de zwangerschap van degene over wie ze oordelen. En dus uiteindelijk niet beslissend.

Het probleem is dus, nogmaals, niet dat mensen als Stefan Paas een mening hebben. Het probleem begint wanneer de mening van iemand die de zwangerschap niet draagt wordt opgewaardeerd tot gewicht in de beslissing over het lichaam van degene die dat wel doet.

Controle met een rustige stem blijft controle.

En nu moeten vrouwen ineens méér kinderen krijgen

Dat maakt de huidige discussie over dalende geboortecijfers extra interessant.

Het gemiddeld kindertal per vrouw in Nederland lag in 2025 op 1,42. CBS constateert dat de dalende geboortetrend de laatste jaren nadrukkelijker aandacht krijgt in media, politiek en wetenschap.

Begin juni sprak Jet Bussemaker van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving over de demografische noodzaak van ‘vervanging’. Ze legde daarbij overigens óók nadruk op omstandigheden: wonen, zorg, onderwijs en andere voorwaarden moeten beter op orde zijn als mensen kinderen willen krijgen.

En dat laatste is belangrijk: de omstandigheden dóén ertoe. Wonen, zorg, werk en bestaanszekerheid bepalen mede hoeveel ruimte mensen ervaren voor kinderen.

Maar let even op hoe snel de formulering weer bij vrouwen landt.

Vrouwen krijgen te weinig kinderen. Vrouwen willen geen kinderen. Vrouwen stellen moederschap uit.

Alsof de nationale demografie een prestatie-indicator van vrouwelijke lichamen is.

Vergrijzing, personeelstekorten, pensioenen, woningcrises, de loonkloof en de toekomstige verzorgingsstaat zijn collectieve en maatschappelijke problemen. Maar zodra het over de oplossing gaat, verschijnt er wel weer heul snel een baarmoeder.

Vrouwen zijn mensen. Geen infrastructuur voor de verzorgingsstaat.

Wie graag wil dat mensen die kinderen wensen die kinderen ook daadwerkelijk kunnen krijgen, heeft volgens mij een prachtig politiek programma voor zich liggen: betaalbare woningen, kinderopvang die werkt, goede geboortezorg, zekerheid, bescherming tegen zwangerschapsdiscriminatie en vaderschap dat niet de lichtere versie van moederschap blijft. Misschien zelfs 5 uur per dag werken voor iedereen? Dan past het binnen onze ouderwetse schooltijden (altijd die woensdagmiddag bijvoorbeeld vrij) en heeft iedereen evenveel te doen. Zowel betaald als onbetaald. Ik noem hier maar even iets he, maar buiten de kaders denken blijkt vaak toch heel lastig. Jammer.

Maar dat is wel faciliteren.

Iets heel anders is doen alsof een samenleving aanspraak heeft op méér zwangerschappen omdat de bevolkingspiramide anders onhandig wordt.

Een kinderwens kun je maatschappelijk mogelijk maken.

Een zwangerschap kun je niet maatschappelijk opeisen.

En mannen?

Die blijven in de taal rond geboortecijfers wederom lekker vaak buiten beeld, terwijl voortplanting toch nog steeds een teamsport is.

Ook hier zie je dezelfde beweging: wanneer kinderen maatschappelijk gewenst zijn, krijgt het vrouwenlichaam een publieke functie. Wanneer de gevolgen van het krijgen van die kinderen moeten worden gedragen, wordt het weer een individuele keuze. Same shit, different day.

Na de geboorte: de verantwoordelijkheid is weer van haar

Dit is misschien wel de meest cynische draai.

Voor de zwangerschap is preventie vooral haar taak. Tijdens de zwangerschap krijgt iedereen een mening. Maar zodra er een kind is, trekt het morele comité zich opvallend snel terug.

Dan gaat het ineens over haar deeltijdbaan. Haar energie, carrière. Haar mentale belasting.

Haar keuze om moeder te worden.

De cijfers uit de Emancipatiemonitor zijn bijna een samenvatting van dit hele systeem. 50 procent van ouders in een man-vrouwkoppel zegt betaald werk en zorg voor kinderen gelijk te willen verdelen; slechts 9 procent zegt dat feitelijk te doen. Bij 48 procent werkt de man meer betaald en zorgt de vrouw meer, terwijl maar 13 procent die verdeling zegt te wensen.

Dat is belangrijk voor dit verhaal over keuze. Want als de uitkomst zo sterk afwijkt van wat mensen zeggen te willen, kun je niet eindeloos blijven doen alsof die uitkomst simpelweg voorkeur is.

Daar schreef ik al over in ‘Deeltijdprinsesjes bestaan niet’ en ‘Gold diggers bestaan wel. Alleen zijn het niet de vrouwen’. Een systeem organiseert zorg, werk en afhankelijkheid op een bepaalde manier en noemt het resultaat daarna een optelsom van individuele keuzes.

Abortus hoort bij exact dezelfde politieke vraag.

Wie draagt het leven dat volgt als er géén abortus komt?

Niet abstract. Echt.

Wie herstelt van de bevalling? Wie mist werk? Wie gaat minder uren maken? Wie regelt opvang? Wie wordt financieel kwetsbaarder wanneer een relatie stukloopt? Wie is de default ouder wanneer de school belt?

Voor de geboorte heet het het leven.

Na de geboorte is het direct je eigen verantwoordelijkheid. Handen schoongewassen, klusje geklaard, je zoekt het maar uit.

De Amerikaanse Turnaway Study maakt bovendien zichtbaar dat het weigeren van een gewenste abortus niet ophoudt bij de bevalling. Vrouwen die geen toegang kregen tot de abortus die ze zochten, hadden gemiddeld slechtere financiële, lichamelijke en gezinsuitkomsten. Voor bestaande kinderen werden eveneens nadelige economische en enkele ontwikkelingsuitkomsten gevonden.

Dat is geen argument dat een kind uit een onbedoelde zwangerschap ongelukkig of ongewenst móét zijn. Natuurlijk niet.

Het is wel een argument tegen de comfortabele gedachte dat het voortzetten van een zwangerschap alleen een morele overwinning oplevert en daarna geen materiële werkelijkheid meer heeft.

Een kind kan later diep geliefd zijn en de zwangerschap kan toch tegen de wil van degene die haar droeg zijn voortgezet.

Liefde achteraf wist dwang vooraf niet uit.

Adoptie is geen alternatief voor abortus

En dan is er nog die ogenschijnlijk eenvoudige oplossing:

Je kunt de zwangerschap toch uitdragen en het kind laten adopteren?

Nee.

Adoptie is een alternatief voor ouderschap. Niet voor zwangerschap.

Dat onderscheid wordt in abortusdebatten bijna achteloos overgeslagen.

Wie een zwangerschap uitdraagt, moet zwanger zijn. Maandenlang. Het lichaam verandert, er zijn medische controles en reële lichamelijke risico’s, daarna volgt een bevalling en herstel. Zwangerschap en geboorte kunnen gepaard gaan met ernstige complicaties; dat is precies waarom goede zorg tijdens en na een zwangerschap essentieel is. Ik deel hier wel een link waarin dit heel duidelijk uitgelegd wordt, maar dit weet iedereen ook wel toch?

Een zichtbare zwangerschap kan daarnaast gevolgen hebben voor werk, relaties, inkomen en de manier waarop de buitenwereld je behandelt.

Niets daarvan verdwijnt omdat iemand anders uiteindelijk het kind opvoedt.

Je kunt ouderschap overdragen, maar je kunt zwangerschap niet uitbesteden nadat die in jouw lichaam is begonnen.

Adoptie kan een liefdevolle en goede keuze zijn wanneer iemand daar zelf voor kiest. Maar wie een gewenste abortus weigert en vervolgens adoptie aanbiedt, lost niet noodzakelijk het probleem op waarvoor die persoon zorg zocht.

Zij zei namelijk niet per se:

ik wil geen kind opvoeden.

Zij zei:

ik wil deze zwangerschap niet voortzetten.

En daaronder ligt een veel ongemakkelijkere vraag die het adoptieargument handig overslaat:

Wie heeft besloten dat het belang van de foetus zwaarder mag wegen dan de lichamelijke autonomie van degene die zwanger is?

En op basis waarvan? Hoe? Wat? Hoe kom je hierbij?

Vaak wordt het debat voorgesteld als een botsing tussen de foetus en de moeder. Maar zelfs die woorden hebben de uitkomst al een stukje voorgekookt.

Want zij is op dat moment niet automatisch moeder.

Ze is zwanger.

Door haar moeder te noemen, schrijven we alvast een relatie, verantwoordelijkheid en zelfs een vorm van zelfopoffering aan haar toe die zij misschien helemaal niet gekozen heeft. Een moeder hoort immers te beschermen. Een moeder offert zich op. Een moeder zet haar kind voor zichzelf.

En dan ineens klinkt het egoïstisch wanneer een zwangere persoon zegt dat haar eigen lichaam, gezondheid en leven óók meetellen. Misschien nog wel zwaarder dan van een ongeboren foetus.

Dat is geen neutrale taal.

De echte morele vraag is ook niet simpelweg: wie is belangrijker, de foetus of de vrouw?

Want zodra je die vraag zo formuleert, heb je al aangenomen dat we eerst twee levens op een morele weegschaal mogen leggen en daarna het lichaam van degene die ‘verliest’ mogen inzetten voor degene die ‘wint’.

Je kunt een foetus morele betekenis geven. Je kunt beginnend leven beschermwaardig vinden. Je kunt, voor het argument, die beschermwaardigheid zelfs heel groot maken.

Dan moet nog steeds de volgende stap worden beargumenteerd:

Waarom geeft die beschermwaardigheid recht op het lichaam van een ander?

Dat volgt er namelijk niet vanzelf uit.

Zíj heeft al een leven. Zij is ook een volwaardig en gelaagd mens. Ze heeft een eigen lichaam, mensen van wie ze houdt, misschien kinderen voor wie ze al zorgt. Werk. Plannen. En God mag weten hoeveel verantwoordelijkheden nog meer. Eigen wensen en verlangens. Van haar.

Gewoon een identiteit die niet begint op de dag dat er twee streepjes op een test verschijnen.

Zwangerschap maakt een vrouw niet minder menselijk doordat er iets in haar lichaam ontstaat dat wij óók waardevol vinden.

Toch is dat feitelijk wat het adoptieargument van haar vraagt: draag maandenlang de fysieke, sociale, materiële en mentale gevolgen van een zwangerschap die je niet wilt. Dan; beval, herstel, neem afscheid en wees vervolgens tevreden dat er een oplossing is gevonden waarbij jij het kind niet hoeft op te voeden.

Voor wie was dat precies de oplossing?

Niet voor degene die niet zwanger wilde zijn.

Adoptie redt je van ouderschap. Het redt je niet van een gedwongen zwangerschap.

En wie dat onderscheid wegpoetst, heeft stilletjes al besloten wiens belangen voorrang krijgen.

Dat betekent niet dat een kind dat na een onbedoelde zwangerschap wordt geboren gedoemd is ongelukkig te zijn. Een zwangerschap kan onbedoeld zijn en een kind later intens geliefd; die werkelijkheden kunnen zonder probleem naast elkaar bestaan. Maar het kind kan hier ook zeker onder lijden. Hoe vaak hebben we dit wel niet herhaald gezien in onze geschiedenis? De veronderstelling dat een vrouw direct alles goed doet voor haar kinderen en intens van ze houdt en beschermt is enorm paternalistisch en ook onjuist. Zwangerschap of moederschap maakt vrouwen niet ineens heilig. Ze blijven mensen: gelaagd, feilbaar, verschillend, en dus ook niet automatisch in staat of bereid om onder iedere omstandigheid de moeder te zijn die wij op ze projecteren.

Bijvoorbeeld: de Turnaway Study volgde jarenlang vrouwen die een gewenste abortus wel of niet konden krijgen. De hoofdconclusie was niet dat abortus de gezondheid en het welzijn van vrouwen schaadt, maar juist dat het weigeren van een gewenste abortus samenhing met slechtere financiële, gezondheids- en gezinsuitkomsten. Onderzoek binnen die studie vond ook nadelige effecten voor bestaande kinderen en gemiddeld minder gunstige maternale bonding en economische omstandigheden bij kinderen die werden geboren nadat hun moeder een abortus was geweigerd, vergeleken met kinderen die later werden geboren nadat een vrouw eerder wel de gewenste abortus had gekregen.

Dat maakt een kind niet het probleem.

Het laat zien waarom kinderen niet gebruikt mogen worden als straf, morele les, demografische oplossing of bewijs dat de vrouw haar zwangerschap achteraf toch maar had moeten willen.

Liefde die later kan ontstaan, wist dwang aan het begin niet uit.

En misschien is dat wel het vreemdste aan het hele adoptie is toch ook een optie-argument: een persoon moet de lichamelijke, sociale, materiële en emotionele gevolgen van zwangerschap en geboorte dragen zodat iemand anders uiteindelijk het ouderschap kan krijgen, en dat wordt dan het redelijke compromis genoemd.

Een kind verdient meer dan geboren worden als oplossing voor andermans moraal. Een vrouw verdient meer dan behandeld worden als de route ernaartoe.

Waarom kunnen we hier niet gewoon normaal over praten?

Volgens mij kunnen we dat prima.

We kunnen erkennen dat mensen moreel verschillend naar beginnend leven kijken. We kunnen praten over goede zorg, veiligheid, termijnen, anticonceptie, ondersteuning en preventie. We kunnen luisteren naar verdriet zonder daar een universele waarheid van te maken, en naar opluchting zonder haar verdacht te vinden.

Wat we niet hoeven te doen, is iedere overtuiging behandelen alsof zij recht geeft op evenveel beslissingsmacht.

Dat is precies waar beide kanten een misleidende formule wordt.

Er bestaat namelijk geen compromis waarbij iemand een halve zwangerschap draagt.

Ook bestaat er geen neutrale middenweg waarbij we de beslissingsmacht verdelen, maar dan wel de lichamelijke gevolgen netjes bij dezelfde persoon laten.

Als jij geen abortus wilt, kies er dan niet voor.

Als een ander dat wel wil, hoef jij haar keuze niet mooi te vinden. Je hoeft haar reden niet te herkennen. Je hoeft haar niet dapper, verdrietig, wijs, beschadigd of zorgvuldig genoeg te vinden. Je hoeft het niet te begrijpen. Niemand vroeg daarom.

Je hoeft alleen te accepteren dat jouw geweten in jouw lichaam woont.

Het recht op abortus verplicht niemand tot abortus.

Een verbod of ontoegankelijke zorg kan iemand wél verplichten een zwangerschap voort te zetten.

Dat verschil is niet klein.

Dat is de hele zaak.

De keuze is van haar

In deel 1 ging het over gevoelens. Over het recht om opluchting te voelen, verdriet, niets, alles tegelijk, zonder dat de samenleving die emoties als bewijsstuk gebruikt.

Deel 2 ging over de ruis van buitenaf. Over controle die zich vermomt als zorg, over wetten, stigma en de verwachting dat vrouwen hun keuzes blijven uitleggen totdat iedereen om hen heen er vrede mee heeft.

Dit derde deel kan daarom maar op één plek eindigen.

Niet bij de fictie dat iedere keuze volledig vrij is. Dat is ze niet. Geen enkele menselijke keuze is dat.

Niet bij het keuzefeministische idee dat alles wat een vrouw kiest daarmee automatisch feministisch is. Dat is intellectueel te makkelijk.

Maar ook niet bij een feminisme dat de structuren zo serieus neemt dat het vervolgens opnieuw boven vrouwen gaat staan en zegt dat zij door die structuren blijkbaar niet meer zelf weten wat ze willen.

De politieke opdracht is groter én eenvoudiger.

Nogmaals; maak de omstandigheden gewoon beter. Maak het niet wederom een project voor een vrouw waar zij iets aan moet doen, die hebben we genoeg.

Bescherm vrouwen tegen huiselijk geweld en economische afhankelijkheid. Maak het mogelijk om een gewenst kind te krijgen zonder dat het vooral het leven van de moeder verkleint. Behandel abortus als zorg. Laat mannen verantwoordelijkheid nemen vóór er een zwangerschap is en vaderschap dragen nadat een kind er is. Niet met woorden, maar duidelijke wetten en regels. Net zoals bij vrouwen. Laat de mannen niet steeds buiten schot. Het zijn geen tere zieltjes, toch?

En laat degene die zwanger is beslissen of die zwangerschap doorgaat.

Niet omdat haar keuze in een vacuüm ontstond. Juist omdat haar leven dat niet doet.

We mogen de wereld analyseren waarin zij kiest. We mogen die wereld zelfs radicaal proberen te veranderen.

Maar haar lichaam is niet het reparatiemateriaal voor alles wat er in die wereld misgaat.

En misschien is dat uiteindelijk waarom abortus ons maatschappelijk zo buitenproportioneel bezighoudt. Niet omdat we bij iedere andere medische of morele beslissing zo geobsedeerd zijn door alle omstandigheden waaronder iemand iets wel of niet doet. Maar omdat voortplanting historisch nooit alleen als privézaak van vrouwen is behandeld.

Ze mag best kiezen, zolang haar keuze binnen de kaders blijft waarin anderen haar graag zien kiezen.

En daarom gaat dit stuk uiteindelijk over controle. Want dat is het. Mooi verpakt, maar het is wat het is.

Niet noodzakelijk over een kamer vol mannen die bewust besluiten vrouwen hun vrijheid af te pakken. Macht is meestal veel saaier en daardoor veel hardnekkiger. Ze zit in wetten, economische structuren, morele verwachtingen, taal, de verdeling van zorg en in de vanzelfsprekendheid waarmee de ene persoon zichzelf bevoegd acht iets te vinden van wat het lichaam van een ander moet doorstaan. In enorm veel seksisme en onjuiste aannames over wat ‘mannen’ en ‘vrouwen’ (?) zijn of moeten doen. We zijn allemaal mensen en dus doen we menselijke dingen.

De verantwoordelijkheid blijft bij vrouwen. Zodra een vrouw de uitkomst zelf wil bepalen, wordt de beslissing ineens van ons allemaal.

Dat is geen gedeelde verantwoordelijkheid.

Dat is controle.

En voor mannen ligt daar eigenlijk een heel eenvoudige grens.

Ze hoeven hun mond niet te houden over abortus. Ze mogen geloven, twijfelen, argumenteren, verdriet hebben en hun eigen morele positie bepalen.

Ze moeten alleen begrijpen waar hun stem ophoudt.

Een mening in het publieke debat is iets anders dan een stem in andermans lichaam.

Dat geldt voor Stefan Paas. Voor een partner. Voor een politicus. Voor een demonstrant voor een kliniek. Voor mij. Voor iedereen die de zwangerschap niet draagt.

Wie werkelijk verantwoordelijkheid wil delen, kan beginnen vóór een zwangerschap en doorgaan nadat er een kind is: anticonceptie, zorg, geld, nachten, ouderschapsverlof, huishoudelijk werk, mentale belasting, veiligheid.

Daar valt eindeloos veel te verdelen. Echt ein-de-loos.

Alleen het lichaam waarin de zwangerschap plaatsvindt niet. Helaas.

Vrouwen zijn geen morele oefening of oplossing voor vergrijzing. Geen lichaam waarin de samenleving haar opvattingen over goed moederschap mag uitvoeren. De wereld op z’n kop.

Vrouwen zijn mensen.

Dat klinkt bijna te simpel als slot van drie lange artikelen.

Maar misschien is het juist verbijsterend hoeveel van het abortusdebat uiteindelijk nodig is om die ene simpele gedachte niet volledig te hoeven aanvaarden.

De omstandigheden zijn van de wereld.

De keuze is van haar.

Er zijn maar weinig vrouwen uit de kunstgeschiedenis die je zo snel herkent als Frida Kahlo.

Een bloemenkrans. Twee donkere wenkbrauwen die elkaar bijna raken. Grote sieraden. Kleurrijke jurken. Een ernstig gezicht dat inmiddels op mokken, T-shirts, posters, kussens en tassen terecht is gekomen, losgezongen van de vrouw die het ooit droeg.

We hoeven haar werk niet eens te kennen om haar te herkennen.

En daar gaat iets niet helemaal goed.

Zichtbaar zijn is niet hetzelfde als gezien worden.

Frida Kahlo is inmiddels zó zichtbaar dat het bijna moeite kost om haar nog werkelijk te zien. We hebben een beeld van haar gemaakt dat onmiddellijk leesbaar is: Frida de gekwelde kunstenares. Frida en Diego. Frida de bloemenkrans. Frida het feministische icoon. Frida de merchandise.

Overal haar gezicht, nergens haar blik.

Terwijl dat misschien juist is waar we hadden moeten beginnen.

Want wie langer dan een paar seconden naar haar zelfportretten kijkt, merkt volgens mij al snel iets ongemakkelijks. Frida Kahlo staat daar niet alleen om bekeken te worden. Ze kijkt terug.

Misschien leerde ze dat al voordat ze schilderde

Frida groeide op met een vader die van kijken zijn beroep had gemaakt.

Guillermo Kahlo was fotograaf. Hij fotografeerde gebouwen en monumenten, maar maakte ook zelfportretten en portretten van zijn gezin. Frida hielp later in zijn studio, leerde foto’s met de hand inkleuren en werd vertrouwd met wat een camera doet: het moment waarop iemand kijkt, iemand anders wordt bekeken en één persoon bepaalt wat er uiteindelijk in het frame blijft staan.

Volgens het Museo Frida Kahlo was het Guillermo die zijn dochter leerde met vastberadenheid recht in de camera te kijken. Wie de foto’s van de jonge Frida ziet en daarna haar schilderijen, kan moeilijk níét denken aan die blik: frontaal, beheerst, bijna koppig. Ook later werd ze veelvuldig gefotografeerd, onder andere door Edward Weston, Imogen Cunningham en Lola Álvarez Bravo; de camera hielp daarmee niet alleen haar werk, maar ook haar eigen gezicht tot icoon te maken.

Haar vader gaf haar, waarschijnlijk zonder het zelf zo te bedoelen, iets wat later een belangrijk onderdeel van haar kunstenaarschap zou worden: kennis van het frame.

Haar moeder, Matilde Calderón, gaf haar iets anders.

Van haar leerde Frida volgens het museum de liefde voor naaien, stoffen en texturen. Hun verhouding was ingewikkelder dan die met haar vader. Frida kon bewonderend over haar moeder spreken, maar ook kritisch over haar diepe religiositeit en karakter. Juist daarom is het te eenvoudig om Matilde alleen op te voeren als de moeder die haar dochter mooie jurken leerde waarderen. Maar het is moeilijk níét te zien hoe opvallend die twee werelden later bij Frida samenkomen.

Van haar vader: het beeld.

Van haar moeder: de stof.

En daartussen een meisje dat gaandeweg zou ontdekken dat je zelf kunt bepalen hoe je wordt aangekeken.

De vrouw in het schilderij kijkt terug

We zijn gewend aan vrouwen in beelden.

De kunstgeschiedenis staat er vol mee.

Vrouwen die liggen, wachten, verleiden, baden, slapen, naakt zijn. Eeuwenlang waren vrouwen een geliefd onderwerp van kunst, terwijl de persoon die bepaalde hoe dat lichaam werd afgebeeld opvallend vaak een man was.

John Berger schreef later over die ongelijkheid tussen degene die kijkt en degene die bekeken wordt. Zeker de moeite waard om te lezen. En Laura Mulvey zou in de jaren zeventig voor film analyseren hoe diep de mannelijke blik in onze beeldcultuur zit ingebakken. Iets wat we nu de male gaze noemen.

Frida kon die theorieën niet kennen. Ze verschenen pas na haar dood.

Maar haar schilderijen doen iets fascinerends met precies die verhouding.

In haar zelfportretten is zij tegelijkertijd degene die wordt bekeken én degene die het kijken organiseert. Ze kiest de houding, het gezicht, de achtergrond, de kleding, de symbolen. Ze bepaalt waar wij naar mogen kijken en, minstens zo belangrijk, hoe ver we daarbij mogen komen.

Neem Self-Portrait with Thorn Necklace and Hummingbird uit 1940.

Je mag zeker kijken.

Sterker nog: het schilderij vraagt erom. Maar haar blik geeft je nergens het gevoel dat ze zich aan je overlevert.

Ze glimlacht niet om je gerust te stellen. Ze vraagt niet of je haar mooi vindt. Ze probeert je niet binnen te halen.

Ze is er, en ze kijkt.

Dat is wat mij zo fascineert. Frida schilderde zichzelf zo vaak, en daarmee nam ze steeds opnieuw de positie in die vrouwen zo lang was ontzegd.

Ze was het beeld, zeker, maar óók degene die de regie voerde.

Frida liet zich zien zonder het recht op betekenis uit handen te geven. Ze stond in het frame zonder zich eraan te onderwerpen.

Een lichaam waarop iedereen iets te zeggen had

Er is nog een blik die Frida haar hele leven kende. De medische blik. Ook een zwaar beladen onderwerp.

Ze kreeg als kind polio. Op haar achttiende raakte ze zwaargewond bij een busongeluk. Daarna volgden jaren waarin artsen, operaties, korsetten, ziekenhuisbedden en lichamelijke beperkingen deel van haar leven werden. Haar vader, die zelf epilepsie had, was voor haar ook een voorbeeld in het leven met een lichaam dat niet altijd meewerkt.

Het is verleidelijk om daar het grote Frida-verhaal van te maken.

De vrouw die leed, ondanks alles bleef schilderen. De heldin die haar pijn in schoonheid veranderde.

Maar ook dat is een eendimensionaal frame. En opnieuw niet noodzakelijk het hare.

Zoals we wel vaker zien bij vrouwen: pijn hoeft niet inspirerend te zijn om serieus genomen te worden.

Een ziek of gehandicapt lichaam hoeft geen les in doorzettingsvermogen voor gezonde mensen te worden.

Wat Frida deed was interessanter.

Ze nam een lichaam waar artsen voortdurend naar keken en keek er zelf naar terug.

Artsen maakten van haar lichaam een dossier. Frida maakte er een archief van.

Dat zie je misschien nergens zo rauw als in Henry Ford Hospital uit 1932, geschilderd na het verlies van een zwangerschap in Detroit. Haar naakte lichaam ligt klein en bloedend op een enorm ziekenhuisbed. Daaromheen zweven objecten die met haar lichaam en verlies verbonden zijn.

Dit is geen keurige medische illustratie. Geen diagnose en ook geen dossier waarin de ervaring is teruggebracht tot wat ‘meetbaar’ is binnen de kaders die we onszelf hierin opstellen.

Ze schildert wat het lichaam voelde.

En daarmee neemt ze iets terug wat de medische wereld (nogmaals: zeker bij vrouwenlichamen) nog altijd opvallend gemakkelijk uit beeld laat verdwijnen: de ervaring van degene aan wie het lichaam toebehoort.

Dat vrouwenlichamen voortdurend worden besproken, beoordeeld en gereguleerd terwijl de medische kennis erover opvallend vaak achterblijft, schreef ik eerder ook in Abortus en autonomie (2): waarom het nooit alleen jouw keuze lijkt te zijn.

Haar kleding was geen decor

En dan die jurken. Misschien wel het meest gekopieerde deel van het Frida-beeld.

De kleurrijke Tehuana-kleding, de lange rokken, de geborduurde blouses, haar sieraden, haar zorgvuldig gevlochten haar.

Maar ook daar gebeurt iets wanneer we alleen naar het plaatje kijken.

Dan wordt kleding kostuum. Stijl.

Haar kleding was onderdeel van de taal waarmee ze zichzelf vormgaf.

Tentoonstellingen rond haar garderobe hebben laten zien hoe Frida met kleding tegelijkertijd haar Mexicaanse identiteit en politieke overtuigingen uitdroeg, haar lichaam aankleedde op een manier die praktisch werkte met haar beperkingen en heel bewust bepaalde welk beeld ze van zichzelf naar buiten bracht. Lange rokken konden bijvoorbeeld haar verzwakte been bedekken; haar beschilderde medische korsetten maakten van iets dat bedoeld was om haar lichaam vast te zetten opnieuw een oppervlak waarop zij zélf iets kon zeggen.

Dat maakt haar kleding voor mij veel interessanter dan “Frida hield van mooie jurken”. Ik denk dat niemand echt weet of dat überhaupt zo was. Het doet er ook niet toe.

Wat het wel was, was haar regie.

Daar zie ik ook een mooie verbinding met haar moeder, die haar liefde voor stoffen en texturen doorgaf.

De camera van haar vader.

De stoffen van haar moeder.

En Frida, die van allebei iets maakte dat uiteindelijk volledig van haarzelf werd.

We noemen dat tegenwoordig personal branding, geloof ik.

Maar ik vind auteurschap hier een veel mooier woord.

Want jezelf vormgeven is niet oppervlakkig. Het is juist een manier om te voorkomen dat anderen het voor je doen. En daar zit heel veel kracht én kunde in.

Mexico was geen achtergrondkleur

Ook haar Mexicaanse identiteit is in de populaire Frida vaak esthetiek geworden. Bloemen! Kleur! Volkskunst, sieraden, je herkent het allemaal wel.

Maar Mexico was voor Frida geen moodboard.

Haar culturele identiteit en haar politiek liepen door haar werk en leven heen. Ze bewoog zich in communistische kringen, was politiek actief en haar verbondenheid met Mexico was nauw verweven met haar verzet tegen kapitalistische en imperialistische machtsverhoudingen. In de jaren dertig zette ze zich samen met anderen in voor Spaanse republikeinse vluchtelingen; kort voor haar dood verscheen ze, ondanks haar slechte gezondheid, nog bij een demonstratie tegen de Amerikaanse interventie in Guatemala.

Dat deel van Frida verdwijnt opvallend gemakkelijk wanneer haar gezicht op een nieuw product verschijnt.

Een bloemenkrans verkoopt nu eenmaal makkelijker dan communisme.

Een sterke vrouw is bovendien gemakkelijker verteerbaar wanneer haar kracht volledig persoonlijk wordt gemaakt: zij leed, zij overwon, zij was zichzelf.

Terwijl Frida ook naar systemen keek. Naar klasse, koloniale verhoudingen, kapitalisme, Mexico, macht.

Wie haar alleen tot symbool van individuele veerkracht maakt, maakt haar uiteindelijk kleiner dan ze was. Dan houden we een inspirerend levensverhaal over, maar verliezen we precies de maatschappelijke blik die haar werk zoveel scherper maakt.

En ja, dan komt Diego

Het lijkt bijna onmogelijk een verhaal over Frida Kahlo te schrijven zonder dat Diego Rivera uiteindelijk het beeld binnenloopt.

Dus hier is hij. Diego. Belangrijk in haar leven.

Grote liefde. Medekunstenaar. Politieke bondgenoot. Bron van vreugde, verraad, woede en pijn.

Maar gelukkig niet het verklaringsmodel voor haar bestaan.

Toch hebben we de neiging vrouwenlevens precies zo te vertellen. Een man komt het verhaal binnen en ineens wordt alles wat daarvoor en daarna gebeurt in relatie tot hem gelezen.

Zelfs bij een vrouw die zichzelf tientallen keren schilderde, lukt het ons opmerkelijk goed om uiteindelijk weer een man in het midden van het doek te zetten.

Hun relatie verdient ruimte.

Maar Frida hoeft niet opnieuw “de vrouw van Diego Rivera” te worden in een verhaal dat juist probeert haar eigen blik terug te vinden.

Misschien is Self-Portrait with Cropped Hair uit 1940 daarom zo’n prachtig werk om hier naast te leggen. Na hun scheiding schilderde Frida zichzelf met kortgeknipt haar en in een ruim mannenpak, terwijl rondom haar afgeknipte haren liggen. Boven het beeld staan regels uit een populair lied over een vrouw die niet meer geliefd wordt nu haar haar verdwenen is.

En weer kijkt ze ons recht aan. Niet zonder pijn. Maar ook niet verdwenen. Daar was ze weer, terugkijkend.

Van vrouw naar icoon naar product

En dan gebeurt er na haar dood iets merkwaardigs.

Frida wint.

En Frida verdwijnt daarna weer.

Haar gezicht wordt wereldwijd herkenbaarder dan ooit. Ze wordt feministisch icoon, disability-icoon, queer icoon, Mexicaans icoon, mode-icoon, popcultuuricoon.

Steeds meer mensen zien haar. Maar niet écht.

En daardoor dreigen we haar opnieuw kwijt te raken.

Het is geen toeval dat Tate Modern haar grote tentoonstelling van 2026 The Making of an Icon noemt. De tentoonstelling kijkt expliciet naar haar vele identiteiten, haar invloed én de manier waarop Frida uiteindelijk een wereldwijd cultureel en commercieel fenomeen werd.

Misschien is dat de laatste ironie in haar verhaal.

Een vrouw die haar hele leven uitzonderlijk zorgvuldig bepaalde hoe zij zichzelf liet zien, is na haar dood een beeld geworden waar iedereen iets op kan projecteren. En toch zit daar misschien ook een onverwachte opening.

Juist doordat haar gezicht overal opdook, zijn nieuwe generaties opnieuw gaan vragen wie er achter dat beeld zat. Waarom zoveel zelfportretten? Waarom die kleding, die symbolen, die blik?

Misschien begint de kunst daar opnieuw: niet bij het icoon, maar bij de nieuwsgierigheid naar de vrouw die erachter bleef terugkijken. En wat jíj dan ziet. Dat is de echte kunst.

We hebben haar uiteindelijk vereenvoudigd tot precies datgene waartegen haar werk zich lijkt te verzetten. Een herkenbaar plaatje, een symbool, een gezicht.

Gebeurt wel vaker met beroemde vrouwen die echt iets te zeggen hebben.

Eerst kijken we naar ze. Dan geven we ze een naam die het kijken makkelijker maakt. Een veilig en beschaafd hokje: de muze, de echtgenote, de gekwelde kunstenaar, het stijlicoon, de feminist… Hoe efficiënt één woord of label een hele machtsverhouding kan vastzetten, blijft me fascineren. Ik schreef daar eerder vanuit een totaal andere hoek over in Gold diggers bestaan wel. Alleen zijn het niet de vrouwen.

De uiteindelijke vraag of zij zichzelf ooit identificeerde met één van al die termen, dat doet er dan niet zoveel meer toe.

Onder aan de streep geldt: wie bepaalt met welke woorden een vrouw de geschiedenis in gaat, bepaalt voor een deel ook welke vrouw wij denken te kennen. Gelukkig pakt Frida graag zelf de regie.

Frida's werk laat zich uiteindelijk niet temmen.

Juist omdat zij zelf zo nadrukkelijk in het frame bleef staan, blijft er iets terugpraten.

Haar zelfportretten vragen niet om toestemming.

Ze nemen ruimte in.

Ze zeggen: ik ben hier. Kijk maar goed.

Kijk nog één keer

Dus kijk nog één keer naar Frida Kahlo. Niet naar die bloemen, of die Diego, of die wenkbrauwen die iedereen inmiddels wel kan dromen.

Kijk goed naar haar ogen.

Naar Self-Portrait with Thorn Necklace and Hummingbird, waar ze je aankijkt terwijl alles rondom haar om betekenis lijkt te vragen.

Naar The Two Fridas, waar twee versies van dezelfde vrouw naast elkaar zitten, hun harten zichtbaar, verbonden en toch verschillend.

Naar Henry Ford Hospital, waar een ervaring die gemakkelijk tot een medisch feit had kunnen worden teruggebracht weer lichaam, bloed, verlies en betekenis krijgt.

Naar Self-Portrait with Cropped Hair, waar vrouwelijkheid zelf bijna iets wordt wat ze kan aantrekken, afknippen en opnieuw onderzoeken.

Kijk niet alleen naar wat Frida laat zien.

Kijk naar wie bepaalt dat je het ziet.

Daar zit voor mij haar grootste nalatenschap. Niet in het feit dat ze zichzelf zo vaak schilderde, maar in haar weigering om te verdwijnen in de blik van een ander.

En misschien is dat precies waarom Frida vandaag nog steeds meer is dan een icoon. Níet omdat ze ons leert hoe je pijn in schoonheid verandert, of hoe je vooral sterk moet blijven wanneer je lichaam, je leven of de wereld niet meewerkt, maar omdat ze laat zien wat er gebeurt wanneer een vrouw weigert haar betekenis uit handen te geven. Aan een echtgenoot, een arts, een kunstwereld, een markt of uiteindelijk zelfs de geschiedenis.

Zichtbaarheid zonder zeggenschap is nog steeds geen vrijheid.

In een wereld waarin vrouwen sneller dan ooit tot beeld, lichaam, diagnose, merk, vrouw-van, slachtoffer, stijlicoon of mening worden teruggebracht, is haar blik misschien wel ongemakkelijker actueel dan haar bloemenkrans ooit kan zijn.

We hebben haar gezicht inmiddels overal neergezet.

Nu wordt het tijd dat we haar blik teruggeven.

Frida Kahlo keek terug. Altijd.

De vraag is wat wij nu eindelijk bereid zijn te zien.

Dat uiteindelijk wat ik hoop dat er na dit stuk overblijft: niet het gevoel dat je Frida nu kent, maar juist de nieuwsgierigheid om opnieuw naar haar werk te kijken.

PS. Nieuw bij PARELS?

Begin bij Raquel's Edit en lees lekker verder.

Deeltijdprinsesjes bestaan niet.

Gold diggers wel.

Alleen wordt er meestal de verkeerde kant op gekeken.

Er zijn weinig woorden die zo efficiënt een hele machtsverhouding in één sneer verpakken als gold digger. Eén woord, en een vrouw is verdacht. Ze hoeft nog niets te hebben gedaan. Ze hoeft alleen maar iets te willen dat met waarde te maken heeft.

Want er is weinig zo efficiënt als een laatdunkend woord voor vrouwen die iets willen. Één term en de hele machtsverhouding hoeft niet meer besproken te worden.

Een vrouw die zekerheid wil? Verdacht.

Een vrouw die waarde hecht aan comfort, tijd, geld of levenskwaliteit voor zichzelf? Zeker verdacht.

Een vrouw die niet eindeloos gratis wil zorgen, plannen, liefhebben, luisteren, seksueel beschikbaar zijn, emotioneel afstemmen en reguleren en daarna ook nog lief en dankbaar glimlachen? Moeilijk mens waarschijnlijk.

Ondertussen beschikken we met z’n allen over bijzonder weinig taal voor mannen die jarenlang profiteren van gratis zorg, liefde, seks, emotionele arbeid, gratis reputatieonderhoud en levensruimte.

Die noemen we dan graag druk of ambitieus. Succesvol kan ook. Dan kan er ook vaak nog een laag overheen in de trant van ‘hij kan dat gewoon niet zo goed’, en ‘maar hij bedoelt het goed’. En fin, de standaard dooddoeners.

De echte vraag is dus niet waarom sommige vrouwen zogenaamd naar goud graven. De echte vraag is wie hier al sinds tijden op die goudmijn zit die door iemand anders wordt onderhouden.

Een woord met tanden

Gold digger is helaas geen neutraal woord. Het is een waarschuwing, een correctie, een klein sociaal alarmsysteem dat afgaat zodra een vrouw iets wil zonder zich daar eerst uitgebreid voor te verontschuldigen of te verantwoorden.

Een vrouw die niet alles gratis wil doen? Kil.

Een vrouw die een man wil die volwassen met geld omgaat? Oppervlakkig.

Een vrouw die zich afvraagt waarom zij eigenlijk de enige is die de agenda, de emoties, de verjaardagen, de sfeer, zorg, (schoon)familie en de mentale weersvoorspelling in huis managet? Lastig, lastig. Ook als je het ineens níet meer gaat doen.

Een vrouw die zegt: mijn tijd heeft ook waarde? Daar gaan we. Dat wordt veel te vaak voor lief genomen. Door alles en iedereen. En daarmee bedoel ik dus, niet alleen thuis. Dit geldt ook op werk, voor de eventuele kinderen, je sociale kringen vaak, familie etc..

Het woord gold digger doet alsof vrouwen de economie van relaties corrumperen, alsof liefde daarvoor keurig schoon en belangeloos was. Alsof relaties ergens buiten geld, tijd, macht, seks, zorg, schoonheid en status bestaan.

Dat is natuurlijk niet hoe het leven werkt.

Liefde woont in huizen waar huur betaald moet worden. In lichamen die moe zijn. In agenda’s die vollopen. In kinderen die gehaald moeten worden en gevoerd. In wasmanden die niet uit zichzelf uit existentiële schaamte verdwijnen. In het alledaagse. In banen die flexibiliteit vragen alsof er thuis geen enkel ander leven gaande is. En een leven waarin geleefd moet worden alsof er geen betaalde baan bestaat in je leven.

Liefde leeft ook in tijd.

En tijd is nooit neutraal verdeeld.

Gratis arbeid heet meestal liefde

In Deeltijdprinsesjes bestaan niet schreef ik over een ander woord dat zogenaamd grappig is, maar vooral verraadt hoe graag we systeemvragen terugduwen naar individuele vrouwen. Alsof minder betaald werk automatisch minder werk betekent. Alsof onbetaalde arbeid, invisible load en zorgwerk pas bestaan wanneer er een salarisstrook tegenover staat.

Hier gebeurt hetzelfde.

Ik schreef daar eerder uitgebreider over in het stuk: De Jetten-Juk: Waarom de technocratie van 2026 de vrouw vakkundig uitgumt gaan we dieper in op hoe het er nu wat dit betreft in Nederland voor staat.

Zorgen is werk. Plannen is werk. Een huishouden draaiende houden is werk. Je aanpassen is werk. De sfeer bewaken is werk. Weten wie waar moet zijn, wat bijna op is, wie nieuwe schoenen nodig heeft, wie jarig is, wie verdrietig is, wie niet lekker in zijn vel zit en waarom de koelkast ineens voelt als een morele verantwoordelijkheid: werk.

Maar zodra vrouwen dat werk gratis doen, noemen we het liefde. Heel handig.

Liefde moet vooral niet te veel rekenen. Dat wordt al snel ongezellig. En daar houden we niet van, toch?

Dat is ongeveer de huisstijl van het patriarchaat: vrouwen mogen best moe zijn, zolang ze het maar warm formuleren en het ook maar snel en zelf oplossen binnen de gepaste kaders.

Wie graaft hier eigenlijk?

De klassieke gold digger is een vrouw die iets komt halen. Kunnen we heel lang over uitwijden maar zoals je zelf misschien al begrijpt, dit zit heel diep geworteld. Eva is de wortel van al het kwaad toch? Hebberig. Pakken. Geld. Status. Gulzigheid. Dus daar moeten we dan logischerwijs voor boeten. Sarcasme hier is wel duidelijk mag ik hopen?

Maar kijk even eerlijk naar wat er in veel relaties, gezinnen en huishoudens gebeurt. Wie krijgt als vanzelfsprekend het volgende:

• Tijd

• Ruimte

• Carrière maken alsof het leven lineair is

• Ruimte voor woede

• Fouten maken mag

• Tijd om te sporten

• Tijd voor jezelf zónder goeie reden

• Applaus voor de meest basale dingen, zoals ‘helpen’

Helpen. Daar heb je hem weer.

Helpen is zo’n woord waarbij je even rustig naar een muur moet kijken. Want helpen impliceert dat het werk eigenlijk van iemand anders is. Het is een gegeven bij de één en een goede daad bij de ander. En dit is zo hardnekkig. En als je dit eenmaal ziet, dan blijf je het zien. Steeds meer en overal. Dus wanneer mensen hiervoor hun kop in het zand steken snap ik dat uiteraard heel goed en ergens zou ik willen dat ik dat ook kon. Wel zo makkelijk. Maar zo zit ik helemaal niet in elkaar en wil ik tot op de bodem uitzoeken waarom dit zo is? Waarom doen we zo lelijk tegen anderen hierover? Een beetje respect is wel het minste toch? Juist voor degene die voor van alles uitgemaakt kan worden wanneer er iets buiten de lijntjes wordt gekleurd, en er voor de ander dus amper iets in onze woordenschat te vinden is wat hier de juiste en evenredige waarde aan kan geven.

Nederland noemt zichzelf graag progressief. We hebben moderne vaders, gedeelde agenda’s, co-ouderschapstaal, bewuste stellen, mannen met draagzakken en LinkedIn-posts over quality time met de kids.

Prachtig.

Maar in de Emancipatiemonitor 2024 geeft 53 procent van de vrouwen met partner aan dat hun partner meer werkt en zij meer huishoudelijke taken doen; bij mannen zegt 38 procent dat over hun eigen relatie. Het CPB schrijft op basis van SCP-cijfers dat vrouwen gemiddeld 26,5 uur onbetaalde arbeid per week doen, tegenover 17,4 uur bij mannen. De OECD wijst erop dat Nederlandse vrouwen gemiddeld 225 minuten per dag aan onbetaald werk besteden, tegenover 145 minuten bij mannen. Dat zijn enorme verschillen en dit zijn echt nog niet de meest heftige cijfers die er te vinden zijn.

Maar vertel vooral nog eens dat vrouwen massaal naar goud graven. Ik denk namelijk dat dat helemaal niet zo is. Uitgegraven zou passender zijn.

De echte buit is tijd

Geld is niet het enige goud.

Tijd is goud. Rust is goud. Pensioenopbouw is goud. Carrièreruimte is goud. Een hoofd zonder permanente achtergrondprocessen is goud. De mogelijkheid om ambitie te hebben zonder eerst het leven van vijf anderen operationeel te houden, is goud.

Een ochtend waarin niemand je iets vraagt, is goud.

Een lichaam dat niet voortdurend beschikbaar hoeft te zijn, is goud.

Een kamer, letterlijk of figuurlijk, waarin je kunt denken, maken, werken, schrijven, verlangen, twijfelen, experimenteren of gewoon even níét nuttig zijn, is goud.

En precies daar wordt massaal gegraven.

Het systeem is zo ingericht dat mannen ruimte krijgen en vrouwen ruimte maken.

Ruimte klinkt ook wel nobel, lief ook, tot je doorhebt dat iemand anders die ruimte vervolgens bewoont.

Lief zijn is vaak arbeid met een strik erom

Want een vrouw moet vooral lief zijn. En als we horen dat we niet lief zijn is dat vaak even schrikken. Ik beschouw het tegenwoordig écht als een compliment. Altijd al wel gedaan trouwens, maar ik besef me dan ook hoe geprivilegieerd ik ben dat ik me dat ook altijd heb kunnen veroorloven. Want dat is echt niet vanzelfsprekend.

En het klinkt ook onschuldig. Wie wil er nou niet lief zijn?

Maar in de praktijk betekent lief vrijwel altijd: inslikken.

Lief betekent rekening houden, lekker gezellig zijn en vooral niet te moeilijk doen! Lekker veel begrip tonen en snappen dat hij het anders bedoelde. Niet te veel verwachten ook. Niet te vaak beginnen over geld, seks, je eigen interne wereld, aandacht willen, huishouden of het feit dat jij al drie dagen voelt dat er iets scheef zit terwijl hij “niks doorhad”.

Lief betekent vaak dat jij jezelf zo verplaatst in de ander dat je uiteindelijk nauwelijks nog weet waar je zelf staat.

En dan moet je ook nog spontaan, sexy, ontspannen en niet te controlerend blijven.

Succes hè. Met al dat moeten.

Binnen het patriarchaat is liefde zelden alleen liefde. Het is vaak ook een trainingsprogramma in beschikbaarheid.

Een vrouw leert al vroeg dat verlangen aantrekkelijker is wanneer het niet te veel eist. Dat seks leuker gevonden wordt wanneer zij niet te ingewikkeld doet. (Orgasmekloof gaan we het ook nog wel een keer over hebben) Dat zorg pas mooi is wanneer ze vanzelf lijkt te gaan en echt uit het hart komt en er ook daadwerkelijk onder lijdt en andere zaken voor opgeeft. Dat is mooi.

En dat is precies waar liefde, seks en geld elkaar raken.

Want een vrouw die haar waarde niet benoemt, of misschien zelf niet eens voelt, is makkelijker te gebruiken.

Een vrouw die haar behoeften blijft verpakken als zachtheid, is makkelijker te negeren. Een vrouw die bang is om kil of hebberig of dominant of (en dit is een hele grote nu) ondankbaar te lijken, blijft langer geven dan goed voor haar is.

En een vrouw die blijft geven zonder te tellen, is natuurlijk bijzonder handig. Gratis arbeid, op álle vlakken.

Seks hoort hier gewoon bij

Laten we ook niet doen alsof seks buiten dit verhaal staat.

Dat zou ‘netjes’ zijn, en dus onwaar.

Er is een reden dat woorden als gold digger, hoer, slet, makkelijk, duur, goedkoop en high maintenance zo dicht bij elkaar in dezelfde culturele la liggen.

Vrouwen worden voortdurend beoordeeld op hoe ze waarde, verlangen en beschikbaarheid organiseren.

Geld vragen voor seksuele of emotionele arbeid? Schandalig.

Niets vragen en alles geven? Romantisch.

Mannen die je afwijst en maar blijven terugkomen als een soort creepy stalkers? Dat moet je dan als compliment zien. En misschien vind ik dát persoonlijk nog wel het allerengste: het totale niet serieus nemen van een ander mens. Nul respect. En dit begint al zo jong, met de welbekende spreuk: meisjes plagen, kusjes vragen. Of: het zal dan wel echte liefde zijn. De wereld op z’n kop.

Daarom is het verband met sekswerk interessant. Sekswerk is niet hetzelfde als relaties hebben, niet in goede of slechte zin, dat is mijn punt niet. Maar sekswerk maakt wel goed zichtbaar wat in zogenaamd gewone verhoudingen vaak wordt verstopt: dat tijd, lichaam, aandacht, grenswerk, affectie, verlangen en beschikbaarheid niet uit het niets verschijnen.

Wat veel mensen ongemakkelijk vinden, is niet dat vrouwen seks of zorg geven.

Wat ze ongemakkelijk vinden, is wanneer vrouwen daar zelf voorwaarden aan verbinden. Daar zelf ook iets uit willen halen. Genot, voldoening, geld, een kind, whatever. Ieder z’n ding en verder aan niemand om daar over te oordelen? Hoeveel stellen blijven er bij elkaar denk je, omdat dit een fijne wisselwerking is voor beiden? Ik denk dat ik er best veel ken. En of ze gelukkig zijn? Geen idee, dat is hun zaak. Maar we kunnen niet doen alsof de transactie maar 1 kant op goed is en de andere kant op slecht. Gewoon niet. Als volwassene mag je dat lekker zelf bepalen.

Zolang een vrouw geeft vanuit liefde, loyaliteit, zorgzaamheid of “zo is zij gewoon”, blijft het systeem rustig.

Zodra ze vraagt wat zij terugkrijgt, komt de ‘moraliteit’ ineens uit alle kieren.

En soms verdient een analyse geen nuance, maar gewoon een beginletter.

uck you.

Tegen een woord dat vrouwen kleiner maakt zodra ze waarde herkennen. Tegen een cultuur die vrouwelijke beschikbaarheid romantisch noemt zolang niemand vraagt wie ervan profiteert.

F*** you tegen de eeuwenoude truc waarbij vrouwen eerst richting afhankelijkheid, zachtheid, zorgzaamheid, seksueel geven en emotioneel meebewegen worden geduwd, om daarna belachelijk en klein gemaakt te worden zodra ze iets terug willen.

Want dat is misschien wel de smerigste laag van het hele gold digger-verhaal: het woord doet alsof vrouwen komen halen, terwijl zoveel vrouwen jarenlang geven in een systeem dat uitstekend weet hoe het moet ontvangen, maar retevaak vergeet waar de rekening ligt.

Het kerngezin als gratis goudmijn

De laatste tijd kom ik veel artikelen en ander leesvoer tegen over het kerngezin. En het idee dat gezin, liefde en zorg privé lijken, maar politiek en economisch georganiseerd zijn. Wat natuurlijk zo is. Daarbinnen heb je dan ‘goede’ (lekker traditioneel) en ‘slechte’ gezinnen.

Dat is relevant, want de gold digger-mythe leeft niet los van die structuur.

Het kleine huishouden lijkt romantisch, maar is ook een bijzonder efficiënte plek om kosten te laten verdwijnen. Zorgkosten, herstelkosten, opvoedkosten, oppaskosten, emotionele arbeid, seksuele beschikbaarheid en huishoudelijk werk. Ik heb nog nooit een blouse voor een man gestreken. Wanneer dit weleens ter sprake komt met vriendinnen, hoe progressief ook, staan ze vaak toch even te kijken. Het is zo vanzelfsprekend blijkbaar om dat soort dingen niet alleen te kunnen (waar heb je dit uberhaupt geleerd denk ik dan?) maar ook om daadwerkelijk te doen. Alles kan worden weggeschreven onder liefde, gezin, loyaliteit, karakter en “zo doen wij dat”.

Het kerngezin is uiteraard gevormd door kerk, staat en markt. Voor al deze instituten enorm voordelig en makkelijk in stand te houden. Want welke keuzes heb je nu écht als vrouw? De 40-urige werkweek was afgestemd op iemand zonder primaire zorgtaken thuis. In het gros van de gevallen, de man dus.

Precies daar zit de grap.

De wereld noemt een vrouw die zekerheid wil een gold digger, terwijl hetzelfde systeem jarenlang heeft geleund op vrouwen die gratis de voorwaarden produceren waaronder mannen überhaupt succesvol (in alle definities van dit woord) kunnen zijn.

En dan ook nog een bed waarin seks gezellig moet blijven. Niet te moeilijk graag, wel lekker natuurlijk, want hij moet stoom afblazen van al dat harde werken. Ik snap niet hoe je niet je partner voorop zet in deze (want daar heb je dan zelf ook de meeste baat bij toch?). Je wil de ander liefhebben op deze manier toch? Geven én ontvangen. Allebei. Als een eerlijke transactie. In dit super heteronormatieve voorbeeld geldt dit helaas voor velen niet.

Je moet een vrouw zijn die zichzelf even totaal verliest in een moment, maar schiet ook een beetje op graag.

Wat een deal.

Vooral voor degene die hem niet hoeft te zien.

En dan de scheiding

En dan, als de liefde op is, wordt ineens zichtbaar hoe slecht dit systeem boekhoudt.

Niet omdat ieder gebaar en liefde een transactiebonnetje nodig had. Maar omdat jaren aan zorg en alle rest wat ik eerder noemde, en waarschijnlijk vergeet ik er nog een boel, nergens netjes worden afgerekend.

Er is geen bonnetje voor de avonden waarop zij zijn carrière mogelijk maakte door de rest van het leven op te vangen.

En dan staan twee mensen na een scheiding zogenaamd weer naast elkaar als individuen. Dan wel. Alsof ze met dezelfde startpositie uit dezelfde relatie komen, De een niet jarenlang kapitaal heeft opgebouwd in salaris, status, netwerk, rust en lineaire werkervaring, terwijl de ander de onzichtbare infrastructuur onder dat leven heeft gedragen.

CBS schrijft dat de gemiddelde koopkracht van vrouwen vlak na een scheiding flink terugvalt, terwijl die van mannen juist verder stijgt; vijf jaar later blijft vooral bij vrouwen zonder nieuwe partner de koopkracht onder het niveau van vóór de scheiding. De nadruk van het onderzoek ligt niet voor niets op vrouwen, omdat zij financieel het meest geraakt worden.

Maar noem vooral háár de gold digger.

Nederland blijft graag redelijk

Het Nederlandse debat over vrouwen en werk heeft een bijzondere gave: het klinkt vaak nuchter terwijl het ondertussen diep ideologisch is.

Wij moeten namelijk:

• meer werken

• financieel zelfstandiger worden

• ambitieuzer zijn

• beter onderhandelen

• hulp vragen

• loslaten

• grenzen stellen

• kiezen

Vrouwen moeten vooral niet zeuren, want emancipatie is toch al geregeld?

Dus ja, we kunnen blijven doen alsof vrouwen gewoon individuele keuzes maken. Maar keuzes ontstaan niet in het luchtledige. We leven nu eenmaal samen op deze wereld en hebben met allerlei zaken te maken. Intersectionaliteit. En dat raakt aan alles. Keuzes die vrouwen uiteindelijk maken komen vaak ook voort uit de eindeloze, maatschappelijke training waarin vrouwen leren dat goed zijn vaak betekent dat je jezelf als eerste oprekt. Letterlijk en figuurlijk.

En als dat niet lukt? Dan moet zij beter leren communiceren. Lekker weer een extra taakje en verantwoordelijkheid!

Het systeem beschadigt iedereen. Alleen niet iedereen betaalt dezelfde rekening.

En nee, dit is niet het gezellige “mannen slecht, vrouwen goed”-riedeltje waar sommige mensen zich meteen achter willen verschuilen zodra een stuk iets te dicht bij hun comfort komt.

Patriarchale systemen zijn ook voor mannen beklemmend. Ze leren mannen dat waarde vooral zit in inkomen, status, controle, seksuele vanzelfsprekendheid, succes en niet te veel nodig hebben. Ze duwen mannen richting werk, presteren, afstand houden, niet zeuren, niet falen, niet afhankelijk zijn, niet zacht worden tenzij het veilig verpakt is als vaderschap op zaterdagmiddag.

Ook dat is verlies.

Maar het verlies is niet gelijk verdeeld.

Want terwijl mannen vaak moeten voldoen aan een rol die hen vernauwt, dragen vrouwen daarbovenop nog steeds vaak het gratis werk dat die rol mogelijk maakt.

Het systeem beschadigt iedereen.

Alleen niet iedereen betaalt dezelfde rekening.

Wie profiteert ervan dat vrouwen zich schamen voor geld?

Misschien is dat de reden dat gold digger zo hardnekkig is. Het maakt veel vrouwen voorzichtig. Of je het nou leuk vindt of niet, het ermee eens bent of niet, hoe andere mensen jou zien/ervaren heeft wel invloed op je leven. Op hoe je je tot bepaalde zaken verhoudt en uiteindelijk ook tot jezelf. Dit soort woorden gebruiken is daarom zo ontzettend giftig.

Zolang een vrouw bang is om materialistisch te lijken, kan iemand anders doen alsof zijn comfort vanzelf ontstaat.

Zolang zij liefde blijft bewijzen door zichzelf beschikbaar te houden, hoeft niemand te vragen wie daar eigenlijk het meeste aan verdient. Juist niet alleen financieel, maar uiteindelijk ook zéker financieel.

De grootste gold dig is dan ook: niet iemands geld pakken, maar iemands ruimte. En tijd. En tijd is ook geld. En geld heb je nu eenmaal nodig om te leven.

Dus wie graaft hier nou eigenlijk?

Dus nee, ik geloof niet zo in het sprookje van de vrouwelijke gold digger. Niet zoals het ons meestal wordt verkocht.

Ik geloof wel in vrouwen die eindelijk beginnen te zien hoeveel goud er uit hun leven is gehaald zonder dat iemand het zo noemde.

Alles wat vanzelfsprekend werd zolang zij het gaf.

Alles wat pas zichtbaar werd zodra zij ermee stopte.

En als vrouwen dan op een dag vragen waar dat allemaal gebleven is, noemen we hén hebberig.

Niet. Te. Doen.

We moeten gewoon niet bang zijn voor vrouwen die naar goud graven. Ze hebben groot gelijk. Wijs, zou ik zelf zeggen.

Gold diggers bestaan wel. Alleen zijn het niet de vrouwen.

Lees verder op PARELS

– Deeltijdprinsesjes bestaan niet
– Abortus en autonomie (2): waarom het nooit alleen jouw keuze lijkt te zijn
– De Jetten-Juk: Waarom de technocratie van 2026 de vrouw vakkundig uitgumt
– Waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn

Het bijzondere aan abortus is niet alleen de keuze zelf.

Het is hoe snel die keuze van iedereen lijkt te worden, behalve van de persoon die haar moet maken.

In deel 1 schreef ik over wat je voelt en wat je denkt dat je hoort te voelen. Over opluchting, twijfel, blijdschap, rust, verdriet, ruis en dat vreemde maatschappelijke script waarin een vrouw na een abortus vooral geloofwaardig lijkt wanneer ze zichtbaar genoeg lijdt. Alsof zwaarte een bewijs van moraliteit is, alsof opluchting verdacht is, alsof een keuze pas serieus genomen mag worden wanneer je er een beetje aan kapotgaat én daar het liefst ook nog in keurige ‘samenspraak’ met een arts uit bent gekomen.

Terwijl de werkelijkheid zelden zo overzichtelijk is.

Abortus kan verdriet zijn. Natuurlijk kan dat. Het kan twijfel zijn, rouw, verwarring, een lichaam dat nog even achterloopt op een hoofd dat allang wist waar het heen moest, een dag die je niet snel vergeet, een stilte die zich anders gedraagt dan je had verwacht.

Maar het kan ook opluchting zijn. Rust. Helderheid. Adem. Vrijheid! Een deur die weer opengaat. Een leven dat ineens weer van jou voelt. Een keuze die niet voortkomt uit kilte, maar uit congruentie; uit het diepe, soms nauwelijks uit te leggen weten dat dit niet voor jou was. Niet jouw moment, niet jouw relatie, niet jouw draagkracht, niet jouw toekomst, niet jouw ja.

En misschien is dat precies waar de spanning bestaat.

Niet alleen dat vrouwen abortus laten doen, maar dat sommige vrouwen daarna niet instorten op een manier die de buitenwereld geruststelt. Dat wij vrouwen niet voldoende bewijsmateriaal aanleveren voor onze zorgvuldigheid. Dat we niet genoeg lijden om geloofd te worden. Dat we soms gewoon weten: dit is juist. Punt.

De ruis komt ergens vandaan

Die ruis rondom abortus ontstaat natuurlijk niet zomaar ergens in het hoofd van vrouwen, alsof wij collectief een bijzonder talent hebben voor innerlijke chaos en daarom bij ieder groot besluit eerst een hele mentale commissie installeren.

Die ruis wordt gemaakt.

Door cultuur, religie, politiek, wetgeving, familie, partners, vriendinnen soms ook, door oude ideeën over moederschap die zich modern hebben aangekleed. Goedbedoelde vragen die klein lijken maar toch ineens voelen alsof iemand met een clipboard naast je leven staat.

En dit tweede deel begint daar.

Niet bij de vraag wat een vrouw voelt. Maar bij de vraag waarom zoveel mensen denken dat zij recht hebben op toegang tot dat gevoel. Ik snap daar dus helemaal niets van.

Want zodra het over abortus gaat, lijkt een individuele keuze opvallend snel een maatschappelijk vergaderpunt te worden. Mensen die normaal hun eigen agenda nauwelijks op orde krijgen, weten ineens precies hoe zorgvuldig een ander moet nadenken. Mensen die nooit een dag in jouw lichaam hebben gewoond, lijken ineens mede-eigenaar van de twijfel, de timing, de reden, de toekomst en het morele gewicht dat volgens hen aan jouw keuze zou moeten hangen.

Dat blijft wonderlijk.

Natuurlijk mag iedereen over abortus als maatschappelijk onderwerp nadenken. En ook iets vinden. Natuurlijk mag dat. Politiek gaat over lichamen, zorg, rechten, wetten en toegang, en precies daarom moeten we het erover hebben.

Maar er is een verschil tussen nadenken, spreken en je eigen gedachten hebben over rechten en persoonlijk binnendringen in iemands keuze.

Er is een verschil tussen zorgen dat abortuszorg veilig, toegankelijk en goed geregeld is, en doen alsof een vrouw haar autonomie pas verdient wanneer ze haar binnenwereld voldoende heeft toegelicht aan mensen die daar helemaal niet wonen. Of zelfs haar autonomie helemaal af willen pakken.

De buitenwereld komt vaak zacht binnen

Volgens mij zegt bijna niemand letterlijk: ik wil iets te zeggen hebben over jouw lichaam.

Was het maar zo overzichtelijk.

Controle komt veel vaker binnen als bezorgdheid, nuance, voorzichtigheid, redelijkheid, liefde, “ik zeg dit alleen omdat ik om je geef”, “ik wil gewoon dat je alle kanten bekijkt”, “weet je zeker dat je er later geen spijt van krijgt?”, “ik ben niet tegen abortus hoor, maar…”

En natuurlijk is niet iedere vraag controle en niet iedere onhandige opmerking is patriarchaat met een jas aan. Mensen zijn soms bang, ongemakkelijk, slecht voorbereid, te snel met woorden en te langzaam met luisteren. Gaan vaak uit van het beeld wat in hun wereld dominant is. Dat mag ook gezegd worden want vrouwen zijn niet geholpen met een wereld waarin elke aarzelende zin meteen tot vijandige intentie wordt verklaard.

Maar patronen zijn geen incidenten.

En het patroon rondom abortus is heel helder: uiteindelijk gaat het over macht en onderdrukking. Daar kom ik zo op terug.

Maar zodra een vrouw zwanger is en abortus zich als optie aandient, ontstaat er vaak een soort onzichtbare commissie. Een commissie van mensen die zich afvragen of ze wel goed heeft nagedacht, of ze later geen spijt krijgt, of hij het weet, of haar moeder het weet, of ze misschien niet toch ooit kinderen wil, of dit niet iets is waar ze altijd last van blijft houden, of ze niet gewoon even door de paniek heen moet, of ze misschien niet te rationeel is, of juist te emotioneel, of te jong, of te oud, of te vrij, of te snel, of te zeker. In ieder geval niet goed. Abortus is bovendien lang niet altijd een verhaal van “nooit moeder willen”; het gebeurt ook tussen het ene en het andere kind door. Slechte timing kan gewoon. Nu even niet kan gewoon. Daar hoeft geen extra tragisch dossier bij. Er hoeft geen verantwoording voor afgelegd te worden. Waarom bestaat dat? Wie heeft dat bedacht? Iemand die een hekel heeft aan kinderen en er zoveel mogelijk ongewenst de wereld in wil helpen?

Vrouwen, het zijn net mensen, maar dan met een externe beoordelingscommissie.

Kleine vragen dragen grote aannames

“Denk je niet dat je spijt krijgt?” klinkt misschien zorgzaam, maar onder die vraag ligt vaak de aanname dat spijt waarschijnlijker, dieper of echter is dan opluchting. Misschien krijg je wel spijt van de andere keuze. En die heeft veel meer, veel ernstigere gevolgen.

“Heb je er wel goed over nagedacht?” klinkt misschien voorzichtig, maar onder die vraag ligt vaak de aanname dat een vrouw blijkbaar niet al aan het denken is vanaf het moment dat haar lichaam, haar toekomst, haar relatie, haar werk, haar geld, haar gezin, haar veiligheid of haar verlangen in één klap door elkaar schuiven. En misschien hoef je er ook niet altijd uitgebreid over te denken en kun je gewoon naar je gevoel luisteren. Ook niet onbelangrijk.

“Wat vindt hij ervan?” klinkt misschien praktisch, maar onder die vraag ligt vaak de aanname dat zijn positie vanzelfsprekend onderdeel is van het besluit. Ook wanneer haar lichaam de plek is waar de consequentie landt.

Dat is het ingewikkelde: veel vragen zijn niet per se fout, maar ze zijn verre van neutraal. Ze zitten vol aannames en ondermijnen direct jouw vermogen om als mens serieus genomen te worden.

Ze komen uit een wereld waarin vrouwen al eeuwen worden getraind om hun keuzes uitlegbaar en behapbaar te maken voor anderen. Zeker wanneer die keuzes raken aan seksualiteit, moederschap, zorg, beschikbaarheid, trouw, opoffering of de vraag of een vrouw wel voldoende vrouw is op de manier waarop de omgeving haar graag begrijpt.

En abortus raakt aan alles tegelijk.

Daarom voelt het voor veel mensen zo beladen, denk ik.

Niet alleen omdat het over zwangerschap gaat.

Maar omdat het over macht gaat. Het leven.

Bezorgdheid kan ook controle zijn

Ik denk dat we eerlijker mogen zijn over hoe vaak controle zich vermomt als zorg.

Dat geldt niet alleen voor abortus. Het geldt voor hoe vrouwen zich kleden, werken, moederen, vrijen, eten, uitgaan, ouder worden, ambitie tonen, boos worden, geld verdienen, niet genoeg verdienen, wel genoeg verdienen en daarna vooral niet te veel mogen willen. Dankbaar moeten zijn voor alles en that’s it.

Controle zegt zelden: ik wil dat jij kleiner blijft.

Controle zegt:

• ik wil je beschermen

• ik bedoel het goed

• ik stel alleen vragen

• ik vind het zonde

• ik denk gewoon aan jou

Enzovoorts…

En soms is dat waar. Soms is het echt zorg. Soms heeft iemand gewoon geen taal voor de situatie en probeert die persoon toch iets vast te houden.

Maar vaak wordt zorg een manier om toegang te krijgen tot iets waar je geen recht op hebt: tot iemands reden, redenering en gedachtegang. Tot een lichaam, een verhaal, een emotie. Of tot het bewijs dat ze wel genoeg heeft geleden, gewikt, gewogen en moreel door de modder is gerold om vrij te mogen zijn. In ieder geval vrij om haar keuze te maken en die moet vooral een beetje stroken met de interne moral police van de ander.

Autonomie is blijkbaar alleen veilig als ze verdrietig kijkt

Wat mij steeds opnieuw opvalt, is hoe ongemakkelijk mensen kunnen worden van vrouwelijke helderheid.

Een vrouw die twijfelt, huilt, instort, bidt, boet, kapot nuanceert en daarna nog drie alinea’s schuldgevoel in haar journal volkalkt voelt voor veel mensen blijkbaar betrouwbaarder dan een vrouw die zegt: ik wist het. Het klopte. Ik voelde opluchting. Ik was blij en trots op mezelf en ik koos gewoon voor mijn leven. Daar is niets geks, kils of moreel verdachts aan. Dat zit in ieder mens, toch?

En dat is niet omdat verdriet echter is. Het is omdat verdriet minder bedreigend is en vaak als ‘vrouwelijk’ wordt gezien. Agressie wordt meer met het mannelijke geassocieerd maar goed, dat is weer een heel ander verhaal. Ik zal het verder even bij dit onderwerp houden. Maar over dat ‘female’ en ‘male’-gebeuren komt vast later nog een stuk. Heel interessant ook.

Maar goed, verder. Een verdrietige vrouw bevestigt nog steeds dat de norm zwaar is, dat moederschap de bestemming is, dat afwijken pijn moet doen, dat vrijheid niet te makkelijk mag voelen en dat een vrouw die nee zegt tegen zwangerschap in elk geval nog begrijpt dat ze daar publiekelijk een passende emotionele prijs voor hoort te betalen.

Een opgeluchte vrouw doet iets gevaarlijkers.

Die zegt: misschien was dit geen verlies maar juist winst. Heerlijk die ruimte, adem, een grens, een vorm van zorg, een bescherming van mezelf. Iets om trots op te zijn zelfs; iets waar je zelfvertrouwen van kan groeien, omdat je handelt vanuit je eigen behoeftes, verlangens en draagkracht. En als je dan ooit alsnog een kind zou willen krijgen, zijn dit dan geen eigenschappen die je mee zou willen geven? Lijkt mij van wel. Voor jezelf na kunnen denken en daar naar handelen. Congruent zijn is in mijn ervaring 1 van de grootste rijkdommen die je als mens kunt ervaren.

En daar wordt het spannend.

Want een vrouw die zichzelf niet straft voor haar keuze, is moeilijker te controleren.

Stigma is eigenlijk een te klein woord

We noemen het vaak stigma.

Stigma rondom abortus. Stigma rondom vrouwen die voor abortus kiezen. Stigma rondom opluchting na abortus.

En dat woord klopt.

Maar soms voelt stigma bijna te klein, alsof het gaat om een hardnekkig sociaal vlekje waar we best over zouden kunnen praten. Een ongemakkelijk oordeel, een beetje schaamte die aan het onderwerp kleeft en waar we met genoeg open gesprekken vanzelf doorheen wandelen.

Terwijl het veel groter is dan dat.

Stigma is niet alleen dat mensen iets vinden. Het is een techniek.

Het zorgt ervoor dat vrouwen zichzelf gaan corrigeren voordat iemand anders dat doet. Dat ze woorden kiezen die veilig zijn voor anderen. Hun opluchting zachter maken of zelfs verbergen. Hun redenen groter, hun verdriet zichtbaarder, en dus uiteindelijk hun verhaal acceptabeler maken voor een publiek dat niets met dat verhaal te maken heeft.

Stigma maakt van autonomie iets wat je moet performen.

En hetzelfde zie je later weer terug bij alleenstaand moederschap. Eerst wordt een vrouw aangesproken op haar keuze, haar seksualiteit, haar verantwoordelijkheid en haar vermogen om “het juiste” te doen. Daarna wordt ze, als ze alleen komt te staan, opnieuw bekeken alsof haar situatie vooral iets zegt over haar karakter. Ook daar werkt stigma als een techniek: het maakt structurele problemen persoonlijk, en persoonlijke keuzes publiek bezit.

Niet alleen kiezen, maar goed kiezen.

Niet alleen voelen, maar juist voelen.

Niet alleen doorgaan, maar op een manier die anderen geruststelt.

En dan ga je aan jezelf voorbij. Dus voor mij ligt er heel veel vrijheid in het juist heel hard roepen dat de andere kant óók bestaat. Kan gewoon makkelijk. Zo moeilijk is het niet.

Ik denk dat dat precies is waarom abortus zo’n krachtig controlemiddel blijft: niet omdat iedere individuele reactie kwaadaardig is. Zeker niet. Maar wél omdat het geheel vrouwen leert dat hun keuzes nooit helemaal privé zijn. En niet alleen dat, als het kind er eenmaal is verandert het leven van de kersverse moeder compleet. Naast het fysieke deel ben je als moeder, of we onszelf nu geëmancipeerd vinden of niet (newsflash: zijn we totaal niet), voor zo ongeveer altijd verantwoordelijk voor een ander. Je móet gaan zorgen. Minder tijd voor jezelf, waarschijnlijk minder werken dus minder verdienen. Mensen gaan er ook vanuit dat je dit allemaal graag doet want moeder worden is het ultieme en beste wat je kunt doen met je leven, toch?

Uiteraard doen vrouwen hier ook aan mee - en dat maakt het juist niet minder seksistisch

Vrouwen doen dit ook. Voor het geval je dacht dat ik het enkel over mannen had.

Vrouwen kunnen ook seksistisch zijn. Vrouwen kunnen andere vrouwen kleiner maken, corrigeren, beschamen, verdenken, beoordelen of terugduwen in een rol waar ze zelf ooit in moesten passen. We leven nou eenmaal in een patriarchaat. Helaas pindakaas.

Een systeem is pas echt succesvol wanneer mensen het gaan uitvoeren zonder dat iemand nog expliciet opdracht hoeft te geven. Wanneer vrouwen zelf gaan bewaken wat een goede vrouw is, een goede moeder, een slechte moeder, een egoïstische vrouw, een makkelijke vrouw, een kille vrouw, een hysterische vrouw, een vrouw die “te veel vanuit zichzelf denkt”, alsof dat laatste niet precies de bedoeling van autonomie was. Er is maar zoveel ruimte aan de top beschikbaar voor ons. Dus het is ook echt menselijk om je zo te gaan gedragen zonder erbij echt bij stil te staan. Heel lastig vind ik dit. Vooral omdat ik zelf niet zo in elkaar zit en dit heeft me zeker vaak ook dingen gekost. Dus kan echt wel begrijpen waarom mensen zich hier naar schikken. Het is gewoon vaak makkelijker. Als je het vermogen dan ook hebt om het uit je hoofd te zetten en dat lukt mij persoonlijk dus nooit.

Vrouwen worden ook elkaars bewakers, en dat is zéker niet omdat vrouwen van nature elkaars vijanden zijn maar omdat beperkte ruimte mensen tegen elkaar uitspeelt. En je moet sterk in je schoenen staan en de persoonlijkheid hebben om hier niet in mee te gaan. Maar dat heeft ook zeker een prijs. Unfair.

Wie mag vrij zijn? Wie betaalt de prijs? Wie krijgt begrip? Wie krijgt schaamte? Wie wordt serieus genomen? Wie krijgt de rol van uitzondering?

Handig wel, voor zo’n systeem. Autopilot.

Laat vrouwen elkaar beoordelen en de structuur blijft buiten beeld.

Abortus is geen los onderwerp. Het is een machtsvraag.

Abortus wordt vaak besproken alsof het een moreel vraagstuk is dat ergens los boven de rest van het leven zweeft.

Maar dat is het niet.

Abortus raakt overal aan. Aan het hele leven! Werk, geld, kansen, relaties, zorg, seks, veiligheid, gezondheid, klasse, religie, schaamte, huisvesting, partnergeweld, kinderopvang, moederschap, toekomst en de vraag wie uiteindelijk zeggenschap heeft over een lichaam dat zwanger kan worden.

Daarom is het nooit alleen privé, ook al zou de keuze zelf dat wel moeten zijn.

Want reproductie is macht.

Niet enkel in een zweverige “vrouwen zijn magische poorten van leven”-zin, al vind ik dat zelf ook zeker wel, maar ik bedoel het nu ook in de meest concrete zin.

Wie bepaalt wanneer vrouwen kinderen krijgen, bepaalt iets over bijvoorbeeld arbeid. Afhankelijkheid, seksualiteit, erfenis, familie, beschikbaarheid en de grenzen van vrouwenlevens.

Misschien is het vermogen om leven te dragen altijd zo zwaar bewaakt omdat het inderdaad machtig is. Wij maken en creëren leven uit het niets.

Niet omdat vrouwen daardoor verplicht zouden zijn om moeder te worden. Juist niet. Talloze culturen zijn ons voorgegaan waarin vruchtbaarheid, vrouwelijke figuren en het vermogen om leven te dragen een veel zichtbaardere spirituele, machtige of symbolische plek hadden. Denk bijvoorbeeld aan de Minoïsche beschaving.

Omdat de mogelijkheid om leven te maken alleen werkelijk vrij is wanneer je ook vrij bent om het niet te doen.

Anticonceptie: waarom ligt de rekening weer bij vrouwen?

En dan komen we bij anticonceptie. Hooray!

Want waarom is het eigenlijk zo normaal dat anticonceptie vooral de verantwoordelijkheid van vrouwen is?

Die vraag klinkt bijna te simpel. Misschien juist daarom stellen we haar te weinig.

Vrouwen slikken de pil, laten spiralen plaatsen, krijgen hormonen, voelen bijwerkingen, houden cycli bij, halen noodanticonceptie, doen zwangerschapstesten, bellen, plannen, wachten, uitleggen, beslissen en dragen, wanneer het misgaat, ook nog eens het lichaam waarin dat misgaan zichtbaar wordt.

Mannen bevruchten.

Vrouwen worden zwanger.

Toch is de verantwoordelijkheid cultureel vaak belachelijk scheef verdeeld. Er is namelijk nog nooit een vrouw zomaar zwanger geworden, zonder betrokkenheid, hulp of dwang, van een man.

En ja, biologisch vindt de zwangerschap plaats in het lichaam van de vrouw. Dat is precies waarom haar autonomie niet kleiner, maar groter zou moeten zijn. Maar cultuur heeft daar iets anders van gemaakt: die heeft van vrouwelijke vruchtbaarheid een publieke verantwoordelijkheid gemaakt, terwijl mannelijke vruchtbaarheid heel blij en vrij als spontane omstandigheid door het leven wandelt.

Alsof zwangerschap iets is wat vrouwen overkomt omdat mannen toevallig in de buurt waren.

Call me confused.

Bedenktijd, maar dan moderner verpakt

De verplichte vijf dagen bedenktijd bij abortus is in Nederland afgeschaft.

Goed.

Maar dat we daar überhaupt zo lang over hebben moeten doen, blijft absurd.

En zelfs nu, na het verdwijnen van die vaste vijf dagen, blijft de taal opmerkelijk. Fiom beschrijft de huidige situatie als een flexibele bedenktijd die “in samenspraak” met de arts wordt bepaald. En precies deze formulering laat zien hoe moeilijk het kennelijk blijft om vrouwelijke autonomie eens niet in toezichtstaal te verpakken. Het staat ook nog gewoon in het Wetboek van Strafrecht. Klinkt heel normaal en logisch…

Want waarom is het zo moeilijk om te zeggen: je mag het lekker zelf weten?

Full stop.

Waarom moet autonomie steeds weer worden omwikkeld met zorgvuldigheidstaal die vrouwen behandelt alsof ze pas betrouwbaar zijn wanneer iemand anders heeft meegekeken? Alsof we kinderen zijn?

We doen alsof dat redelijkheid is.

Maar soms is redelijkheid gewoon betutteling met betere PR.

Zorg, maar nog steeds strafrecht

Net al even genoemd, maar dat Wetboek van Strafrecht dus.

Ja, abortuszorg is legaal onder voorwaarden. Ja, er is de Wet afbreking zwangerschap. Ja, de praktijk is in Nederland veel veiliger en toegankelijker dan in landen waar abortus zwaar beperkt of verboden is. Dat moeten we niet wegpoetsen, want toegang doet ertoe.

Maar symboliek doet er ook zeker toe.

Rutgers beschrijft dat abortus in Nederland is vastgelegd in de Wet afbreking zwangerschap, terwijl de strafbaarstelling is opgenomen in artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht. Abortus is dus niet simpelweg als gewone zorg geregeld; het is zorg met een strafrechtelijke schaduw eromheen.

En daar zit een gigantisch probleem.

Want hoe vrij is een recht wanneer het juridisch nog steeds naast misdaadtaal woont?

Hoe vanzelfsprekend is zorg wanneer de basisstructuur nog altijd zegt: dit mag alleen als aan de voorwaarden is voldaan, anders zitten we in het strafrecht?

En hoe serieus nemen we vrouwelijke autonomie wanneer we de medische handeling die daar soms uit voortkomt niet volledig durven behandelen als zorg, maar blijven bewaren in het deel van de wet waar we ook strafbaarheid organiseren? Waarom?

Dat is geen detail.

Dat is een wereldbeeld.

Vrouwenlichamen worden wel gecontroleerd, maar niet goed onderzocht

Misschien wringt dat zo bij mij omdat het past in een groter patroon: vrouwenlichamen worden voortdurend besproken, beoordeeld, gereguleerd en gemanaged. Iedere dag, door Jan en alleman. Is gewoon onderdeel van onze cultuur blijkbaar.

Maar zodra het gaat om goed onderzoek, passende zorg en echte medische kennis, blijkt de belangstelling ineens een stuk minder enthousiast.

Er is inmiddels een Nationale Werkagenda Vrouwengezondheid, en alleen al het feit dat die nodig is, zegt iets. De Rijksoverheid schreef bij de lancering dat vrouwengezondheid voor veel vrouwen “nog niet altijd serieus genoeg genomen wordt”, terwijl ZonMw expliciet benoemt dat veel vrouwen te maken hebben met onbegrepen klachten, misdiagnoses en onbehandelde aandoeningen.

Schandalig vind ik dit en je hoort en ziet er zelden wat over als je het niet opzoekt. Ik snap niet (of eigenlijk wel, maar het gaat er toch niet echt in) hoe dit kan bestaan.

Dat is geen los gezondheidsdingetje naast abortus.

Dat is hetzelfde verhaal in een witte jas.

Het vrouwenlichaam is eeuwenlang óf mysterie gemaakt, óf risico, óf bestemming, óf afwijking van de mannelijke standaard. Het werd besproken als vruchtbaar lichaam, hysterisch lichaam, moederlichaam, verleidelijk lichaam, problematisch lichaam, hormonaal lichaam, maar opvallend vaak niet als standaardlichaam dat degelijk, systematisch en serieus onderzocht moest worden.

Bijna de helft van de werkenden in Nederland is vrouw, schrijft het RIVM, en toch is er op de werkvloer nauwelijks aandacht voor vrouwengezondheid. Het RIVM doet onderzoek naar werkende vrouwen tijdens zwangerschap, moederschap en overgang - precies die fases die in het leven van miljoenen vrouwen niet marginaal zijn, maar structureel.

En dat maakt de gesprekken over abortus nog absurder.

Want dezelfde samenleving die vrouwen vraagt of ze wel goed genoeg hebben nagedacht over een zwangerschap, heeft historisch gezien nooit écht goed genoeg nagedacht over vrouwen.

Dan zijn het ineens ‘vrouwenkwaaltjes’, een grapje, stel je niet zo aan, maak het jezelf niet zo moeilijk, werk aan jezelf etc… Deze openstaande deuren ken je inmiddels vast wel.

Wij moeten het gewoon doen met de geneeskundige kennis die er voornamelijk bestaat over mannen.

Fascinerend, toch.

Als mannen zwanger konden worden

Ik weet dat de zin bijna cliché is geworden, maar soms zijn clichés populair omdat ze iets raken wat nog steeds waar voelt: als mannen zwanger konden worden, zag de wereld er waarschijnlijk anders uit.

Dan waren anticonceptie, abortuszorg, herstel, verlof, pijnbestrijding, cycluskennis en reproductieve gezondheid waarschijnlijk geen randonderwerpen geweest. Dan had er op iedere hoek van de straat iets gestaan. Een automaat. Een balie. Een app. Een polis. Een regeling. Een nette brochure met rustige typografie.

En ja, mannelijke anticonceptie bestaat al lang als idee, als onderzoek, als pil, als injectie, als mannelijke gel, als heel concreet medisch spoor. Het is niet alsof niemand ooit op het revolutionaire idee is gekomen dat mannen misschien ook dagelijks iets zouden kunnen doen om géén zwangerschap te veroorzaken.

Dat idee bestaat. Al lang.

Alleen ligt het niet normaal naast de vrouwenpil bij de apotheek.

En precies daar zit het punt.

Zodra verantwoordelijkheid niet meer automatisch bij vrouwen landt, wordt het ineens allemaal ingewikkeld. Seksisme zit overal. Mannen kregen een paar bijwerkingen, ongeveer te vergelijken met de bijwerkingen die vrouwen van de pil kunnen krijgen. Eerst even kijken of het het ongemak waard is. Of het commercieel interessant genoeg is. Of we het allemaal niet een beetje veel gevraagd vinden. Politiek speelt hier natuurlijk een enorm grote rol in. Case in point: het bestaan van Viagra.

Ondertussen slikken vrouwen al decennialang hormonen, laten spiralen plaatsen, dragen bijwerkingen, regelen noodanticonceptie, doen zwangerschapstesten en krijgen daarna ook nog de vraag of ze wel zorgvuldig genoeg hebben nagedacht.

Een grote studie naar hormonale anticonceptie voor mannen liet goede anticonceptieve werking zien, maar werd voortijdig gestopt na bijwerkingen. En ja, natuurlijk moet medicatie veilig zijn. Dat is het punt niet. Het punt is hoe snel bijwerkingen, comfort, acceptatie en dagelijks ongemak ineens een groot maatschappelijk vraagstuk worden zodra ze niet langer automatisch bij vrouwen landen.

Vrouwen krijgen de hormonen, de spiraal, de noodpil, de zwangerschapstest, de morele ruis en, als het misgaat, ook nog het lichaam waarin alles zichtbaar wordt.

Mannen krijgen tot nu toe vooral: condoom of vasectomie.

Call me confused.

Nu krijgen vrouwen vaak een combinatie van medische procedure, morele ruis, juridische schaduw, gezondheidsachterstand en administratieve mist.

En daarna mogen ze vooral dankbaar zijn dat ze überhaupt mogen kiezen. Yay!

We dachten misschien dat dit geregeld was

Wat mij ook bezighoudt, is dat abortus de laatste jaren opnieuw scherper voelt.

Niet omdat vrouwen twintig jaar geleden massaal zonder oordeel leefden. Absoluut niet. Ook toen waren er scripts, blikken, schuld, stilte en dubbele standaarden. Ook toen moest opluchting vaak fluisteren waar verdriet mocht spreken.

Maar er hing in veel progressieve kringen wel een gevoel van: dit is geregeld. Ik merk dit ook veel in mijn directe omgeving van mensen van wie ik het echt niet zou verwachten. Dat conformisme. Niet perfect, maar geregeld. Een verworven recht. Iets waar we niet elke week opnieuw aan hoefden te twijfelen.

En toen bleek dat rechten ook terug kunnen bewegen.

In de Verenigde Staten werd Roe v. Wade teruggedraaid, waarmee het federale constitutionele recht op abortus verdween en staten opnieuw verregaand konden bepalen wat vrouwen met hun lichaam mogen doen. In Europa is het beeld dubbel: er is soms een beetje vooruitgang in wetgeving, maar Amnesty waarschuwt tegelijk voor bestaande barrières én pogingen om reproductieve rechten terug te draaien, terwijl het Center for Reproductive Rights dezelfde spanning benoemt tussen legalisering, ongelijke toegang en nieuwe hindernissen.

Niet alles gaat overal alleen maar achteruit.

Maar vrouwenrechten staan wél opnieuw onder druk, en reproductieve rechten worden wereldwijd nadrukkelijker gebruikt als strijdtoneel waarop conservatieve bewegingen laten zien dat ze macht over lichamen, gender, seksualiteit en afhankelijkheid willen terugpakken.

Abortus is daarin altijd zichtbaar geweest, maar het wordt nu opnieuw heel openlijk ingezet als plek waar macht over vrouwen kan worden beoefend.

Dat is geen toeval.

Wanneer conservatieve bewegingen macht willen terugpakken, beginnen ze opvallend vaak bij lichamen. Bij seksualiteit. Bij voortplanting. Bij gender. Bij wie mag kiezen, wie moet dragen, wie moet zwijgen en wie mag bepalen wat “natuurlijk” is.

Nederland is niet zo progressief als het zichzelf graag vertelt

Nederland kijkt zichzelf graag in de spiegel als progressief, redelijk, modern land, maar dat beeld is behoorlijk van de werkelijkheid losgezongen. Helaas.

Nederland zakte in 2025 vijftien plekken naar plaats 43 op de Global Gender Gap Index, met name door terugval in politieke invloed en een blijvende zwakke positie op economische participatie en kansengelijkheid. En alsof dat nog niet genoeg barsten in het decor geeft, tikte ook een VN-comité Nederland op de vingers: volgens de NOS deed het comité aanbevelingen op maar liefst achttien (!) gebieden, met dringende actiepunten rond huiselijk geweld, prostitutie, zorg door vaders en abortus; de VN benadrukte onder meer het belang van gratis kinderopvang en betere zorgverdeling. Ze wezen er ook op dat abortus op Aruba, Curaçao en Sint Maarten nog altijd verboden is.

Dat schreef ik eerder ook al in mijn stuk over de Jetten-Juk: de hoogglansversie van vooruitgang schuurt steeds harder met de werkelijkheid waarin vrouwen nog altijd het vangnet, het sluitstuk en de noodoplossing van beleid zijn.

En precies daarom hoort hier ook ‘Deeltijdprinsesjes bestaan niet’ bij.

Want hetzelfde land dat graag doet alsof vrouwen inmiddels alle vrijheid hebben, blijft zorg, opvang, huishoudelijk werk, mentale belasting, carrière-aanpassing en praktische verantwoordelijkheid bijna uitsluitend behandelen alsof het persoonlijke keuzes zijn in plaats van politieke infrastructuur.

Vrouwen werken niet “minder” omdat ze collectief een aangeboren liefde hebben voor wasmanden, ouderapps, boodschappenlijstjes, speelafspraken, mantelzorg, verjaardagen en de emotionele stabiliteit van het hele huishouden; vrouwen werken vaak minder betaald omdat er ergens anders werk blijft liggen dat niemand telt, maar iedereen mist zodra het niet gebeurt.

En als je dan bij abortus zegt: “Maar wat als er wél een kind komt, wie draagt dan het leven dat daarna begint?”, dan wordt het ineens ongemakkelijk stil.

Gratis kinderopvang? Betere zorgverdeling? Financiële steun? Echte verantwoordelijkheid van vaders? Structurele bescherming van moeders? Minder afhankelijkheid? Minder straf op zorg? Minder carrièreverlies? Minder morele druk?

Ja, nee, kijk, dat is allemaal weer ingewikkeld.

Je zou er bijna moe van worden.

Bijna.

De kliniek en de demonstrant

Een van de beelden die voor mij alles zegt, is dat er organisaties bestaan die mensen begeleiden naar abortusklinieken.

Niet omdat vrouwen de weg niet kunnen vinden, al zou je bijna gaan denken dat sommige mensen dat geloven. Het is omdat er blijkbaar zomaar mensen kunnen staan die vinden dat hun overtuiging zwaarder weegt dan de rust van iemand anders.

Alleen dat beeld.

Een vrouw die naar een medische afspraak gaat en langs een menigte met een mening moet lopen.

Een vreemde die daar staat namens leven, moraal, liefde, religie of bezorgdheid, maar ondertussen het lichaam en de keuze van een ander tot publiek terrein maakt.

Dat is geen zorg.

Dat is controle.

Daarom vind ik initiatieven als Samen naar de Kliniek zo belangrijk. Heel jammer dat het moet maar het is nodig blijkbaar. Heel goed dat dit in het leven is geroepen; de dualiteit ervan is verder echt om te huilen. Maar deze organisatie werkt met buddy’s en biedt begeleiding aan mensen die niet alleen naar een abortuskliniek willen gaan.

Dat is misschien een heel concrete manier om te helpen.

Niet eisen dat iemand haar verhaal vertelt.

Niet je eigen gevoelens centraal stellen.

Niet vragen stellen totdat jij gerustgesteld bent.

Maar meegaan. Wachten. Rijden. Eten regelen. Een bericht sturen. Iemand afschermen. Iemand geloven. Iemand niet dwingen om van haar keuze ook nog jouw emotionele verwerkingsproject te maken.

Soms is steun niet ingewikkeld.

Soms is steun gewoon zorgen dat iemand veilig door een deur kan.

Er wordt geen baby geboren. Er wordt een moeder geboren.

Wat in het publieke gesprek vaak verdwijnt, is wat er gebeurt wanneer er géén abortus komt.

Dan wordt het ineens opvallend stil rond de rest van het leven.

Want er wordt niet alleen een baby geboren.

Er wordt ook een moeder geboren.

Een moeder met een lichaam dat moet herstellen, een hoofd dat moet blijven functioneren, een inkomen dat misschien verschuift, een relatie die verandert, werk dat doorgaat of juist niet, zorg die ergens moet landen, nachten die verdwijnen, een identiteit die opnieuw ingericht moet worden, kinderen die er misschien al zijn, schulden, huur, kinderopvang, een partner die helpt of niet, familie die oordeelt of niet, en een wereld die moederschap verheerlijkt zolang het op afstand blijft maar vrouwen vervolgens bijzonder snel verantwoordelijk maakt voor alles wat niet soepel loopt.

En dat is het punt dat me zo vaak stoort aan mensen die zogenaamd “voor het leven” zijn.

Voor de geboorte is iedereen betrokken.

Na de geboorte wordt het leven ineens een stuk minder collectief.

Dan heet het verantwoordelijkheid.

Van haar.

Te weinig geld? Had je beter moeten nadenken.

Overbelast? Had je hulp moeten vragen.

Carrière kwijt? Tja, keuzes.

Niet gelukkig? Maar je hebt toch een kind?

Wel gelukkig, maar moe? Geniet er nou van.

Linksom of rechtsom rolt de rekening terug.

En als het niet goed gaat met de moeder, gaat het vaak ook niet goed met het kind. Dat lijkt me geen feministische provocatie, maar basislogica. Een kind heeft niets aan een moeder die mentaal, fysiek, financieel of relationeel kapotgaat omdat anderen vonden dat haar lichaam een principe moest dragen.

Dat betekent niet dat moederschap geen vreugde kan zijn.

Natuurlijk kan dat. Ik ben zelf meer dan gelukkig met mijn kinderen.

Moederschap kan liefde zijn, vervulling, verrassing, groei, zachtheid, een wereld die opengaat.

Maar alleen wanneer er ruimte is. Zorg. Veiligheid. Steun. Geld. Tijd. Gezondheid. Verlangen misschien. Of tenminste draagkracht.

Een kind is geen abstract moreel punt.

Een kind leeft in een werkelijkheid.

En die werkelijkheid wordt in discussies over abortus opvallend vaak pas interessant zodra het te laat is om nog collectief verantwoordelijk te zijn.

Misschien is nee zeggen wat zoveel losmaakt

Misschien is de echte schok niet dat vrouwen abortus laten doen.

Misschien is de echte schok dat vrouwen soms nee zeggen.

Nee tegen een zwangerschap.

Nee tegen dit moment.

Nee tegen deze relatie.

Nee tegen een toekomst die niet klopt.

Nee tegen een moederschap waar geen ruimte voor is.

Nee tegen een lichaam dat opnieuw het terrein wordt waar anderen hun moraal op parkeren.

En misschien is dat precies waarom zoveel mensen er iets van vinden.

Omdat een vrouw die nee zegt tegen moederschap, of tegen dit moederschap, of tegen deze omstandigheden, niet alleen een keuze maakt.

Ze verbreekt een verwachting.

En verwachtingen rond vrouwen zijn taai.

Wat helpt dan wel?

Misschien begint steun met iets heel eenvoudigs: niet doen alsof iemands keuze pas geldig is wanneer jij haar begrijpt.

Je hoeft niet alles te voelen wat een ander voelt, je hoeft niet te weten hoe jij zou kiezen, je hoeft niet eerst een persoonlijk standpunt over abortus volledig af te ronden voordat je iemand menselijk kunt behandelen.

Je kunt vragen: wil je dat ik luister, regel of meega?

Je kunt zeggen: ik ben er.

Je kunt eten brengen.

Je kunt iemand naar een kliniek brengen.

Je kunt iemand ophalen.

Je kunt de stilte niet opvullen met jouw ongemak.

Je kunt informatie geven zonder druk.

Je kunt een link sturen naar feitelijke hulp.

Je kunt begrijpen dat autonomie niet betekent dat iemand niemand nodig heeft. Autonomie betekent dat de keuze van haar blijft, ook wanneer er mensen naast haar staan.

Dat is een belangrijk verschil.

Van deel 2 naar deel 3

In deel 1 ging het over de binnenwereld.

Over gevoel, ruis, opluchting, twijfel, verdriet, helderheid en de vraag wat er gebeurt wanneer je niet voelt wat je denkt dat je hoort te voelen.

Dit deel ging over de buitenwereld.

Over de mensen, wetten, verwachtingen, vragen, demonstranten, partners, vriendinnen, systemen, medische achterstanden, strafrechtelijke schaduwen en culturele scripts die zich rond een keuze verzamelen alsof een vrouwelijk lichaam altijd een beetje publiek bezit blijft.

Deel 3 moet daarom gaan over terughalen.

Over wat het betekent om met een keuze te leven zonder deze eindeloos beschikbaar te stellen voor de verwerking van anderen.

Over autonomie als iets dat niet betekent dat niemand iets zegt, maar dat het ondanks al die stemmen van jou blijft.

Want misschien is dat uiteindelijk de grootste provocatie.

Niet dat vrouwen verschillende keuzes maken.

Maar dat die keuzes werkelijk van hen zijn.

Lees hier verder:

• Abortus en autonomie (1): wat je voelt, en wat je denkt dat je hoort te voelen

• De Jetten-Juk: Waarom de technocratie van 2026 de vrouw vakkundig uitgumt

• Deeltijdprinsesjes bestaan niet

• De Moral Police & Het Recht op Vergeving

• Altijd moe, altijd ‘aan’ — mentale belasting en mental load bij vrouwen

Er is iets merkwaardigs gebeurd met duurzaamheid.

Iets wat ooit begon als een vrij logisch verlangen om wat zorgvuldiger met de wereld om te gaan, is op sommige plekken veranderd in een nieuw soort examen.

Een stille test van smaak, inkomen, kennis, discipline, vrije tijd en morele verfijning. Alsof je pas écht bewust mag consumeren wanneer je kast klein genoeg is, je boodschappen lokaal genoeg zijn, je huidverzorging navulbaar genoeg is, je kleding tijdloos genoeg is en je sieraden precies duurzaam genoeg zijn om door een denkbeeldige commissie te worden goedgekeurd.

En natuurlijk is er niets mis met bewuster kiezen. Integendeel. Het is goed dat we meer nadenken over wat we kopen, waar het vandaan komt, wie het heeft gemaakt, hoe lang het meegaat en waarom we het eigenlijk willen hebben. De wereld heeft niet méér achteloze spullen nodig. We weten dat inmiddels wel. De aarde weet het ook.

Maar ergens tussen fast fashion en perfect minimalisme is een ongemakkelijke tussenruimte ontstaan waar heel veel mensen gewoon wonen.

Mensen met kinderen, zonder kinderen. Mensen met weinig geld. Mensen met weinig tijd. Mensen met een hoofd dat al vol zit. Mensen die hun best doen, maar ook gewoon een jas nodig hebben. Mensen die liever een betere keuze maken, maar niet altijd de allerbeste keuze kunnen betalen.

Mensen die soms iets kopen omdat het praktisch is, soms omdat het mooi is, soms omdat ze ergens blij van worden en soms omdat het leven al ingewikkeld genoeg is zonder dat iedere aankoop voelt als een morele sollicitatie.

Misschien is dat wel waar we het vaker over moeten hebben.

Niet alleen over wat de juiste keuze is. Maar meer, wie heeft hier eigenlijk de ruimte om die keuze te maken? Het is niet oké om mensen hierover een schuldgevoel aan te praten.

Voor wie dit onderwerp interessant vindt: op Greenzin schreven we verder over waarom duurzamer leven niet perfect hoeft te zijn — en waarom mooie spullen, plezier en bewust kiezen prima naast elkaar kunnen bestaan.

Waarom duurzaamheid soms als luxe voelt

Duurzaamheid wordt vaak verkocht als een kwestie van bewustzijn. Alsof mensen vooral beter moeten weten, lezen, plannen en dan vanzelf betere keuzes gaan maken. Dat klinkt overzichtelijk, maar het klopt maar half. Dit frame maakt een heleboel onterechte aannames. Alsof het alleen een kwestie van willen is, terwijl het voor heel veel mensen ook gewoon een kwestie van kunnen is.

Natuurlijk zijn er ook mensen die het prima zouden kunnen betalen, maar er simpelweg geen interesse in hebben. Dat mag ook. Dit stuk gaat vooral over de morele superioriteit die soms rondom duurzaamheid ontstaat. Alsof bewust leven alleen telt wanneer het er ook esthetisch correct uitziet. Want het zou toch juist voor iedereen moeten zijn? Duurzaamheid? Duurzaamheid is goed. Een ander erop afvallen of anders gaan zien omdat het niet kan of lukt, is niet ok. Het is demoraliserend.

Want bewust consumeren vraagt niet alleen goede bedoelingen. Het vraagt ook bijvoorbeeld gewoon geld. Een bankrekening die niet begint te zuchten zodra je iets kiest dat langer meegaat.

Een duurzame trui is vaak duurder dan een snelle trui. Een goed paar schoenen vraagt een investering. Een eerlijk geproduceerd parfum kost meer dan iets dat in de aanbieding ligt. Een sieraad dat jarenlang mooi blijft, is meestal niet het goedkoopste sieraad dat je kunt vinden. En hoewel het op lange termijn vaak verstandiger is om minder maar beter te kopen, moet je die lange termijn wel kunnen betalen.

Het is net als die stapelkortingen die je weleens bij Kruidvat ziet. Heel vaak 2 + 2 gratis. Moet je er in de eerste plaats al wel 2 tegelijk kúnnen kopen.

Dat is precies waar veel duurzame marketing soms gemakshalve overheen stapt.

Het is makkelijk om te zeggen dat mensen beter moeten kiezen wanneer je zelf de ruimte hebt om keuzes rustig te vergelijken. Het is makkelijk om fast fashion af te keuren wanneer je lichaam, smaak, maat, werk, inkomen en sociale omgeving allemaal redelijk meewerken. Het is makkelijk om “koop minder” te zeggen wanneer je al genoeg hebt. Maar veel mensen kopen niet te veel omdat ze achteloos zijn. Ze kopen omdat ze iets nodig hebben, omdat ze mee moeten in een systeem dat voortdurend iets van ze vraagt, omdat goedkoop soms gewoon het enige haalbare is, of omdat iets moois kopen ook een kleine vorm van lucht kan zijn.

Dat maakt duurzaamheid niet minder belangrijk. Het maakt het alleen minder simpel.

En eerlijk gezegd ook interessanter.

De pink tax van bewust leven

Daar komt nog iets bij: bewust leven is niet voor iedereen even duur, maar het wordt opvallend vaak duurder gemaakt voor mensen die toch al meer moeten uitleggen.

Vrouwen betalen vaker letterlijk en figuurlijk extra voor verzorging, presentatie, veiligheid, representatie en acceptatie. Niet omdat vrouwen van nature meer nodig hebben, maar omdat er een systeem omheen is gebouwd waarin het uiterlijk, het lichaam, de kleding, de huid, het haar en zelfs de uitstraling van vrouwen voortdurend wordt gelezen, beoordeeld en gecorrigeerd.

Je moet er verzorgd uitzien, maar niet oppervlakkig. Mooi, maar niet ijdel. Professioneel, maar niet kil. Vrouwelijk, maar niet te veel. Natuurlijk, maar wel op een manier die toevallig veel onderhoud vraagt. En dan komt daar nog de verwachting overheen dat al die keuzes óók duurzaam, ethisch, betaalbaar, stijlvol en moeiteloos moeten zijn.

Misschien is dat ook waarom zoveel mensen inmiddels uitgeput raken van het idee dat alles — je lichaam, je kledingkast, je huis, je voeding, je persoonlijkheid — altijd nóg beter moet kunnen.

Dat spanningsveld is trouwens uitgebreid onderzocht: vrouwen worden op de werkvloer nog steeds anders gelezen, beoordeeld en gecorrigeerd dan mannen. Vaak subtiel genoeg om ontkend te worden, maar structureel genoeg om voelbaar te blijven.

Lees bijvoorbeeld:

• SCP — over de ondervertegenwoordiging van vrouwen in management en hoe deeltijdwerk cultureel wordt gelezen

• VU Amsterdam — over hoe vrouwen hun gedrag aanpassen om genderstereotypen te vermijden

• McKinsey Women in the Workplace — over microagressies, uiterlijk en gedragsaanpassing op de werkvloer

• UvA — over verschillen in beoordeling, belasting en leiderschapservaring van vrouwen

Alsof het niet genoeg is dat je shampoo werkt. Het liefst moet het er ook een beetje uitzien alsof hij eigendom is van iemand die havermelk vanzelf chic laat lijken. Moet inmiddels ook navulbaar zijn, vrij van alles, perfect geformuleerd, geschikt voor je haartype, niet te duur, niet te goedkoop, mooi in je badkamer staan en liefst ook nog aantonen dat je een goed mens bent.

Het is bijna knap hoe zelfs bewust consumeren soms weer een prestatieproject wordt.

De esthetiek van het juiste leven fascineert me ergens ook.

Daar zit de spanning. Niet in duurzaamheid zelf, maar in de manier waarop duurzaamheid soms verandert in een extra laag beoordeling. Een extra set regels. Een extra mogelijkheid om te falen.

Daar wordt de wereld waarschijnlijk niet groener van. Alleen schuldiger.

Bewust consumeren zonder perfectie

Misschien begint bewuster consumeren niet bij perfectie, maar bij eerlijker kijken.

Naar wat je echt nodig hebt en daadwerkelijk gebruikt. Dingen je blijft dragen en gebruiken, iets wat echt iets voor jou toevoegt.

Dat klinkt minder spectaculair dan een strak duurzaamheidsmanifest, maar het is gewoon menselijker.

Want de meeste mensen veranderen hun leven niet in één grote esthetische schoonmaakbeurt. Ze schuiven, proberen, kopen iets niet.

Bewust consumeren zonder oordeel betekent niet dat alles maar moet kunnen. Het betekent ook niet dat bedrijven geen verantwoordelijkheid hebben. Integendeel. Juist omdat individuele keuzes nooit losstaan van systemen, prijzen, marketing, productie, arbeidsomstandigheden en toegankelijkheid, moeten we ophouden doen alsof iedere aankoop volledig op het bord van de consument ligt.

De consument is zéker niet de enige (of zelfs degene) die moet veranderen.

Merken moeten beter produceren. Platforms moeten stoppen met verslaving vermommen als inspiratie. Beleidsmakers moeten verder kijken dan individuele koopkracht. Greenwashing is verschrikkelijk en heel lastig om doorheen te kijken. En we mogen ondertussen best erkennen dat mensen geen perfecte machines zijn die hun verlangens, budgetten en waarden altijd keurig op één lijn krijgen.

Soms is een betere keuze gewoon een betere keuze.

Niet perfect. Wel dichterbij. Heel cliché maar perfectie is echt de vijand van goed. Zeker ook in dit verhaal.

Waarom betekenisvolle spullen langer blijven

Wat mij hierin steeds meer interesseert, is niet alleen de vraag of iets duurzaam geproduceerd is, maar ook of iets een plek krijgt in iemands leven.

Want spullen die betekenis krijgen, verdwijnen minder snel.

Een jas die je iedere winter weer pakt omdat hij goed zit. Een parfum dat bij een periode hoort. Een tas die met je mee veroudert, en daar zelfs mooier en karaktervoller van wordt. Een ketting die je bijna vergeet af te doen omdat hij zo vanzelfsprekend is geworden. Een initiaal, een symbool, een klein teken dat voor niemand anders volledig te lezen is, maar voor jou precies genoeg zegt.

Daar zit een vorm van duurzaamheid in die minder makkelijk te meten is, maar wel heel echt voelt.

Niet als excuus om maar van alles te kopen zolang je er een verhaal bij verzint maar, als tegenbeweging tegen de snelheid waarmee producten tegenwoordig betekenisloos worden gemaakt. Koop dit. Nu dit.

Nieuwe drop. Nieuwe trend. Nieuwe versie van jezelf. Nieuwe kleur. Nieuwe capsule. Nieuwe must-have om er ontspannen uit te zien terwijl je ondertussen vooral bezig bent met bijblijven.

Vermoeiend hoeveel werk sommige mensen maken van er nonchalant uitzien.

Doodvermoeiend.

Misschien is het radicaler dan het lijkt om te zeggen: dit past bij mij, dit draag ik vaak, dit blijft.

Misschien zit daar ook de aantrekkingskracht van ‘Minder. Maar beter’: niet streng minimalisme, maar de rust die kan ontstaan wanneer niet alles steeds opnieuw gekozen hoeft te worden.

Minder spullen kan fijn zijn. Maar minder hoeft geen kaal ideaal te worden. Het mag ook gaan over rijker kiezen. Over aandacht, rust en herhaling.

Wanneer smaak een morele categorie wordt

Er zit nog een ongemakkelijke laag onder dit alles: smaak wordt vaak verward met moraal.

Wie tijdloze basics draagt, zou bewuster zijn. Wie tweedehands koopt, zou creatiever zijn. Wie weinig spullen heeft, zou vrijer zijn. Wie investeert in kwaliteit, zou verstandiger zijn. En wie dat niet doet, zou kennelijk minder verlicht door het leven gaan. Dit zijn aannames die veelvuldig bestaan helaas.

Maar smaak en duurzamer willen leven is nooit neutraal.

Dit heeft te maken met geld, omgeving, ruimte, lichaam, cultuur, afkomst, leeftijd, werk, toegang, internet, voorbeelden en met hoeveel fouten je je kunt permitteren voordat iemand je erop afrekent. Sommige mensen kunnen experimenteren en noemen dat stijlontwikkeling. Andere mensen maken dezelfde keuze en krijgen te horen dat het onverzorgd, goedkoop of onverstandig is.

Dat zie je ook bij duurzaamheid.

Een linnen jurk van een duur merk heet tijdloos. Het helpt natuurlijk ook als je “moeiteloos minimalisme” toevallig gefotografeerd wordt in een huis met visgraatvloer en ochtendlicht van vier miljoen euro. Een goedkope jurk van de Zara die iemand vijf jaar draagt, heet zelden duurzaam, terwijl die misschien veel duurzamer is gebruikt dan het perfecte kledingstuk dat vooral op Instagram goed stond. Een massief gouden sieraad is een investering. Een toegankelijker alternatief wordt sneller kritisch bekeken, zelfs wanneer iemand het dagelijks draagt, er zorg voor draagt en het jarenlang bij zich houdt.

Het helpt natuurlijk ook als je “minimalistische capsule wardrobe” toevallig bestaat uit beige basics van driehonderd euro per stuk en een huis met genoeg rust, ruimte en daglicht om er ontspannen bij te kijken op Instagram.

Soms lijkt duurzaamheid bijna een sociale taal geworden waarmee mensen kunnen laten zien dat ze het juiste leven leiden.

En ja, daar zit iets ongemakkelijks in. Want mensen met minder geld hebben óók recht op mooie kleding. Op stijl. Op plezier. Op iets nieuws. Op een jas die goed zit. Op een parfum dat lekker ruikt. Op een sieraad dat iets betekent. Duurzaamheid wordt pas echt interessant wanneer het niet alleen beschikbaar is voor mensen die zich de perfecte keuze kunnen veroorloven.

Daarom vind ik het belangrijk om duurzaamheid los te trekken van status en kúnnen.

Niet omdat kwaliteit er niet toe doet. Juist wel! Maar omdat kwaliteit pas interessant wordt wanneer meer mensen erbij kunnen. Dat is voor mij echte inclusiviteit in de praktijk: niet alleen zeggen dat betere keuzes bestaan, maar ook serieus nemen wie er toegang toe heeft.

Daarover schreef ik eerder uitgebreider in duurzame sieraden, betekenis en inclusieve luxe: luxe hoeft niet exclusief te zijn om waardevol te voelen. Ik denk dat luxe juist interessanter wanneer het niet draait om afstand, schaarste en status. Maar om nabijheid. Om iets dat je kunt dragen. Gebruiken. Aanraken. Betekenis geven.

Sieraden als kleine dagelijkse keuze

Daarom kom ik steeds terug bij sieraden.

Niet omdat sieraden de wereld gaan redden. Zeker niet. Maar het is nu éénmaal mijn werk en ik ben er dol op.

Misschien omdat sieraden één van de weinige objecten zijn die mensen niet alleen gebruiken, maar bijna onderdeel van zichzelf laten worden. Dat zie ik vaak gebeuren en is gewoon heel mooi. En ook hier geldt, er zijn genoeg alternatieven voor enkel solid gold. Die ook mooi zijn en net zoveel waarde voor jou kunnen hebben. Een écht duurzamer alternatief, de Golden Mean noemen wij dat.

Een sieraad is zelden alleen materiaal. Het is vaak herinnering, smaak, identiteit, bescherming, spel, schoonheid, cadeau, ritueel, troost, bravoure of een kleine vorm van zelfherkenning.

Soms is het een initiaal. Soms een kruisje. Een hamsa. Een maan. Een ster. Een bliksem. Een letter van iemand die dichtbij je staat, of juist van jezelf omdat je daar ook gewoon bij hoort.

Dat maakt sieraden met betekenis zo mooi en interessant voor mij. Niet omdat ieder symbool voor iedereen hetzelfde betekent, maar omdat mensen betekenis zoeken in kleine dingen die ze bij zich dragen. Niet alles hoeft groots te zijn. Soms is een klein teken genoeg.

Bij lux & luz draait dat precies om die tussenruimte: betekenisvolle sieraden en gepersonaliseerde sieraden die toegankelijker blijven dan massief goud, maar wel gemaakt zijn om dagelijks gedragen te worden. Daarom zijn gold filled sieraden voor ons zo logisch. Niet als perfecte oplossing voor alles, maar als een mooi en sterker alternatief voor solid gold sieraden: duurzamer in gebruik dan gold plating, veel toegankelijker qua prijs dan massief goud, en geschikt voor sieraden die niet in een doosje hoeven te wachten op een speciale gelegenheid. Life-proof.

Want misschien is dat uiteindelijk ook een vorm van bewuster consumeren: iets kiezen dat niet alleen mooi is op het moment van kopen, maar ook blijft passen bij het leven dat je werkelijk leeft.

Gepersonaliseerde sieraden doen dat vaak vanzelf. Ze hoeven niet te schreeuwen. Het zijn vaak hele mooie en unieke, persoonlijke cadeaus. Juist omdat het niet voor iedereen dezelfde betekenis hoeft te hebben, blijft het persoonlijk.

Minder kopen, meer dragen

Dat is misschien de meest commerciële zin die ik kan opschrijven zonder dat hij goedkoop voelt: minder kopen, meer dragen.

Misschien is volwassen stijl uiteindelijk gewoon: stoppen met iedere drie weken een compleet nieuwe persoonlijkheid proberen te kopen.

Niet als streng gebod. Maar als opluchting.

Je hoeft niet iedere trend te volgen om stijl te hebben. Je hoeft niet ieder seizoen opnieuw te bewijzen dat je smaak hebt. Je hoeft niet alles te vervangen zodra het even niet meer nieuw voelt. Je mag ook een kleine collectie opbouwen van dingen die bij je terugkomen. Een paar goede basics. Een geur die bij je past. Een sieraad dat je bijna elke dag draagt. Een cadeau dat niet alleen iets kostte, maar ook iets zei.

Daarom werken gouden initialen sieraden en symbolische sieraden zo goed binnen dit verhaal. Juist omdat initialen sieraden goud en symbolische sieraden niet alleen trendgevoelig zijn, maar ook herinnering, identiteit en cadeau in zich dragen. Ze zijn persoonlijk zonder ingewikkeld te worden. Ze kunnen traditioneel zijn, of juist helemaal niet. Voor een geliefde, een vriendin, je gekozen familie. Of voor iemand die je mist. Voor jezelf, omdat jezelf vieren geen aparte reden nodig heeft.

Dat vind ik belangrijk.

Bewust consumeren hoeft niet kil te zijn. Het hoeft niet alleen te gaan over minder, minder, minder. Het mag ook gaan over beter voelen wat dichtbij mag blijven.

Duurzaamheid zonder plezier wordt al snel een schoolplein met regels.

En daar had niemand om gevraagd.

Andere merken die deze beweging laten zien

Je ziet dezelfde verschuiving ook bij andere merken en bewegingen.

Bij Loop.a.life, waar kleding niet draait om steeds nieuwe collecties, maar om circulaire materialen en basics die lang gedragen kunnen worden. Bij MUD Jeans, waar denim onderdeel wordt van een circulair systeem. Bij NOWA, waar oude telefoons opnieuw grondstof worden voor sieraden. Bij merken die refill, repair, resale of made-to-order niet inzetten als moreel decor, maar als praktisch onderdeel van hoe producten beter kunnen worden gemaakt.

Niet ieder merk doet alles perfect. Dat hoeft ook niet het punt te zijn.

Het interessante is dat steeds meer mensen zoeken naar een andere verhouding tot spullen. Minder achteloos en vluchtig. Minder gebaseerd op de paniek dat je steeds een nieuwe versie van jezelf moet kopen.

Dat hoop ik tenminste. Al besef ik me ook dat consumerism ondertussen groter is dan ooit.

En juist daarom begrijp ik niet zo goed waarom duurzaamheid zo vaak gepaard moet gaan met belerende moraalridders die vooral lijken te communiceren vanuit superioriteit, schuld en correct gedrag. Alsof mensen eerst moreel goedgekeurd moeten worden voordat ze überhaupt bewuster mogen proberen te leven.

Geen wonder dat zoveel mensen duurzaamheidsmoe beginnen te worden.

Terwijl het juist zoveel mooier zou zijn als al die dingen gewoon naast elkaar mochten bestaan: plezier, schoonheid, verlangen, stijl, bewustzijn, imperfectie en nuance.

De vraag is niet of we dat allemaal moeten afleren.

De vraag is hoe we het eerlijker, bewuster, toegankelijker en minder uitputtend kunnen maken.

Duurzaam leven zonder vingertje

Misschien is dat waarom duurzaam leven zonder perfectie en bewust consumeren zonder oordeel voor mij steeds logischer voelen als uitgangspunt.

Perfectie is onmogelijk. Perfectie maakt mensen bang om überhaupt te beginnen. Het creëert een soort duurzame faalangst waarin iedere keuze meteen tekortschiet. Te duur. Te goedkoop. Te weinig lokaal. Te veel verpakking. Te trendgevoelig. Te elitair. Te simpel. Te laat.

Daar worden mensen niet vrijer van. En de wereld meestal ook niet beter.

Wat wél helpt, denk ik: betere vragen stellen.

Gebruik ik dit echt? Past dit bij mijn leven? Kan ik het betalen zonder mezelf gek te maken? Wordt het goed gemaakt? Blijft het mooi? Wordt het gedragen, gebruikt, geliefd, gerepareerd, doorgegeven? Koop ik dit uit verlangen, verveling, druk of herkenning? Is dit een keuze die dichterbij voelt, ook al is hij niet perfect?

Daar begint het.

Niet bij schuld en bij superioriteit wat ik helaas heel vaak langs zie komen. Het kan natuurlijk ook aspirational zijn, maar dat is het vaak toch net niet. Er wordt dan toch vaak gedaan alsof iedereen dezelfde keuzes kan maken.

De rijkdom van iets dat blijft

We doen alsof rijkdom vooral zit in meer kunnen kopen. Meer opties hebben. Meer bewijzen dat je toegang hebt tot het nieuwste, beste, slimste, meest verantwoorde alternatief.

Een hele andere beerput die we vast nog wel een keer opentrekken, maar plastische chirurgie speelt hier inmiddels ook een interessante rol in. Niet alleen subtiele ‘quiet luxury’-behandelingen, maar soms juist opvallend zichtbare ingrepen die bijna functioneren als statussymbool: kijk eens hoeveel tijd, geld, herstel en optimalisatie iemand zich blijkbaar kan veroorloven.

Dat klinkt cynisch, maar onderzoekers beschrijven cosmetische chirurgie inmiddels letterlijk als een vorm van conspicuous consumption. Consumptie die niet alleen mooi moet zijn, maar ook status moet signaleren.

Lees bijvoorbeeld:

• Waarom cosmetische chirurgie steeds vaker als statussymbool wordt gezien

• Hoe ‘quiet luxury tweakments’ een nieuwe elite-esthetiek werden

• De opkomst van zichtbare esthetische optimalisatie als lifestyle-status

Maar er is ook een andere rijkdom.

De rijkdom van iets dat je blijft gebruiken. De rijkdom van weten wat bij je past. De rijkdom van een kast waarin niet alles schreeuwt om gekozen te worden. De rijkdom van een sieraad dat niet uitlegt wie je bent, maar je er gewoon even aan herinnert. De rijkdom van schoonheid zonder schuldgevoel. Van bewust kiezen zonder jezelf te verliezen in alle voorwaarden. Innerlijke rijkdom. Misschien is dat een vorm van rijkdom die minder goed zichtbaar is, maar veel langer meegaat.

Misschien is dat waar consumeren zonder oordeel uiteindelijk over gaat.

Over ruimte maken voor álle keuzes die menselijk zijn en gewoon bestaan. En allemaal valide zijn.

Voor keuzes binnen echte levens, echte budgetten, echte lichamen, echte verlangens en echte systemen.

En als we dan toch blijven consumeren, want dat doen we, laten we dan tenminste proberen minder achteloos te kiezen. En blijf lekker bij jezelf. Inspireren mag natuurlijk. Mooie ideeën delen ook. Maar duurzaamheid hoeft geen morele persoonlijkheidstest te worden.

Misschien wordt het tijd dat bewust consumeren weer iets menselijks mag zijn. Iets zachters. Met ruimte voor echte levens, echte beperkingen, echte verlangens en echte systemen.

Inclusieve luxe dus. Niet perfect. Wel dichterbij.

Maar perfectie was ook nooit het interessantste aan mensen.

Misschien vind je dit ook interessant:

• Minder. Maar beter

• Duurzame sieraden, betekenis en inclusieve luxe

• Sieraden met betekenis

• Alternatief voor solid gold sieraden

• Duurzame sieraden die je écht blijft dragen

  Verder lezen op Greenzin → Consumeren zonder oordeel: zo wordt duurzamer leven weer leuk

Er zijn weinig woorden die zó snel iets blootleggen over hoe we naar vrouwen kijken als het woord deeltijdprinsesjes.

Alsof vrouwen collectief op een chaise longue liggen met druiven, een matcha latte en een linnen co-ord set terwijl de economie langzaam instort.

Alsof het probleem ergens ligt bij individuele vrouwen die simpelweg geen zin meer hebben.

Ik blijf die term echt fascinerend vinden. Die term verraadt zo ongelooflijk veel.

Deeltijdprinsesjes.

Er zit spot in. Minachting. Een soort collectieve irritatie richting vrouwen die blijkbaar niet enthousiast genoeg meebewegen in een systeem dat zelf zelden ter discussie hoeft te staan.

En misschien zit precies daar de echte wrijving.

We doen alsof vrouwen irrationele keuzes maken binnen systemen die zelf allang irrationeel functioneren.

Want wat is er precies rationeel aan een samenleving waarin:

• burn-outs blijven stijgen

• vrouwen massaal uitvallen tussen ongeveer hun vijfentwintigste en vijfenveertigste

• zorg vastloopt

• mensen permanent moe zijn

• onbetaalde arbeid essentieel is maar nauwelijks serieus wordt genomen en alleen maar toeneemt

• en vrouwen structureel méér totale arbeid verrichten zodra je betaald én onbetaald werk samenneemt?

Dat klinkt niet als een individueel probleem. Dat klinkt als systeemstress.

En nee: dat is geen mannen-tegen-vrouwen verhaal. Dat frame maakt het debat meteen platter. Het probleem is dat patriarchale systemen iedereen in rollen duwen waar uiteindelijk bijna niemand echt vrijer, rustiger of gelukkiger van wordt.

Vrouwen worden richting zorg, beschikbaarheid en onbetaalde arbeid geduwd.

Mannen richting betaald werk, status, betaalde productiviteit en permanente beschikbaarheid op het werk.

En daarna doen we alsof al die keuzes puur persoonlijk zijn.

Handig wel. Voor het systeem.

Het probleem is niet deeltijd, maar wat we werk noemen

Misschien moeten we daar beginnen. Onbetaalde arbeid is ook arbeid. Fysieke én mentale gratis arbeid.

Dat klinkt bijna te simpel om op te schrijven, maar blijkbaar moet het nog steeds.

Zorgen is werk. Plannen is werk. Kinderen opvoeden is werk. Een huishouden draaiende houden is werk. Emotionele sfeer bewaken is werk. Poetsen is werk. De was doen is werk. De familieagenda in je hoofd dragen is werk. Weten dat er morgen gymspullen mee moeten, dat iemand nieuwe schoenen nodig heeft en dat oma al drie weken niet gebeld is, is werk.

Alleen zodra dat werk gratis gebeurt, noemen we het ineens: liefde.

Of zorgzaamheid, moederinstinct en ook nog, misschien nog wel mijn lievelings: ‘zij is daar gewoon beter in.’ Shoot me now.

Dat is misschien wel één van de slimste trucjes van dit waardesysteem en de genderrollen die daarin zitten. Werk verdwijnt niet omdat er geen salaris tegenover staat. Het verdwijnt alleen uit de economische waardering. En zodra iets uit die waardering verdwijnt, verdwijnt het vaak ook uit de status.

Betaald werk telt mee. Onbetaalde zorg wordt privé.

Betaald werk bouwt pensioen op. Onbetaalde zorg bouwt schuldgevoel op.

Betaald werk geeft status. Onbetaalde zorg wordt pas zichtbaar zodra het niet meer gebeurt.

Fascinerend eigenlijk hoe werk pas “echte bijdrage” wordt genoemd zodra een man ervoor betaalt of een bedrijf eraan verdient.

Onbetaald werk houdt letterlijk samenlevingen draaiende, maar zodra vrouwen het doen noemen we het ineens vanzelfsprekend. Je moet er als vrouw ook vooral altijd dankbaar voor zijn dat je dit mág doen.

Dat is geen detail in het deeltijddebat.

Dat ís het debat.

Want als vrouwen minder betaald werken maar méér onbetaalde arbeid doen, werken ze niet minder.

Ze werken anders en netto genomen gewoon veel meer uren per week.

Alleen op een manier die maatschappelijk veel minder serieus genomen wordt.

En dan wordt het ineens behoorlijk absurd om vrouwen te vertellen dat ze “gewoon meer uren moeten maken”, zonder te vragen hoeveel uren ze eigenlijk al maken als je betaald en onbetaald werk samenneemt.

Vrouwen niet minder ambitieus geworden

Vrouwen zijn niet echt minder ambitieus geworden. We zijn ambitie ook gewoon veel te smal gaan definiëren.

De definitie van ambitie is zo smal geworden dat betaald werk, carrièrestatus en economische output bijna als enige bewijs van ambitie tellen.

Terwijl het grootbrengen van kinderen, zorgen voor anderen, de was doen, een gemeenschap dragen, een huishouden draaiende houden, emotioneel beschikbaar blijven, herstellen van overbelasting of überhaupt proberen een menselijk leven op te bouwen blijkbaar ineens buiten die definitie vallen.

Interessant ook hoe werk pas écht serieus genomen wordt zodra er salaris tegenover staat. Maar wel fulltime.

En nog interessanter: dat vrouwen gemiddeld dus méér totale arbeid verrichten zodra je betaald en onbetaald werk samenneemt, maar alsnog regelmatig te horen krijgen dat ze niet genoeg bijdragen.

Dat is geen neutrale economische analyse meer maar een waardesysteem. Een patriarchaal waardesysteem.

Want nu leg je niet alleen druk op vrouwen om meer betaald werk te doen. Je maakt ook al het andere werk tegelijkertijd minder waard. En precies daar gaat het mis.

Vrouwen werken niet te weinig. We tellen verkeerd.

De cijfers maken die absurditeit pijnlijk concreet.

Zoals gezegd, in de afgelopen jaren zijn vrouwen veel meer betaald werk gaan doen. Tegelijkertijd groeide het aandeel onbetaalde zorg dat mannen op zich nemen nauwelijks mee.

Het contrast bleef hangen omdat het bijna absurd klinkt: vrouwen gingen gemiddeld ongeveer vijftien uur méér betaald werken, terwijl mannen gemiddeld slechts een paar tientallen minuten meer onbetaalde zorgtaken op zich namen.

Vijftien uur tegenover minuten. Dat is geen nuanceverschil meer.

Dat is een systeem dat zegt: vrouwen, emancipeer vooral, maar de rest van het leven blijft intussen gewoon op jullie wachten.

En daarna kijken we verbaasd als vrouwen omvallen.

Het aantal vrouwen dat langdurig uitvalt door stress en mentale klachten stijgt al jaren harder dan bij mannen. Vrouwen rapporteren structureel vaker burn-outklachten en langdurige overbelasting.

Maar iedere keer opnieuw schuift het gesprek dan richting vrouwen zelf.

Hun grenzen, hormonen, perfectionisme, keuzes, balans, etc..

Balans is inmiddels ook een woord geworden waar ik bijna een allergische reactie van krijg. Alsof vrouwen die structureel te veel dragen vooral moeten leren het eleganter op hun hoofd te balanceren. Vrouw is wederom het probleem en los het vooral lekker zelf op.

Maar als je betaald werk dus optelt bij onbetaald werk, maken vrouwen gemiddeld juist meer totale uren dan mannen.

Dat maakt het “vrouwen moeten gewoon meer werken”-discours niet alleen oppervlakkig maar bijna komisch.

Alleen niet grappig genoeg om gezellig te zijn.

Want de conclusie is echt pijnlijk: vrouwen doen al meer totaal werk, maar het verkeerde soort werk telt niet genoeg, dus mogen ze nóg een probleem op hun eigen bord leggen.

Heerlijk efficiënt voor het systeem en de geaccepteerde kaders waarin wij ons moeten bewegen.

De ideale werknemer heeft nog steeds iemand thuis nodig

Het probleem zit nog dieper in hoe betaald werk überhaupt georganiseerd is.

De ideale werknemer is nog steeds iemand die altijd beschikbaar is. Iemand zonder mentale achtergrondruis, zonder schooltijden in het hoofd, geen zieke kinderen, geen boodschappenlijstje dat tussen de meetings door in het brein opduikt, altijd kan overwerken wanneer nodig.

Het staat hem vrij om lineair carrière te maken. Kan altijd flexibel zijn.

Historisch gezien was die ideale werknemer impliciet mannelijk, omdat er thuis vaak iemand anders was die de rest van het leven opving. Dat was dan de vrouw. We doen nu graag alsof dat niet meer zo is, maar er is niet heel veel veranderd. Zeker niet ten goede.

Dat hele model is nooit echt verdwenen. We hebben er alleen vrouwen bovenop gezet.

Vrouwen gingen meer werken, economisch zelfstandiger worden, carrière maken, bijdragen aan het gezinsinkomen en hun eigen leven vormgeven.

Prima, nodig ook. Maar het systeem onder dat betaalde werk veranderde nauwelijks mee.

De schooldag eindigt nog steeds vroeg. Kinderopvang is duur, ingewikkeld of schaars.

Werkgevers behandelen vaders nog te vaak als stabiele werknemers mét gezin, en moeders (of toekomstige moeders) als mogelijk risico.

Werkculturen draaien nog steeds om zichtbaarheid, beschikbaarheid en eindeloze flexibiliteit.

Ook veel mannen lopen dus vast in verwachtingen rondom succes, werk en beschikbaarheid. Alleen krijgen vrouwen opvallend vaak de extra laag onzichtbare arbeid erbovenop.

Dit is geen individueel probleem, het is by design.

Deeltijd is geen luxe, maar schadebeperking

Natuurlijk zijn er vrouwen die bewust minder betaald werken omdat ze tijd belangrijker vinden dan carrièrestatus.

Eerlijk? Dat lijkt me geen misdaad. Vooral doen waar je je goed bij voelt. Uiteraard ook mannen.

Misschien is het zelfs vrij gezond om niet je volledige identiteit op te hangen aan productiviteit. Geldt ook voor mannen.

Vaker wel dan niet is deeltijd geen idyllische keuze.

Geen Pinterest-bord van cappuccino’s, linnen broeken en zelfgebakken bananenbrood.

Heel vaak is deeltijd gewoon schadebeperking. Ergens moet ruimte ontstaan.

Ergens moet iemand zorgen dat de kinderen, ouders, boodschappen, administratie, sociale relaties, verjaardagen, emoties, schoolmails en het eigen zenuwstelsel niet allemaal tegelijk instorten.

En wie doet dat dan meestal?

Precies.

Daarom voelt het zo oppervlakkig om vrouwen die minder betaald werken weg te zetten als deeltijdprinsesjes.

Je ziet dan alleen de betaalde uren die ontbreken. Niet de onbetaalde uren die erbij komen. Niet het mentale werk. Niet het anticiperen. Niet het herstellen. Niet het constante achtergrondproces dat zoveel vrouwen ongemerkt draaiende houden.

Dat is alsof je naar een ijsberg kijkt en concludeert dat het zichtbare topje misschien wat ambitie mist. En voor mij is ambitie dus niet enkel gerelateerd aan betaald werk.

Noemen we mannen die deeltijd werken deeltijdkoningen?

Taal verraadt bijna altijd waar de macht zit.

Vrouwen die deeltijd werken worden deeltijdprinsesjes genoemd.

Noemen we mannen die deeltijd werken deeltijdkoningen?

Nee. Daar hebben we weer fijne andere vooroordelen voor.

Een man die minder betaald wil werken, moet zich ineens verhouden tot vragen over ambitie, succes, mannelijkheid en status.

Is hij nog wel serieus genoeg? Verdient hij genoeg? Wil hij niet gewoon te weinig? Of nog erger: wil zijn vrouw niet teveel van hem?? Wat lief van hem en wat een kenau is die vrouw. Misschien een beetje gechargeerd gezegd zo, maar ik zie dit zoveel om mij heen.

En dit is dus ook gewoon onze werkcultuur.

Niet per se omdat mannen zielig moeten worden gemaakt in een stuk over vrouwen maar, het laat heel duidelijk zien hoe systemen uiteindelijk in ons dagelijks leven hun uitwerking hebben.

Uit onderzoek blijkt zelfs dat mannen die minder willen werken of meer zorgtaken opnemen daar dus óók sociale en professionele consequenties van ervaren.

Vrouwen worden bestraft als ze niet genoeg betaald werken. Mannen worden bestraft als ze niet genoeg de ideale werknemer spelen.

Vrouwen worden richting zorg geduwd. Mannen worden opvallend weinig gestimuleerd om structureel meer onbetaalde zorg op zich te nemen.

Het systeem houdt iedereen op zijn plek. Alleen de plekken verschillen. En de schade dus ook.

Invisible load voelt vaak gewoon als persoonlijkheid

Dat maakt patriarchale systemen ook zo hardnekkig. Ze voelen vaak niet als systemen. Ze voelen als: leven. Als cultuur, ‘dat gaat bij ons vanzelf zo’. Als: ik ben gewoon iemand die overal altijd aan denkt en ik kan het beter zelf doen dan het delegeren. Anders ben je natuurlijk vaak aan het ‘zeiken’ als vrouw. Doodvermoeiend.

Veel vrouwen herkennen zichzelf hier meteen in. En dat is echt niet omdat vrouwen biologisch betere planners zijn ofzo.

Maar omdat we structureel zo gesocialiseerd zijn richting verantwoordelijkheid, afstemming en anticipatie.

Ik ken opvallend veel vrouwen die zichzelf lui noemen terwijl ze ondertussen functioneren als projectmanager van vijf levens tegelijk.

Ik dacht zelf ook lang dat ik gewoon slecht was in ontspannen. Blijkt dat je jezelf lastig uitzet als je ondertussen voortdurend aan alles en iedereen denkt.

Niet helemaal toevallig natuurlijk.

En misschien is dat ook waarom zoveel vrouwen zichzelf omschrijven als:
chaotisch, moe, snel overprikkeld en slecht in rust nemen.

Terwijl ze ondertussen functioneren als het complete besturingssysteem van hun omgeving. Dát is invisible load. Niet één groot dramatisch moment. Maar duizend kleine vanzelfsprekendheden die samen ineens je hele leven vormen.

Over die constante mentale achtergrondruis schreef ik eerder uitgebreider een drieluik waarvan deel 1 ‘Onzichtbaar seksisme, mental load en de stille verschuiving van het leven na je 40e’ is.

Vrouwen worden ook medisch minder serieus genomen

En misschien wordt het pas echt wrang wanneer je ziet dat hetzelfde patroon zich niet alleen op werkvloeren of in huishoudens afspeelt, maar zelfs (en juist ook) in de gezondheidszorg.

Vrouwen worden nog steeds structureel minder serieus genomen met lichamelijke klachten. Onderzoek laat al jaren zien dat vrouwen vaker psychologische verklaringen krijgen voor fysieke symptomen, langer moeten wachten op diagnoses en minder snel passende zorg ontvangen.

Herkenbaar voor veel vrouwen zijn reacties als; je stelt je aan. Je bent gewoon gestrest. Het zijn je hormonen. Je bent te gevoelig. Pijn lijden hoor erbij. Je moet er maar mee leren dealen.

En daarna kijken we verbaasd als vrouwen uiteindelijk harder uitvallen. Natuurlijk ligt dit niet enkel bij vrouwen.

Dit ligt aan hele systemen die vrouwelijke pijn, vermoeidheid en overbelasting structureel minder serieus nemen.

Dat is geen detail, dat is onderdeel van een cultuur.

We zijn vaak te druk om te zien hoe druk we zijn

Misschien is dat nog wel het meest treurige. Veel mensen hebben helemaal geen tijd en/of energie om goed stil te staan bij de systemen waarin ze functioneren.

Ze zijn te druk met functioneren, dagelijks gewoon te leven, te werken. Druk met zorgen, plannen, herstellen en vooral, doooorgaan!

Dat schreef ik eerder ook al in mijn stuk over invisible load en technocratische systemen: moderne politiek en moderne werkcultuur houden van woorden als flexibiliteit, zelfredzaamheid en regie.

Maar vaak betekenen die woorden in de praktijk vooral: wij regelen de basis niet goed genoeg, dus los jij het zelf maar op tussen je eerste Zoom-call en de derde was door.

Dat klinkt overdreven, tot je goed om je heen kijkt.

Kinderopvang voelt voor veel gezinnen als logistieke topsport. Werk is flexibeler geworden, maar mensen zijn echt niet per se vrijer. Iedereen moet zichzelf voortdurend managen, optimaliseren, bewaken en bijsturen.

En als dat niet lukt? Dan moet jíj beter je beter grenzen aangeven. Natuurlijk.

Nog een taak erbij.

Van maatschappelijk probleem naar persoonlijk verbeterproject

En daar zit volgens mij wel de echte kern van de wrijving.

Een maatschappelijk probleem/systeem wordt voortdurend teruggevouwen tot een individueel verbeterproject.

Jij als vrouw moet maar beter communiceren, je grenzen bewaken, beter plannen, beter ontspannen, meer uren werken, financieel zelfstandiger worden, minder perfectionisch zijn, beter leren loslaten, beter delegeren, etc.. De lijst lijkt eindeloos én zit bovendien vol met tegenstrijdigheden.

Vrouwen moeten dus blijkbaar de oplossing worden voor een systeem dat hen eerst structureel heeft overvraagd.

Make it make sense.

En ik heb het uiteraard niet uitsluitend over moederschap.

Werk je minder? Dan ben je niet ambitieus genoeg.
Werk je veel? Dan besteed je je kinderen uit.
Heb je geen kinderen? Egoïstisch.
Heb je ze wel en ben je moe? Eigen keuze toch?

Fascinerend systeem eigenlijk.

De uitkomst ligt al vast en vrouwen mogen vervolgens raden welke versie van falen vandaag weer het populairst is.

En dat is misschien precies hoe je weet dat het niet over individuele keuzes gaat.

Want als iedere keuze verdacht kan worden gemaakt, is de keuze niet het probleem.

Dan is het kader het probleem.

Ik schreef eerder al over hoe zelfoptimalisatie vrouwen vaak nóg meer verantwoordelijkheid geeft in het stuk ‘Waarom alles ineens healing moet zijn.’

Time poverty wordt bij vrouwen opvallend vaak behandeld als persoonlijk planningsprobleem. Alsof vrouwen zichzelf gewoon beter moeten organiseren, optimaliseren of verzorgen, terwijl bijna niemand de vraag stelt waarom die marge überhaupt zo flinterdun is geworden.

De Sanders van deze wereld

Je weet misschien wel over welke Sander ik het heb. Die Sander die alles zo goed weet over vrouwen…

Mannen die van een afstand naar vrouwenlevens kijken en daar dan een lekker bijtend woord op plakken.

Deeltijdprinsesjes.

Alsof je diep maatschappelijk inzicht toont, terwijl je vooral een systeemprobleem reduceert tot een karakteroordeel.

Ik vind dit zo onnodig en nogal armoedig. Niet omdat mannen niets mogen zeggen over werk, zorg of samenleving. Zeker niet. Maar sommige mannen komen dit gesprek binnen alsof ze een neutrale analyse geven en the voice of reason zijn, terwijl ze ondertussen exact het systeem bevestigen dat vrouwen al eeuwen uitlegt wat hún probleem is.

Is dit nou echt je belangrijkste bijdrage? Wat bezielt zo’n man om hier zoveel tijd en aandacht aan te besteden? Er zijn vast betere en meer nobele doeleinden dat deze zaak, toch?

Vrouwen de schuld geven van een patriarchaal systeem waarin betaald werk meer status heeft dan onbetaalde zorg, mannen nauwelijks worden aangemoedigd om structureel meer te zorgen en vrouwen worden afgerekend op elke poging om niet volledig om te vallen?

Oppervlakkig toch.

En vooral: geen oplossing.

Het is ragebait met een colbert aan.

Lekker profileren met een minachtend woord over een onderwerp waar je zelf opvallend makkelijk even uit kunt stappen.

Terwijl veel vrouwen niet uit dat onderwerp kunnen stappen.

Die leven erin. Iedere dag.

Vrouwen zijn niet het probleem

Vrouwen zijn gewoon vaak moe van systemen die hun tijd behandelen alsof die oneindig rekbaar is. Kosteloos.

Misschien zijn ze moe van altijd beschikbaar moeten zijn. Zorgzaamheid in al zijn vormen die verwacht wordt. Dit is ook allang wetenschappelijk bewezen onzin. Maar het zit er toch heel diep ingebakken. Ons er wat meer bewust van zijn helpt misschien. Je gezien en gehoord voelen helpt misschien al. Ook al verandert en praktisch niets.

Van betaald én onbetaald werk combineren en daarna alsnog horen dat ze niet genoeg bijdragen. Van verwende mannen die dus duidelijk geld op nummer 1 als bijdrage in een huishouden hebben staan. Que? Bizar vind het ik het. Alsof geld de enige vorm van bijdrage is die telt. Fascinerend.

En misschien moeten vrouwen niet nóg een probleem krijgen dat ze individueel mogen oplossen.

Misschien moeten we eindelijk eens beter kijken naar een systeem dat van menselijke overlevingsstrategieën karakterfouten maakt.

Want deeltijdprinsesjes bestaan niet.

Mensen bestaan wel degelijk. Vrouwen zijn ook niet 1 homogeen-achtig iets. We zijn individuen. Met verschillende levens, kwaliteiten, wants, needs, visies etc..

We zijn gewoon mensen die proberen overeind te blijven in een samenleving die steeds meer vraagt en steeds minder opvangt.

Misschien zijn vrouwen niet ontspoord van het systeem.

Misschien reageren ze juist volkomen logisch op een systeem dat zelf allang ontspoord is.

Lees ook:

Abortus en autonomie (1)- niet iedereen voelt verdriet na abortus. Waarom ook daar dezelfde vraag terugkomt: wie bepaalt welk gevoel, welke keuze of welk leven ‘klopt’?

Niet iedereen voelt verdriet na een abortus.

Sommige vrouwen voelen opluchting. Rust. Helderheid. Intense blijdschap. Omdat iets ineens weer klopt. Omdat hun leven weer van hen voelt. Omdat ze diep vanbinnen al wisten dat dit de juiste keuze was.

Alleen bestaat er opvallend weinig ruimte voor dat soort gevoelens.

Er lijkt een maatschappelijk script te bestaan waarin verdriet geloofwaardiger voelt dan opluchting. Alsof zwaarte bewijst dat je zorgvuldig bent geweest. Alsof twijfel een vorm van moraliteit is. Alsof een keuze pas legitiem genoeg wordt wanneer iemand er zichtbaar onder lijdt.

Terwijl de werkelijkheid bijna nooit zo overzichtelijk is.

Abortus gaat zelden alleen over een zwangerschap. Het gaat over timing, relaties, angst, vrijheid, gezondheid, je leven en nog zoveel meer. Ook opluchting over een leven dat ineens weer verder kan bewegen.

En misschien nog wel het meest: over ruis.

Want zodra het onderwerp abortus op tafel komt, verschijnt er ineens een complete geluidsmuur om vrouwen heen. Allerlei verwachtingen, aannames, meningen en projecties. Zeker ook politieke standpunten, religie, feminisme, conservatisme, moraliteit, oordeel en zo kan ik (helaas) nog wel even doorgaan.

Iedereen lijkt iets te voelen over abortus.

Behalve de persoon die de keuze daadwerkelijk moet maken.

Er lijkt vaak maar één acceptabele emotie te bestaan

Er zijn weinig onderwerpen waarbij emoties zo sterk gereguleerd lijken te worden als bij abortus.

Niet wettelijk misschien (alhoewel het nog wel steeds gewoon in het wetboek van strafrecht staat) maar cultureel wel.

De “goede” reactie na een abortus lijkt vaak nog steeds een combinatie van verdriet, twijfel en zwaarte. Dat zijn de emoties die mensen hierin herkennen. Die passen binnen het script dat we collectief hebben geschreven rondom vrouwelijkheid, moederschap en verlies.

Een vrouw die zichtbaar verdrietig is na een abortus wordt sneller gezien als zorgvuldig, serieus, paradoxaal genoeg moederlijk, én menselijk. Begrijpelijk.

Maar een vrouw die zegt dat ze vooral opluchting voelde?

Die maakt mensen ongemakkelijk.

Alsof opluchting betekent dat iets je niets deed. Alsof rust automatisch gelijkstaat aan kilte. Alsof helderheid minder echt is dan verdriet. Terwijl dat natuurlijk echt helemaal nergens op slaat. Je kunt iets intens voelen én tegelijkertijd weten dat het de juiste keuze was.

Sterker nog: juist dát kan congruentie zijn. Blijdschap zelfs; onderbelicht in het spectrum van emoties die allemaal even valide zijn na een abortus.

Toch lijkt de samenleving nog steeds moeite te hebben met vrouwen die zonder publieke zelfkastijding zeggen dat een abortus hen juist dichter bij zichzelf bracht. Misschien (of, dare I say, waarschijnlijk) omdat we vrouwen nog steeds vaak het meest geloofwaardig vinden wanneer ze lijden.

Er hangt sowieso een vreemd soort romantisering, en normalisering, rondom vrouwelijke pijn. Alsof een moeilijke keuze pas diepgang krijgt wanneer iemand eraan kapotgaat. Vrouwen moeten in deze vaak hun menselijkheid bewijzen via schuldgevoel.

Maar sommige vrouwen voelen na een abortus geen leegte. Ook heel menselijk. Sommige vrouwen voelen juist ruimte. En ook dat is helemaal terecht.

We zouden daar eindelijk eens eerlijker over moeten zijn. Het lijkt wel alsof het nu nog veel moralistischer geworden dan toen ik mijn abortus onderging toen ik 19 was. Misschien was ik naïef maar iedereen vond het prima, was mijn keuze. Ik heb het idee dat we nu in een andere wereld leven, en toen was het natuurlijk ook verre van perfect. Die 5 dagen ‘bedenktijd’? Wat een laatdunkendheid. Terwijl je er tegelijkertijd zogenaamd wel voor wordt aangezien moeder te kunnen worden. Call me confused.

De werkelijkheid is veel rommeliger dan dat

De werkelijkheid rondom abortus is zelden zwart-wit. Dat maakt het onderwerp voor veel mensen ingewikkeld. We houden van duidelijke verhalen. Van heldere rollen en ook van mensen die honderd procent zeker zijn van wat ze voelen.

Maar echte levens werken meestal niet zo. Sommige vrouwen twijfelen wekenlang, sommige weten het direct. Andere vrouwen voelen verdriet én opluchting tegelijk. Weer andere vrouwen voelen helemaal niets of vermoeidheid of rust. Vrouwen. Het zijn net mensen.

Niet omdat de keuze makkelijk was maar omdat de chaos eindelijk stopte.

Rust wordt wat mij betreft ook opvallend weinig benoemd. En ik noem het opvallend weinig omdat het volgens mij wel heel goed te begrijpen is. De chaos stopt dan namelijk. Abortus vindt namelijk nooit plaats in een vacuüm. Er zitten complete levens omheen. En opvallend veel mensen die daar iets van vinden.

Er zijn ook zoveel vrouwen die een abortus ondergaan omdat ze moeder willen worden op een moment waarop ze daar echt ruimte voor voelen. Wat ontzettend fijn dat dit kan!

Er zijn vrouwen die al moeder zijn en weten dat ze het mentaal of fysiek niet aankunnen om opnieuw een zwangerschap te dragen. Vrouwen die net ontsnapt zijn aan een ongezonde relatie. Vrouwen die nu gewoon geen kind willen. Dat zou genoeg moeten zijn, toch?

We zijn altijd op zoek naar redenen, en deze moeten goed en logisch zijn voor buitenstaanders, om een abortus te legitimeren. Inclusief de gevoelens daaromheen. Een kleine opsomming van vrouwen in mijn omgeving en hun redenen:

• Ziek zijn

• Verliefd zijn

• Dachten dat ze geen kinderen wilden en daar later anders over denken

• Al kinderen hebben en alsnog voor abortus kiezen, en daarna weer zwanger worden en hier wél heel bewust voor kiezen

• Vrouwen die gewoon nooit kinderen willen

• Vrouwen die niet weten wie de vader is

• Of juist precies weten wie de vader is daarom zeker weten dat ze het niet willen

• Vrouwen die rouwen

Dit alles bestaat. En nog veel meer. Alleen praten we er opvallend weinig volledig over.

Vrouwen voelen opluchting. En dat mag zéker ook.

Misschien is opluchting, naast blijdschap, wel de emotie waar het minst ruimte voor bestaat. Omdat opluchting direct botst met het idee dat abortus per definitie traumatisch hoort te zijn.

Opluchting is hierin toch juist heel rationeel? Een vrouw kan opgelucht zijn omdat ze diep vanbinnen wist dat een zwangerschap haar leven compleet zou ontwrichten. En helemaal terecht. Misschien wil ze simpelweg geen moeder worden. Misschien juist wel maar kiest ze ervoor een goede moeder te worden op een ander tijdstip, on her terms. En weer terecht. Als je dan kinderen krijgt gun je ze het beste toch? Alsof het leven van de moeder minder belangrijk is. En het kind ook niet de dupe is uiteindelijk.

Toch lijkt het alsof vrouwen vaak alsnog een soort publieke schuldbekentenis moeten afleggen om serieus genomen te worden. Uitgebreid moeten uitleggen waarom hun keuze écht noodzakelijk was.

Alsof autonomie alleen geldig is wanneer iemand genoeg argumenten verzamelt. Dat zie je trouwens vaker gebeuren richting vrouwen.

We moeten opvallend vaak uitleggen waarom we dan precies bepaalde keuzes maken. Waarom wil je geen kinderen? Waarom wil je wel kinderen? Waarom werk je fulltime? Parttime? Waarom wil je scheiden? Waarom blijf je? Waarom stel je grenzen?

Er zit bijna altijd een impliciete verwachting onder dat vrouwen hun keuzes moeten verantwoorden. En dat is zeker nog zacht uitgedrukt.

Abortus vergroot dat mechanisme alleen maar uit. Terwijl de werkelijkheid soms verrassend helder kan voelen en er gewoon zand in je ogen en hart en hoofd kan worden gestrooid door wildvreemden.

Sommige vrouwen voelen na een abortus simpelweg dat hun lichaam weer van hen is. Dat hun hoofd weer stil wordt, de paniek wegvalt en weer normaal kunnen ademhalen. We zouden dat toch niet hoeven te verbergen achter een soort van verplichte zwaarte? Alle ervaringen, gevoelens, gedachten en acties zijn gewoon ok. Allemaal even valide en gerechtvaardigd. Altijd.

Van jonge meiden tot vrouwen met drie kinderen

Eén van de vreemdste dingen aan het publieke gesprek over abortus is hoe smal het beeld vaak blijft. Alsof er maar één type vrouw bestaat dat een abortus laat doen.

In werkelijkheid is die groep natuurlijk enorm breed.

Er zijn jonge meiden die doodsbang zijn om hun ouders te vertellen dat ze zwanger zijn. Vrouwen van ergens in de dertig die dachten lekker klaar te zijn met kleine kinderen. Relaties die nu al langzaam uit elkaar aan het vallen zijn. Vrouwen die dit ervaren te midden van een affaire. Vrouwen die zelf weer net een beetje gelukkig zijn of vrouwen die hun eigen leven nog nauwelijks kunnen betalen. Of je komt een medische complicatie tegen tijdens je zwangerschap.

Het opvallende is niet dat al deze verhalen bestaan. Er zijn er nog zoveel meer. Maar het opvallende is dat we in veel van deze gevallen nog steeds doen alsof ze uitzonderlijk zijn. Alsof de werkelijkheid steeds opnieuw moet worden teruggeduwd in een overzichtelijk narratief. Voor een ander.

Misschien omdat nuance moeilijker verkoopt. Een heldere moraal is eenvoudiger dan een complexe realiteit.

Maar echte autonomie bestaat juist in die complexiteit.

In het erkennen dat vrouwen verschillende levens leiden. Verschillende grenzen hebben. Verschillende verlangens voelen. Verschillende versies van geluk najagen. Dat vrouwen mensen zijn. Had ik die belachelijke 5 dagen ‘bedenktijd’ al genoemd? Ja he, nou bij deze nog een keer.

Die verschillen tussen ons vrouwen hoeven ook niet opgelost te worden. We zijn geen homogene groep. We zijn niet 1 entiteit of iets dergelijks.

Waarom praten we hier zo weinig eerlijk over?

Mijn mening is dat eerlijke gesprekken over abortus automatisch botsen met bestaande systemen. Met ideeën over vrouwelijkheid, moederschap, politiek en niet in de laatste plaats, controle.

Abortus is namelijk niet alleen een medische handeling. Het is een onderwerp waarop mensen complete wereldbeelden projecteren. Daardoor wordt het voor vrouwen bijna onmogelijk om nog volledig eerlijk te zijn.

Want zodra een vrouw zegt dat ze opluchting, rust of blijdschap voelde, wordt ze voor sommige mensen gevoelloos. Misschien voelde ze inderdaad wel niets, fijn juist toch?

En wanneer ze verdriet voelt, gebruiken anderen dat juist als bewijs dat abortus verkeerd is. Het lijden van vrouwen, nog steeds de normaalste zaak van de wereld. En als je niet genoeg lijdt (of juist teveel lekker geniet) dan wordt het je wel aangepraat. Of er wordt in ieder geval een hele goede poging gedaan om je dat aan te praten.

Wanneer ze twijfelt, zien mensen dat als zwakte.

Wanneer ze zeker weet wat ze wilde, wordt ze soms egoïstisch genoemd.

Er lijkt altijd wel iemand klaar te staan om betekenis te geven aan gevoelens die eigenlijk alleen van die persoon zelf zouden moeten zijn.

En ondertussen ontstaat er iets ingewikkelds. Veel vrouwen gaan hun eigen emoties filteren voordat ze die uitspreken. Niet eens bewust. Maar omdat je al weet welke reacties bepaalde gevoelens oproepen. Je leert snel welke emoties sociaal acceptabel zijn. Welke woorden wel of niet veilig voelen en welke nuances ongemakkelijk worden.

Misschien is dat ook waarom zoveel gesprekken over abortus uiteindelijk onnatuurlijk gaan klinken. Omdat vrouwen niet alleen bezig zijn met voelen wat ze nou zelf écht voelen maar ook met anticiperen op de reactie daarop. Doodvermoeiend.

Er bestaat trouwens nog een andere ongemakkelijke observatie waar opvallend weinig mensen echt bij stilstaan.

Dat er blijkbaar inmiddels vrijwilligers nodig zijn om vrouwen naar binnen en buiten te begeleiden bij abortusklinieken. (Klik hier voor meer info en be shocked dat dit nodig is, toch heel fijn dat het bestaat.)

Gewoon om rustig een afspraak te kunnen bereiken. Omdat er mensen staan te protesteren. Mensen die vinden dat hun overtuiging zwaarder mag wegen dan de autonomie van een ander.

Dat beeld alleen al zegt eigenlijk alles. Niet alleen over abortus. Maar over hoe belachelijk moeilijk het blijkbaar nog steeds wordt gevonden om vrouwen als volledig eigenaar van hun eigen leven te laten zijn.

En het vreemde is: veel van die bemoeienis wordt verpakt als zorg. Bezorgdheid, bescherming. Want, vrouwen weten niet wat ze doen? Wat is de gedachte hierachter? Wat hebben deze mensen met deze levens te maken? Het systeem is kapot.

Voor die persoon die eerst nog langs die protestanten moet lopen voelt het natuurlijk totaal niet als zorgzaamheid of bescherming of zelfs maar iets wat daaraan raakt.

Het voelt als controle. Want dat is ook precies wat het is. Alsof een vrouw op misschien wel één van de meest persoonlijke momenten van haar leven alsnog publiek bezit wordt.

Alsof haar lichaam ineens een maatschappelijk discussieplatform wordt waar iedereen iets van mag vinden. Misschien is dat ook waarom zoveel vrouwen achteraf niet alleen bezig zijn met de keuze zelf, maar ook met alles wat eromheen hing.

De blikken. De aannames. De spanning. Het gevoel bekeken te worden.

En misschien zegt het feit dat die vrijwilligers überhaupt nodig zijn uiteindelijk meer over onze maatschappij dan over abortus zelf. Nee, niet misschien. Zeker niet misschien.

Congruentie: wanneer je gevoel, hoofd en leven op één lijn liggen

Misschien is congruentie uiteindelijk een beter woord dan zekerheid. Zekerheid klinkt namelijk alsof mensen volledig rationeel en zonder twijfel keuzes maken.

Maar congruentie gaat over iets anders. Over alignment. Het gevoel dat je hoofd, je gevoel en je leven eindelijk dezelfde taal spreken. Dat betekent zeker niet dat iets makkelijk voelt. Het betekent enkel dat je voelt en voor jezelf weet dat een bepaalde keuze (of geen keuze) diep vanbinnen voor jou klopt. Ook al is het complex.

Congruentie is trouwens iets waar veel vrouwen nauwelijks ruimte voor krijgen in het leven.

We worden vaak opgevoed om af te stemmen op anderen, rekening te houden met verwachtingen. Om harmonieus te blijven en harmonie te creeeren. Ook vooral niet lastig zijn en ook nog goed anticiperen wat anderen nodig hebben.

Daardoor raken veel vrouwen het contact met hun eigen grenzen ergens onderweg een beetje kwijt. Zo zonde. Maar het is de wereld waarin we leven, de echte realiteit.

En misschien is dat ook waarom onderwerpen zoals abortus zo explosief voelen.

Omdat ze vrouwen ineens dwingen om zichzelf af te vragen: Wat wil ík eigenlijk?

Niet wat sociaal wenselijk is of mijn omgeving of de maatschappij logisch vindt. Maar wat werkelijk klopt voor mijn leven. En dat is altijd een lastige vraag. Los van het onderwerp van abortus ook.

Werk. Relaties. Kinderen. Seks. Geld. Tijd. Ambitie. Wat wil ik nu echt?

Misschien is autonomie uiteindelijk gewoon het vermogen om steeds opnieuw terug te keren naar jezelf, terwijl de wereld voortdurend probeert mee te praten en te sturen.

En nee, dat lukt niet altijd. Soms voel je niet duidelijk wat je wil, ben je te moe of is de ruis te luid. Heel menselijk weer.

Maar het bewust herkennen van die ruis kan al iets betekenen in de congruentie. Omdat je dan tenminste ziet welke stemmen van jou zijn. En welke niet.

Misschien is autonomie vooral het wegfilteren van ruis

Er bestaat tegenwoordig sowieso enorm veel ruis rondom vrouwelijkheid. Is er trouwens altijd al geweest. Maar je moet er op een bepaalde manier uit zien, je ambitie wordt (beide kanten op) bewaakt, je moet op een bepaalde manier seksueel zijn maar niet té. Je mag gelukkig zijn maar wel binnen bepaalde kaders.

Zelfs autonomie is inmiddels bijna een esthetiek geworden. Alsof vrouwen hun vrijheid ook nog op de juiste manier moeten performen.

Misschien maakt dat het juist soms zo moeilijk om nog echt te voelen wat van jou is. Omdat er continu een soort achtergrondkoor meepraat. Social media niet in de laatste plaats. Maar ook familie, onze cultuur, zelfhulp, therapietaal, vrienden.

Zelfs feminisme kan soms veranderen in een nieuwe lijst verwachtingen. De perfecte autonome vrouw. Die altijd grenzen stelt, zeker weet wat ze wel en niet wil en daar nooit meer van af mag stappen.

Maar echte mensen functioneren niet zo. Twijfel, angst, opluchting, spijt, blijdschap bestaan allemaal gewoon. Soms zelfs naast elkaar.

Dat maakt je niet inconsistent. Dat maakt je (kom ik weer met die heerlijke woord) menselijk.

Misschien zit autonomie dus minder in perfecte helderheid. En meer in het langzaam herkennen, voelen en weten wat werkelijk van jou is.

Niet iedereen hoeft hetzelfde te voelen om eerlijk te zijn

Misschien zit het grootste probleem uiteindelijk niet in wat vrouwen voelen na een abortus. Maar in hoe weinig ruimte er bestaat om dat gewoon te laten bestaan. Alsof ervaringen pas geldig worden wanneer ze in een herkenbaar script passen.

Terwijl de werkelijkheid veel groter is dan dat. En misschien hoeft lekker niet iedereen daar direct een oordeel over te vellen.

We zouden toch niet steeds bij alles te hoeven bewijzen en onderbouwen dat onze gevoelens terecht zijn? Omdat een ander het niet snapt? Omgekeerde wereld noem ik dat.

Autonomie hoeft niet perfect, helder of politiek netjes te voelen om echt te zijn.

Misschien begint autonomie juist op het moment dat vrouwen eindelijk mogen erkennen wat ze werkelijk voelen, zonder dat iemand daar direct betekenis aan probeert te geven.

En misschien is dat uiteindelijk de meest ongemakkelijke gedachte van allemaal.

Niet dat vrouwen verschillende keuzes maken. Maar dat die keuzes daadwerkelijk van hen zijn.

Er is geen juiste manier van vrouw zijn. Diezelfde maatschappelijke normering zie je ook terug in discussies over werk, zorg en vrouwelijkheid. Alsof vrouwen voortdurend moeten bewijzen dat hun keuzes ‘correct’ genoeg zijn. Daar schreef ik later uitgebreider over in Deeltijd prinsesjes bestaan niet.

In deel 2 kijken we naar de buitenwereld: naar aannames, protest, anticonceptie, verantwoordelijkheid en de manier waarop controle vaak als bezorgdheid wordt verpakt.

We plakten stickers in pashokjes.

Gewoon, midden tussen het twijfelen en het passen en het alleen zijn.

Niet groot of opvallend. Wel klein, rond en zwart mét QR-code. Precies op het moment dat iemand even stil staat.

Het bleek een van de leukste dingen die we in lange tijd hebben gedaan.

We hebben laatst een guerrilla-actie gedaan, onder andere op spiegels in pashokjes. Kleine stickertjes op spiegels van toilleten in hotel lobbies. Plekken waar je even alleen bent en jezelf aankijkt.

Niet te lang over gebrainstormd, niet eindeloos afgestemd of het wel ergens in paste, maar gewoon. Iets wat ons leuk leek om te doen en tegelijkertijd precies dat gevoel had van een beetje buiten de lijntjes kleuren.

Dat past.

Uiteindelijk ging het niet eens om die stickers zelf. Het waren de reacties die daarna kwamen, zó leuk. Iemand die schreef dat ze daar stond, half aangekleed, en ineens moest lachen omdat ze al weken twijfelde over iets kleins wat ze eigenlijk gewoon wilde.

Iemand anders zei dat het voelde als een soort inside moment - alsof iemand precies op het juiste moment even zei: doe gewoon. En dat bleef hangen. Yay guerilla-acties! Altijd een verrassing en altijd lekker om creatief bezig te zijn en daar dan de vruchten van te plukken. Even een fijne en verrassende onderbreking zijn in het alledaagse.

Kleine momenten die nergens heen hoeven

We maken dingen vaak groter dan ze zijn. Ik tenminste wel. En dat doe ik niet expres, maar ik ben blijkbaar gewend om overal een soort betekenis of moment aan te hangen. Wanneer iets “klopt”. Wanneer iets helemaal goed is. Daar komt dat gekke perfectionisme weer om de hoek kijken. Terwijl de meeste keuzes helemaal niet zo zwaar zijn.

Soms is het gewoon: dit vind ik mooi. Full-stop. (En soms ook: dit voelt gewoon goed, zonder dat je het hoeft uit te leggen. Iets waar ik eerder al over schreef in het stuk over duurzame sieraden en betekenis.)

Iets dragen omdat het bij je hoort

Er zit iets heel lichts in iets kiezen dat nergens naartoe hoeft.

Een ketting omdoen op een gewone dag. Iets dragen dat niet uitgelegd hoeft te worden maar dat wel echt van jou is.
Een letter die voor jou meteen klopt, ook al zegt het iemand anders misschien niets.

Of een symbool dat je niet hoeft te vertalen, omdat het er gewoon al is.

Niet als statement of eindpunt. Gewoon iets dat met je meeleeft.

Een beetje buiten de lijntjes

Dat is misschien wel wat mijn werk zo leuk maakt. Het hoeft niet binnen een bepaald kader te passen of groots te zijn.

Zoals die kleine sticker in een pashokje waar je ‘m niet verwacht. Iets moois dragen op een willekeurige dag.

Minder, maar beter (maar dan zonder strengheid)

We hebben het hier vaak over minder. Minder spullen, ruis. Minder impulsen.

Maar beter betekent niet automatisch serieuzer of zwaarder. Soms betekent het gewoon juist dat je iets kiest dat blijft. Dat je niet na een paar keer dragen alweer zat bent.

Iets dat gewoon voor jou werkt en bij jou past én bij je blijft.

Jezelf vieren is helemaal niet ingewikkeld

Het zit niet in grote momenten. Bij mij niet en ik probeer het ook steeds vaker zomaar te doen want, waarom niet? Celebrate yourself.

Misschien willen we niet minder. Misschien willen we gewoon iets dat echt van ons is.

Soms zit het al in iets kleins dat je elke dag draagt.

En soms groeit dat vanzelf uit tot iets dat je steeds blijft dragen.

(en als je ooit in een pashokje iets tegenkomt dat je aan het lachen maakt — dan weet je dat wij dat waarschijnlijk waren)

Verder lezen (als je hier nog even in wil blijven hangen):

• Waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn

• Minder. Maar beter.

• Deel 1 van drieluik Mental Load: Onzichtbaar seksisme

“Hebben we nog postzegels?”

Het soort vraag dat op zichzelf nergens over gaat, totdat je merkt dat het zelden een echte vraag is, maar eerder een automatische beweging richting degene die blijkbaar geacht wordt het antwoord te hebben.

En opvallend vaak ben jij dat.

Niet omdat je dat ooit expliciet zo hebt afgesproken, niet omdat je er noodzakelijk beter in bent, maar omdat er ergens onderweg een rolverdeling is ontstaan waarin jij degene bent geworden die onthoudt, vooruitdenkt en overzicht houdt — ook wanneer niemand dat hardop heeft benoemd.

Dit stuk is het laatste deel van een reeks over mental load en onzichtbaar seksisme. Niet om het netjes af te ronden alsof het opgelost is, maar om iets scherper te maken wat er al die tijd al onder zat: dat dit geen individueel probleem is, en dat het dus ook niet bij jou opgelost hoeft te worden.

Waarom je hoofd nooit echt uitgaat

Het voelt zelden als één duidelijke oorzaak, en juist dat maakt het zo lastig om serieus te nemen, omdat er geen concreet moment is waarop je kunt zeggen: hier gaat het mis.

Je hebt geen extreme dag gehad, niets uitzonderlijks gedaan, en toch zit er iets onder dat blijft bewegen. Een soort van constante alertheid die niet echt wegvalt, ook niet wanneer je eindelijk zit en niets meer hoeft.

Dat gevoel wordt vaak teruggebracht tot iets persoonlijks, alsof het te maken heeft met hoe jij omgaat met rust, met grenzen of met druk, terwijl de vraag eigenlijk ergens anders ligt: wat draag je allemaal zonder dat het zichtbaar is, en hoe lang doe je dat al?

Het is de mentale belasting bij vrouwen.

De onzichtbare laag van werk dat nergens geregistreerd wordt

Mental load zit niet in wat je doet, maar in alles wat eraan voorafgaat en wat daarna blijft hangen.

Het zit in het onthouden van dingen die nog niet urgent zijn, in het vooruitdenken over situaties die nog moeten ontstaan, in het constant afwegen van wat er kan mislopen en hoe dat opgevangen moet worden. Ik ben vaak moe, zonder echte reden. Maar als ik er eens echt even goed bij stilsta, begrijp ik mezelf ineens een stuk beter. Gelukkig maar.

Het zit in weten dat iets bijna op is voordat iemand het benoemt, in het onthouden van afspraken die nog niet concreet zijn, in het verbinden van losse eindjes die voor anderen nog niet eens zichtbaar zijn.

En soms wordt het zichtbaar in iets wat zo klein lijkt dat het bijna onbenullig voelt.

“Hebben we nog postzegels?”
“Ja, weet ik veel… heb jij ze gekocht?” - De oneindige onbenullige vragen waarvan jij het antwoord zou moeten weten én, waarschijnlijk ook gewoon weet en scherp hebt.

In dat soort momenten zit geen groot probleem, maar wel een patroon. Namelijk dat het logisch wordt gevonden (en er vaak helemaal niet bij wordt stil gestaan) dat iemand het overzicht heeft, dat iemand het gewoon weet, dat iemand het bijhoudt.

Het is nooit zo afgesproken maar, ‘gewoon’ zo gegroeid.

En precies dat, dat het nergens expliciet is vastgelegd, maakt het zo moeilijk om te benoemen als werk, terwijl het dat wel degelijk is. En het zou heel veel moeite kosten om je er ook nog mee bezig te moeten houden om dat op te lossen. In het moment is het namelijk inderdaad makkelijker en sneller om gewoon antwoord te geven op die alledaagse vragen. Maar alles bij elkaar vreet het enorm veel energie en ruimte in je hoofd.

Er zit nog iets onder wat minder zichtbaar is, maar misschien wel het zwaarst weegt. Je hebt niet alleen overzicht. Je bént het overzicht geworden.

Niet omdat je dat ooit zo hebt afgesproken. Omdat jij degene werd die dingen onthoudt, die vooruitdenkt, die gaten opvult voordat ze zichtbaar worden, plant, bedenkt of iets überhaupt wel kan of niet. Omdat dat handig was, en daarna normaal werd, en daarna verwacht.

En ergens onderweg is het niet meer iets wat je doet. Maar iets wat je er gewoon bij bent gaan dragen.

Waarom delegeren het probleem niet oplost

Het idee dat je dingen moet verdelen klinkt logisch, maar gaat voorbij aan wat er daadwerkelijk gebeurt wanneer je iets uit handen probeert te geven.

Want iets delegeren betekent niet dat het uit je hoofd verdwijnt. Misschien maakt het je nog extra waakzaam. Het betekent namelijk dat je moet uitleggen wat er moet gebeuren, moet controleren of het dan ook echtgebeurt. Of je moet onthouden dat het nog moet gebeuren en vaak alsnog moet ingrijpen wanneer het anders loopt dan je had verwacht. Dat het niet gebeurd zoals zou moeten is ook nog wel een ding. Of, een hele bekende volgens mij, is tijdens het boodschappen nog meerdere keren een appje krijgen waar iets precies ligt of wát je precies bedoelt. Een teken om het vaker uit handen te geven, maar wordt vaak gezien en gevoeld als iets van, jij kunt het tóch beter dan ik dus doe het voortaan zelf. Terwijl het juist andersom moet zijn. Vaker lekker die boodschappen doen, dan leer je het allemaal vanzelf ;)

Wat je overdraagt is de uitvoering, maar wat je houdt is de verantwoordelijkheid, en dat is precies waar de mentale belasting zit.

Daardoor wordt zelfs het “oplossen” van mental load een extra laag van mental load.

Lekker paradoxaal.

En dan is er volgens mij alwéér een laag die nog minder zichtbaar is.

Het aanvoelen van hoe iets gaat landen. Het rekening houden met reacties, met stemmingen, met wat iemand nodig heeft zonder dat die persoon dat zelf uitspreekt. Het emotionele werk. Dat loopt altijd mee. Gaat gewoon met je mee, is altijd aanwezig. Kost je ook ruimte en energie.

Socialisatie: waar dit echt vandaan komt

Dit ontstaat niet uit het niets, en ook niet omdat jij toevallig iemand bent die graag controle houdt of dingen beter wil doen.

Dit begint veel eerder.

In hoe meisjes worden opgevoed om op te letten, om rekening te houden met anderen, om sfeer aan te voelen en verantwoordelijkheid te nemen voor wat er mis kan gaan. Niet eens persé in de huishoudelijke sfeer, maar echt systematisch.

Jongens leren vaker om te handelen wanneer iets concreet wordt. Groeien meer op met het idee wie zíj later gaan worden als mens en hun rol als man in het huis komt op de tweede plaats te staan. Terwijl meisjes vaak leren om te anticiperen voordat iets gebeurt én vaak opgroeien met hoe zij hun leven gaan managen en inrichten ipv enkel door de lens van betaald werk. Beide vanuit een perspectief tackelen ze het leven en ook de rol en inricht daarvan.

Zorg, aandacht en overzicht thuis worden vaak niet als échte vaardigheden gezien, maar als vanzelfsprekende eigenschappen die je gewoon hebt. Of zou moeten hebben.

Falen daarin voelt dan niet als een praktische misser, maar als iets persoonlijks, alsof je tekortschiet in iets wat van je verwacht wordt.

Dat is socialisatie. Dat is geen toeval, maar een systeem.

En dat betekent dat dit niet iets is wat jij individueel hebt gecreëerd, maar iets waar je in bent opgegroeid en waar je vervolgens in bent blijven functioneren.

Dit gaat ook echt heel veel verder dan alleen opvoeding.

Het zit in hoe we werk waarderen, en vooral in wat we níet als echt werk zien. Moeten toch helemaal blij zijn met het leven wat we hebben en dankbaar voor alles waar we het privilege voor hebben om voor te mógen zorgen. Zeker, helemaal eens. Maar dat geldt voor iedereen toch? Niet maar voor 1 volwassenen in het huishouden.

Zichtbaar (aka betaald) werk wordt beloond. Taken met een begin en een einde, iets wat je kunt afvinken, iets wat meetbaar is. Iets wat geld betaald, dát maakt het blijkbaar waardevoller. Heeft meer aanzien.

Maar dit soort werk, de echte labour, heeft geen duidelijk begin en geen einde. Het stopt niet wanneer je klaar bent, omdat het nooit helemaal klaar is.

En precies daardoor wordt het niet erkend als werk, maar als iets wat er gewoon bij hoort. Alsof het vanzelf gaat, een energie kost en geen gewicht heeft. Maak gewoon je todo-lijstje af! Dan ben je klaar toch?

De mythe van de ‘deeltijdprinsesjes’

In Nederland houden we graag vast aan het idee dat vrouwen het rustiger hebben omdat ze vaker parttime werken, alsof dat automatisch betekent dat er minder druk is en meer ruimte.

“Deeltijdprinsesjes.”

Het klinkt luchtig, bijna jaloersmakend.

Alleen klopt het niet.

Want minder betaalde uren betekent niet minder werk, het betekent vaak dat een groter deel van het werk verschuift naar iets wat niet zichtbaar is. Of in ieder geval in ons land niet als even gewichtig wordt beschouwd. Niet betaald werk wordt zeer zelden genoeg gewaardeerd, helaas.

Daarbovenop komt dat vrouwen gemiddeld ook nog eens minder verdienen per uur, voor hetzelfde werk. De loonkloof is inmiddels (gelukkig!) een bekend fenomeen. En daar komt bij dat ook bijvoorbeeld zwangerschapsdisriminatie een heel hardnekkig gegeven is. En deze draag dan weer bij aan de loonkloof. Een ‘gat’ in je CV. Alsof dat niet heel menselijk is, ongeacht de reden.

Dus wat eruitziet als minder werken, is in werkelijkheid vaak een andere verdeling van werk, waarbij het zwaarste deel, het constante mentale overzicht, buiten beeld blijft.

Waarom het zo moeilijk is om dit te doorbreken

Omdat het niet zit in duidelijke regels, maar in verwachtingen die zo vanzelfsprekend zijn geworden dat ze nauwelijks nog opvallen.

Dat scholen eerst de moeder bellen wanneer een kind ziek is, dat vragen over praktische zaken automatisch bij vrouwen terechtkomen. Dat planning en overzicht ergens stilzwijgend worden toegewezen het gebeurt zonder dat iemand het expliciet zo beslist. En dat kun je delegeren, maar de verantwoordelijkheid in andersmans ogen, blijft vaak gewoon bij jou.

En juist daardoor wordt het zelden bevraagd.

Het is geen bewuste keuze, maar een systeem van aannames dat zichzelf in stand houdt.

Bewustzijn maakt het niet automatisch lichter

Inzicht helpt, omdat het taal geeft aan iets wat eerst diffuus was, en omdat het bevestigt dat je niet de enige bent die dit ervaart.

Maar het heeft ook een andere kant.

Want zodra je het ziet, zie je het overal. De hele tijd, zo lijkt het wel.

Je merkt hoe vaak je vooruitdenkt, je ziet het bij andere constant gebeuren. Hoe vaak die vanzelfsprekendheden de regie voeren.

Er vaak wordt gedacht; ‘nou dan doe ik het toch maar even snel tussendoor’. Dat zie en hoor ik in mijn omgeving zó vaak. Is dan toch vaak het snelst en makkelijkst, gezien de omstandigheden. Hoe vaak verantwoordelijkheid bij jou landt zonder dat iemand het benoemt.

En dat kan opluchten, omdat het eindelijk klopt. Je ziet het.

Maar het kan ook zeker zwaarder gaan voelen, omdat het duidelijk maakt dat het geen incident is, maar een patroon dat diep verankerd zit. Zo diep dat het vaak onzichtbaar is. En dat is heel lastig uit te leggen wanneer het niet wordt gezien. Het is namelijk gewoon zoals het is. ‘Doe niet zo moelijk’.

Waarom de oplossing niet bij jou ligt

En hier wordt het belangrijk.

Want zodra iets zichtbaar wordt, verschuift de aandacht vaak meteen naar wat jíj anders kunt doen.

Beter communiceren, duidelijker grenzen stellen, dingen anders verdelen, beter verdelen etc..

Allemaal logisch, maar ook allemaal gebaseerd op hetzelfde uitgangspunt: dat jij degene bent die het moet oplossen.

En dat is precies wat niet klopt.

Want dan komt er wéér iets bij, namelijk de verantwoordelijkheid om een systeem te corrigeren waar jij zelf, en iedereen, gewoon onderdeel van bent geworden.

Dat is geen oplossing.

Dat is wederom extra werk. Extra druk om alles te moeten verbeteren of ‘healen’.

En dat is misschien wel het meest vermoeiende eraan. Dat zelfs het idee dat je hier iets mee moet doen, dat je het moet fixen of doorbreken, voor nog een extra laag zorgt.

Terwijl dit juist één van die dingen is waar je persoonlijk verrassend weinig aan kunt veranderen. Omdat het systemisch is. Het zit niet in hoe goed jij het doet. Het zit in hoe zaken zijn verdeeld.

Het zit niet in jou, het is geen gebrek of beter te managen. Het zit in hoe alles om je heen is ingericht. Moeten we het weer zelf oplossen, alsof daar het probleem zit.

Het idee dat jij dit moet oplossen is misschien wel het meest hardnekkige deel van het probleem.
Alsof een systeem dat jarenlang zo is gegroeid ineens verdwijnt omdat jij beter communiceert of je grenzen nog iets duidelijker aangeeft.

Dat is geen oplossing. Dat is werk verplaatsen.

Wat anderen wél kunnen doen

Niet alles hoeft volledig begrepen te worden om serieus genomen te worden.

Partners, familie, werkgevers, sociale kring - zij hoeven niet exact te voelen wat jij voelt om te erkennen dat het er is en dat het wel degelijk echt gewicht heeft.

Wat wel kan, is luisteren zonder het kleiner te maken en stoppen met het automatisch terugleggen van verantwoordelijkheid. Accepteren dat niet alles opgelost hoeft te worden door degene die het draagt.

Dat verandert het systeem niet meteen, maar het verschuift wel iets in hoe de last verdeeld wordt.

En misschien nog belangrijker: ook als je dit niet draagt, maak je er wél onderdeel van uit. In hoe je vragen stelt, welke aannames je daarin maakt. In wat je voor vanzelfsprekend neemt naar de ander toe, wat dat over jóu zegt. Het spreek namelijk ook tot hoe jij degene die het wel draagt ziet. Het zit ‘m ook in waar verantwoordelijkheid (en verantwoordelijkheidsgevoel) landt zonder dat iemand dat expliciet zo heeft afgesproken.

Dat is precies hoe dit blijft bestaan.

Het ligt dus écht niet aan jou

Je kunt moe zijn zonder dat je te weinig rust neemt. Je overbelast voelen zonder dat je iets ‘verkeerd’ doet, en voortdurend ‘aan’ staan zonder dat je dat bewust hebt gekozen.

Dat maakt het niet ineens licht.

Maar het verandert wel de vraag.

Niet: wat moet jij anders doen?

Maar: wat is hier al die tijd gaande geweest, en waarom wordt dat zo vanzelfsprekend gevonden?

Soms verandert er niets aan wat je draagt.

Maar wel aan hoe je het begrijpt.

En dat kan al genoeg zijn om jezelf iets minder zwaar te vallen. Daar zit misschien, en hopelijk, wat meer lucht en ruimte voor die mental load om te ademen. Wat meer (h)erkenning en het ook bij anderen zien om het ook daar eens te benoemen. Voelen we ons misschien wat meer gezien en gevoeld, denk dat daar de meeste winst te behalen valt.

Je bent niet degene die dit heeft bedacht. Je bent er alleen in terechtgekomen. We zijn er allemaal in terechtgekomen. Ook degene die de mental load (of mentale belasting bij vrouwen, geef er maar een woord aan) niet dragen zijn hierin terechtgekomen. Het is hoe we ons tot elkaar verhouden. En, helaas, hoe hard iemand ook z’n best doet om het te snappen, is het als niet-dragen hiervan gewoon onmogelijk. Maar neem het gewoon aan dat het zo is en probeer er zo goed mogelijk naar te handelen. Met de kennis van nu.

Want zolang dat niet gezien wordt, blijft het bij jou liggen, of je dat nou wilt of niet.

Niet omdat jij het beter kunt.

Maar omdat bijna niemand heeft geleerd (door te zien en te normaliseren) dat het ook gewoon anders kan.

We praten meer dan ooit over mentale gezondheid. En terecht.
We praten over grenzen, rust en helen.

Alleen lijkt er ergens onderweg iets te zijn verschoven. Alsof zelfs dat — uitrusten, voelen, bijkomen — niet langer gewoon mag bestaan, maar ineens iets is geworden waar je goed in moet zijn.

Alsof rust nemen niet meer gewoon rust is, maar iets wat je goed of fout kunt doen.

Wanneer is alles iets geworden waar je aan moet werken?

Er is de afgelopen jaren veel veranderd in hoe we naar onszelf kijken. En eerlijk, een groot deel daarvan is alleen maar goed.

We praten makkelijker over mentale gezondheid, over grenzen, over dingen die vroeger een beetje onder het tapijt verdwenen. Healing is geen zweverig randwoord meer, maar iets waar bijna iedereen wel op een bepaalde manier mee bezig is. We snappen beter waarom we doen wat we doen, waar gedrag vandaan komt, wat er onder emoties zit.

Allemaal winst.

Alleen merk ik de laatste tijd iets anders. Iets wat er een beetje tussendoor is geglipt, zonder dat iemand het echt heeft aangekondigd.

Dat al die aandacht voor bewustzijn en healing niet alleen ruimte heeft gecreëerd, maar ook een soort… verwachting.

Niet alleen voelen wat er is (wat soms al een kunst op zich is) maar er ook steeds iets mee doen. Niet enkel het begrijpen, maar het dan direct willen verbeteren. Je leven leven, terwijl je ondertussen alles een beetje probeert te optimaliseren.

En dat klinkt nog steeds best redelijk, tot je het terugziet op de meest simpele momenten.

Zoals rust nemen.

Dat merk ik bij mezelf en, ook steeds vaker om me heen. Misschien geldt dat niet alleen voor rust, maar ook voor de manier waarop vrouwen keuzes leren wantrouwen zodra ze niet netjes binnen het script passen.

Rust nemen klinkt heerlijk, tot je het probeert

Ik merk het vooral op dagen waarop ik denk: vandaag ga ik even niks doen.

Geen plannen, geen productiviteit, geen verborgen to-do lijst die ik stiekem toch nog afwerk. Gewoon een dag waarop ik op de bank lig, een beetje rondhang, misschien wat lees, misschien niks. Lekker doen waar ik zin in heb.

Het idee alleen al voelt heerlijk. Ik kan hier echt naar uitkijken, soms staat zo’n dag al gepland namelijk. Heerlijk die voorpret. Die dagen bestaan namelijk wel voor mij maar, ze zijn schaars.

Totdat ik er daadwerkelijk lig.

Want ergens tussen minuut drie en minuut tien gebeurt er iets interessants. Niet groots, meer een soort subtiele verschuiving in mijn hoofd.

Een gedachte die zegt: oké, maar… is dit het dan? Doe ik wel hard genoeg niks? Neem ik wel genoeg rust? Ben ik wel echt goed aan het rusten zodat ik er ook daadwerkelijk iets aan heb?

Alsof ik mezelf ineens van een afstandje bekijk en denk dat ik hier misschien iets beters van had kunnen maken. Iets actievers of bewusters. Iets wat duidelijker bijdraagt aan mijn “herstel” of mijn “balans” of weet ik veel welk woord er deze week trending is.

En voordat ik het doorheb, ben ik dus echt niet meer aan het rusten.

Ik ben aan het nadenken over hoe ik rust. Alsof er een juiste manier bestaat om niets te doen.

Wat op zichzelf al verrassend vermoeiend is. En ergens ook een beetje ironisch.

Van leven naar optimaliseren

Dat is dus het moment waarop ik besef dat er iets is verschoven.

Want rust was ooit gewoon de afwezigheid van iets. Geen doel of geen richting. Geen verwachtingen van jezelf. Rust in je hoofd ook. Je deed lekker niks, en dat was precies de bedoeling. Niks ‘productiefs’ in ieder geval. En wat is dat dan ook precies, productief zijn? Moet rust nu ook productiviteit helpen?

Rust voelt nu steeds vaker als iets wat je goed kunt doen, of dus niet.

Alsof er een stille standaard is ontstaan voor wat “echte” rust is. Niet te passief, niet te vluchtig, wel bewust, liefst ook een beetje voedend. Iets waar je achteraf op terugkijkt en denkt: ja, dit had nut.

En ergens snap ik dat ook wel.

We zijn gewend geraakt aan het idee dat alles ergens toe kan leiden. Dat een moment niet alleen een moment is, maar ook een kans. Om te herstellen, om te reflecteren, om dichter bij jezelf te komen.

Alleen schuift het daarmee ook ongemerkt op.

Want zodra alles ergens toe moet leiden, wordt het moeilijk om nog iets gewoon te laten bestaan.

Zelfoptimalisatie is overal (en ja, ook hier)

Die beweging zie je niet alleen bij rust.

Je ziet het overal. Zoals we eerder schreven in Mijn Digitale Emancipatie, schuiven technologie, zelfbeeld en controle steeds vaker door elkaar heen — en dat verandert ongemerkt hoe we naar onszelf kijken.

In hoe we werken bijvoorbeeld. Waar efficiëntie bijna een persoonlijkheidskenmerk is geworden. In hoe of wat we eten, waar zelfs ontspanning een functie heeft gekregen. Bij sporten ook, waar “gewoon bewegen” al snel plaatsmaakt voor schema’s, doelen en progressie. Je hoofd moet dan er dan ook nog profijt van hebben, want waarom zou je het anders doen?

En ja, het zit nu ook in hoe we eruitzien.

Die hele looksmaxx-trend (die ooit ergens op obscure fora zat en nu langzaam mainstream wordt) is daar eigenlijk gewoon een extreem voorbeeld van. Alsof ieder detail van jezelf geoptimaliseerd kan worden, mits je maar bereid bent er genoeg aandacht aan te besteden. Mijn vraag, why?

Het interessante is dat het niet ophoudt bij uiterlijk.

Hetzelfde idee zit onder hoe we omgaan met ons hoofd. Met onze emoties.

Er is altijd wel een versie van jezelf die nét iets beter kan. Meer in balans. Helderder. Meer bewust en rustiger. Of juist drukker als je van jezelf gewoon rustig bent? Er komt in ieder geval geen einde aan en er is geen moment van niks.

En dat voelt niet eens geforceerd.

Het voelt logisch.

Misschien is dat precies waarom het zo lastig is om er afstand van te nemen.

Omdat het niet voelt als druk.

Het voelt als iets wat je zelf wil. Natuurlijk wil je dit. Wie wil er nou niet béter worden? Een betere versie van jezelf. Helemaal niets mis mee. Begrijpen waarom sommige dingen jou steeds weer gebeuren of waarom je op jouw manier op dingen reageert.

Mijn issue zit ‘m daar ook niet, het zit ‘m in hoe snel dat omslaat.

Van begrijpen naar uitpakken en dan bijsturen. Een gevoel wat niet goed is wil én kun je corrigeren. Als je maar hard genoeg, en steeds maar weer, je best doet.
We gaan van leven naar… managen.

Nog een ochtendroutine gaat dit probleem niet oplossen. Misschien is dat ook waarom vrouwen inmiddels op bijna ieder maatschappelijk probleem reageren alsof het hun persoonlijke verbeterproject is geworden. Dat komt ergens vandaan. Over die verschuiving schreef ik later uitgebreider in Deeltijdprinsesjes bestaan niet.

Inzicht is niet hetzelfde als iets echt voelen en beseffen

Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat inzicht en iets écht beseffen twee totaal verschillende dingen zijn. En dat we die nogal eens door elkaar halen.

Je kunt prima weten dat je niet altijd “aan” hoeft te staan. Dat rust geen doel hoeft te hebben. Dat niet alles een les is.

Maar probeer het maar eens.

Probeer maar eens een hele middag niks te doen zonder dat er ergens een stemmetje opduikt dat zich ermee bemoeit. Mij lukt dit niet, en ik heb enorm veel bewondering voor mensen die dit wel kunnen. Wat een rijkdom.

Zo’n stemmetje met gewoon zo’n zachte gedachte die zegt: je zou hier eigenlijk iets mee moeten. Voor mij is dit blijkbaar onvermijdelijk.

En ineens is dat neutrale moment niet meer neutraal.

Waarom het nooit ‘klaar’ voelt

Wat daaronder ligt, is groter dan alleen jij of ik.

We leven in een cultuur waarin bijna alles maakbaar voelt. Niet alleen praktisch, maar ook mentaal.

Er is altijd wel een volgende stap, een nieuw inzicht, nieuwe trend qua zelfontwikkeling, een nieuwe manier om dichter bij jezelf te komen. Noem maar op. Lord help me, ik vind dit dus echt doodvermoeiend? Waar is de vrijblijvende joy gebleven?

En nogmaals, alles wat ik net opnoem is echt niet persé verkeerd.

Maar het betekent wel dat er zelden een punt is waarop je gewoon even… klaar bent.

Niet voor altijd. Gewoon voor even. Want groeien is onvermijdelijk maar volgens mij gaat een deel daarvan ook al vanzelf. We maken dingen mee, leren daarvan en groeien. Dat zit toch ook inherent in ons als mens-zijnde? Daar hoeven we toch niet altijd nog zoveel tijd en energie aan te besteden? Er is leven te leven!

Dat is misschien waar het begint te wringen.

Niet dat we willen groeien.

Maar dat er weinig ruimte is om tussendoor gewoon te bestaan zonder dat het NU DIRECT ergens naartoe hoeft te leiden.

Dat het meteen een patroon is. Of om een reactie te hebben zonder dat je deze gelijk hoeft uit te pluizen. Om een dag te hebben die nergens toe leidt, en dat ook helemaal prima te vinden.

Dat klinkt klein, maar het is eigenlijk best een shift.

Rust is niet iets waar je goed in hoeft te zijn

Want ergens hebben we het idee ontwikkeld dat er altijd iets onder zit.

En vaak is dat ook zo.

Alleen hoeft dat niet altijd vandaag ontdekt te worden.

Niet alles hoeft meteen geheeld of begrepen te worden. Dat is toch gewoon onmogelijk? Niet alles hoeft ook direct béter. Dat kan natuurlijk wel maar met die druk die daar soms bij komt kijken schiet het z’n doel voorbij. Dan kun je bijna niet meer zien wat dan inderdaad écht beter zou zijn. Want je maakt dan keuzes onder druk. Ook niet mijn sterkste kant by the way, keuzes maken.

Sommige dingen lossen zich op zonder dat je er bovenop zit. Andere blijven een beetje vaag. Weer andere verdwijnen gewoon omdat je verder gaat.

En dat is misschien minder bevredigend voor het deel van ons dat graag grip heeft.

Maar het is wel hoe het vaak werkt.

Misschien hoeft niet alles áltijd beter

Dus misschien zit het niet in minder bewustzijn maar, misschien zit het in iets minder haast.

In het idee dat je niet elk moment hoeft te gebruiken.

Dat rust niet iets is waar je goed in moet zijn.

Dat je soms gewoon op de bank mag liggen, een beetje voor je uit mag staren en halverwege mag denken: ‘dit voelt eigenlijk nergens naar’, zonder dat je dat meteen wil corrigeren om er vervolgens een wijze levensles uit te halen waar je voor altijd wat aan hebt. Of in ieder geval tot je volgende punt en next best versie van jezelf. Waarschijnlijk is dat direct morgen.

Groeien

Er is niets mis met healing.

Er is ook niets mis met willen groeien. Integendeel zelfs.

Alleen wordt het ingewikkeld wanneer dat de enige manier wordt om naar jezelf te kijken.

Dan wordt zelfs rust iets wat je moet kunnen.

En misschien zit de ruimte juist daar.

In het besef dat je niet overal iets mee hoeft.

Niet alles hoeft te begrijpen.

En dat sommige dingen vanzelf op hun plek vallen. Vanzelf. Zonder dat jij ze helpt.

Soms kies je iets niet omdat het je beter maakt, maar omdat het gewoon bij je blijft.
Zonder dat het iets van je vraagt.

Omdat het klopt, zonder dat je het hoeft uit te leggen.

In dit artikel over betekenis en wat écht blijft schreven we daar eerder al over — hoe sommige dingen niet hoeven te veranderen om waarde te hebben.

Op Greenzin schreven we over hoe duurzaamheid soms óók ongemerkt een nieuwe vorm van presteren kan worden.

PS: Niet alles hoeft opgelost te worden. Soms is iets kiezen al genoeg → Jezelf vieren. Gewoon omdat het kan.

Er komt geen moment waarop iemand tegen je zegt dat het genoeg is.

Je koopt iets, draagt het een paar keer, en ergens onderweg verdwijnt het weer naar de achtergrond, zonder dat je precies kunt aanwijzen waarom. Niet omdat het niet mooi was, maar omdat het niets heeft vastgehouden.

En toch blijf je toevoegen. Je koopt niet omdat je iets nodig hebt, maar omdat je denkt dat het ergens beter kan.

Niet omdat je iets mist, maar omdat het idee dat er nog iets beters bestaat moeilijker los te laten is dan de dingen die je al hebt.

Dat is het moment waarop je begint te twijfelen aan hoe je kiest. Niet aan wat je mooi vindt, maar aan waarom niets echt lijkt te blijven hangen. Alsof je steeds opnieuw begint, zonder dat er iets wordt opgebouwd. Misschien gaat minder niet altijd over minder bezitten, maar soms over bewuster kiezen.

En daar verandert iets. Zodra je dat begint te zien, kijk je anders. Niet in wat er beschikbaar is, maar in hoe je ernaar kijkt. Wat het voor jou betekent na die initiele lekkere rush van het nieuwe.

En ergens daar, zonder dat het groots of dramatisch wordt, begint iets te verschuiven. Je stopt niet met kopen, maar je begint anders te kiezen.

Dat is het verschil.

Wat we steeds vaker zien, is dat betekenisvolle sieraden niet ontstaan door wat ze kosten, maar door hoe ze gedragen worden. In ons eerdere stuk over duurzame sieraden schreven we al hoe waarde niet ontstaat door prijs, maar door wat blijft. En wat veel mensen merken, is dat betekenisvolle sieraden pas waarde krijgen als ze blijven.

Wanneer meer niet meer werkt

Wanneer het niet meer gaat over wat je hebt, maar over wat blijft. Wat verandert is niet meteen zichtbaar aan de buitenkant, omdat je nog steeds dezelfde keuzes maakt, dezelfde dingen kunt kopen, dezelfde opties hebt als daarvoor. Maar intern verschuift er iets in hoe je kijkt, hoe je selecteert, hoe snel je ergens “ja” tegen zegt. Of nee. Nog lekkerder misschien. Nee. Is een volle zin ook.

Je merkt dat je minder behoefte hebt aan afwisseling om de afwisseling zelf, dat het idee van steeds maar weer iets nieuws toevoegen minder aantrekkelijk wordt. En dat niet is omdat je ineens minimalistisch wilt leven of jezelf iets wilt ontzeggen, maar omdat je begint te voelen dat herhaling, hoe tegenstrijdig dat misschien klinkt, juist rust geeft.

Dat wat blijft, zich kan verdiepen en dat is precies wat we steeds minder toestaan. En dat geldt niet alleen voor hoe je iets draagt, maar ook voor waar het van gemaakt is. Zoals bij gold filled sieraden, die niet gemaakt zijn om even te dragen, maar om te blijven. En het mag duidelijk zijn dat wij helemaal fan zijn van dit heerlijke materiaal bij lux & luz natuurlijk!

En dat je pas iets echt leert kennen als het de kans krijgt om onderdeel te worden van je dagelijks leven, in plaats van een losse keuze die je maakt en daarna weer vervangt.

Wat veel mensen herkennen, is dat meer sieraden of meer opties niet automatisch zorgen voor meer betekenis.

Minder is zelden het doel, maar vaak wel het gevolg

Er wordt vaak gedaan alsof minder een bewuste strategie is, een soort discipline die je moet ontwikkelen, iets wat hoort bij een bepaalde manier van leven waarin controle en beperking centraal staan, maar dat is zelden hoe het in werkelijkheid ontstaat.

Minder is meestal geen beslissing, maar een bijeffect. Van vertragen. Van opnieuw kijken.

Van beter kijken, meer weten en andere conclusies trekken dan je vroeger misschien deed.

Van (h)erkennen wat werkt en wat niet. En misschien van ervaren dat sommige dingen blijven terugkomen, terwijl andere verdwijnen zonder dat je ze mist.

En als je dat eenmaal begint te zien, verandert je gedrag vanzelf, zonder dat je jezelf regels hoeft op te leggen, omdat je niet langer alles nodig hebt om hetzelfde gevoel te bereiken. Je verandert gewoon, groeit. En dat is wat het leven is toch? Groeien, voelen, aanpassen, verdergaan…

Waarom kiezen ingewikkelder is geworden dan het ooit was

Keuzestress? Wat heb ik daar vroeger (heul lang geleden ;)) veel last van gehad. En het is nog steeds wel een achillesheal in mijn leven helaas. Dingen vanuit allerlei kanten kunnen én willen bekijken heeft z’n voor- en nadelen. Maar knopen doorhakken. Niet mijn forté.

Je ziet hoe iets gedragen wordt, hoe iets gestyled wordt, gecombineerd etc.. En zonder dat je het expliciet besluit, wordt dat onderdeel van hoe jij kijkt naar wat mogelijk is. Wat kan en, of het dan niet nóg beter kan. En zo wordt het ons steeds moeilijker gemaakt om te onderscheiden wat van jou is en wat je hebt overgenomen. LAS-TIG!

Er is gewoon te veel input. Full stop.

En dus kies je niet.

Of wordt het kiezen uitgesteld. Of vermeden. Bij uitte zich dit in ieder geval vaak zo, zie ook mijn eerdere ‘achillesheal in het leven’ reference.

En in plaats van dat dat leidt tot betere keuzes, leidt het vaak tot uitstel. Lekker die knoop niet doorhakken. Is ook een beslissing, begrijp me niet verkeerd. Maar wel een passieve. Kiezen betekent automatisch dat je andere opties loslaat, en dat voelt in een wereld van overvloed bijna onnatuurlijk. Helaas.

Wat wij daarin anders zijn gaan benaderen

Wat we binnen lux & luz al vanaf het begin hebben geprobeerd, zonder dat daar toen direct een duidelijke term voor was, is precies die spanning tussen overvloed en betekenis tastbaar maken. Niet door minder aan te bieden, maar door anders te kijken naar wat blijft.

Als een manier van omgaan met wat je draagt, waarin herhaling geen gebrek aan variatie is, maar juist een teken dat iets klopt.

Pas later werd dat door anderen gevangen in woorden als capsule (helemaal trending nu geloof ik? En terecht!), minimalisme of slow fashion. Maar de onderliggende beweging is minder nieuw dan het lijkt, omdat het eigenlijk teruggaat naar iets heel eenvoudigs: de behoefte om dingen niet alleen te bezitten, maar te dragen.

En om te voelen dat wat je draagt, ergens blijft hangen. Dat het iets betekent. Geen fast fashion fabels en, spullen die vaak linea recta door kunnen richting prullenbak. Zonde. Óók van je tijd en energie.

Wat blijft, krijgt betekenis - en niet andersom

We zijn gewend geraakt aan het idee dat betekenis iets is wat vooraf bestaat, iets wat we toekennen op het moment dat we iets kiezen. Alsof een object al geladen is met waarde voordat het onderdeel wordt van ons leven, maar in werkelijkheid werkt het vaak precies andersom.

Iets krijgt betekenis omdat het blijft. Omdat het een plekje krijgt bij je.

Omdat het met je meebeweegt, omdat het aanwezig is op momenten die je niet van tevoren kunt plannen, omdat het zich ongemerkt verbindt aan situaties, herinneringen, fases, zonder dat je daar actief over nadenkt.

En dat is precies waarom sommige dingen op een gegeven moment voelen alsof ze bij je horen. Terwijl andere (die misschien objectief net zo mooi of waardevol zijn) dat nooit doen.

Niet omdat ze minder zijn, maar omdat ze niet zijn gebleven. Dat telt echt ergens voor. Vooral in de wereld waarin we ons nu begeven. Alles moet snel, snel, snel en door, door, door. Nieuw, nieuw, nieuw!

Niet alles wat je draagt hoeft binnen een bestaand verhaal te passen

Veel van wat we gewend zijn rondom sieraden is nog steeds opgebouwd rond herkenbare structuren: liefde, familie, mijlpalen, momenten die sociaal bevestigd worden en daardoor een duidelijke plek krijgen binnen hoe we betekenis begrijpen.

En dat werkt, voor veel mensen.

Maar het is niet volledig.

Er is ook alles wat daarbuiten valt, wat minder benoemd wordt maar net zo aanwezig is: vriendschappen die net zo bepalend zijn als relaties, mensen die je kiest zonder dat daar een label op zit, bonusouders, fases van je leven die je markeert zonder dat iemand anders daar een rol in speelt, niet-traditionele gezinsvormen.

Wat je draagt, hoeft niet altijd uit te leggen te zijn.

En misschien hoeft het niet eens gedeeld te worden. Als het je dierbaar is, of wordt, dan slaan we al een hele slag tussen wegwerp en sustainable.

Initialen, symbolen en de vrijheid om zelf te bepalen

Initialen sieraden bijvoorbeeld, worden vaak automatisch gekoppeld aan familie. Aan partners, aan kinderen, kersverse moeders en mensen die graag een persoonlijk cadeau geven.

Voor veel mensen is dat precies waar ze voor staan, maar het interessante is dat die betekenis niet vastligt in het object zelf.

Een initiaal is, in de basis, niets meer dan een teken.

Wat het betekent, ontstaat pas in hoe jij het gebruikt.

Het kan verwijzen naar iemand anders, maar net zo goed naar jezelf, naar een periode, naar een keuze die je hebt gemaakt en die je wilt blijven herinneren, zonder dat daar een traditionele vorm aan gekoppeld hoeft te zijn.

Hetzelfde geldt voor symbolen, die vaak worden gezien als universeel, terwijl ze in de praktijk altijd persoonlijk worden ingevuld, afhankelijk van wie ze draagt en waarom.

En precies daar ontstaat ruimte.

Niet omdat alles ineens betekenis krijgt, maar omdat betekenis niet meer vastligt. Niet meer wordt bepaald door een ander die je niet eens kent maar gewoon echt door jezelf en je dierbaren.

Minder wordt pas interessant als het van jou is

Er zit weinig kracht in minder als het een opgelegd idee is. Minimalisme wat een ander jou wil duidelijk maken door iets te roepen vanuit een minimalistische en super mooie hoge toren waar alles helemaal shiny en top is. Waar eigenlijk weinig menselijks meer aan is. Iets wat je probeert te volgen omdat het beter zou zijn, of omdat het hoort bij een bepaald beeld van hoe je zou moeten leven.

Maar dit kan wel geboren worden uit het besef dat je niet álles nodig hebt om jezelf uit te drukken. En dat wat je wel overhoudt daardoor niet minder wordt, maar juist waardevoller en persoonlijker.

Dat kan één iets zijn dat je elke dag draagt zonder dat je het bewust hebt gekozen. Of een kleine combinatie die vanzelf ontstaat omdat die klopt in hoe je jouw leven leeft.

Wat we daarin steeds opnieuw zien, en ook zelf proberen te bouwen, is dat betekenis niet ontstaat op het moment van aanschaf. Maar juist daarna. In hoe iets met je meebeweegt, hoe het blijft zonder te vervelen.

Dat is ook waar veel van onze eigen visie vandaan komt, en waar we eerder uitgebreider over schreven in het ons Glow Manifesto.

Wat er onder alles ligt

Wat er onder deze verschuiving ligt, is volgens mij geen esthetische voorkeur of tijdelijke trend. Dat denk ik echt niet. Wat ik wel denk is dat het een verandering in hoe we omgaan met tijd, aandacht en waarde is. Waarin snelheid steeds minder vanzelfsprekend voelt (en zelfs een beetje tegennatuurlijk? Waar is het genieten van dingen gebleven?) en vervanging niet meer automatisch beter is. Kwaliteit boven kwantiteit.

Ik zie het in kleine dingen: in hoe mensen teruggrijpen naar wat ze al hebben, die kledingkast nog eens een keer helemaal uitspitten. In hoe bepaalde stukken blijven terwijl andere snel verdwijnen, in hoe de behoefte aan iets dat blijft langzaam sterker wordt dan de drang naar iets nieuws. En de kunst én het creatieve natuurlijk om iets te maken van wat je al hebt! Goeie oefening én heel vaak een verrassend resultaat.

Tot slot

Misschien is minder nooit het doel geweest.

Misschien is het iets wat vanzelf ontstaat, zodra je stopt met zoeken naar meer.

En misschien is wat je dan overhoudt niet kleiner, maar juist persoonlijker. En waardevoller op een andere manier dan enkel een prijskaartje.

Niet minder zichtbaar. Maar meer van jou.

Thanks dat je tot hier bent gekomen, ondanks mijn licht chaotische brein. Of misschien juist daardoor…

PS: Op Greenzin schreven we eerder ook over waarom steeds meer mensen op zoek zijn naar sieraden die niet alleen mooi zijn, maar ook echt onderdeel worden van hun dagelijks leven.

Lees ook

• Sieraden met betekenis

• Alternatief voor solid gold sieraden

• Initialen sieraden goud

• Unieke, gepersonaliseerde gouden capsule sieraden set

Wat we mental load noemen, ook wel onzichtbaar werk of emotionele arbeid, wordt vaak gebracht als iets dat verdeeld kan worden. Alsof het een optelsom is van taken die eerlijker verdeeld moeten worden, terwijl de realiteit complexer en tegelijkertijd eenvoudiger is: het gaat niet alleen om wat er gedaan wordt, maar om wie structureel ziet en voelt wat er gedaan moet worden. En dat verschil is zelden willekeurig.

Zoals we eerder schreven in deel 1 van dit 3-luik (waarin de ervaring zelf centraal stond en de herkenning vaak onmiddellijk was) het gevoel van tegelijk aanwezig zijn en vooruitdenken. Van automatisch verantwoordelijkheid nemen zonder dat iemand daarom vraagt. Zo ontstaat er pas echt ruimte voor een volgende vraag wanneer dat gevoel serieus wordt genomen.

De vraag is niet langer of het bestaat, maar waarom het zo consequent op dezelfde plek terechtkomt.

Waarom mental load geen persoonlijke eigenschap is

Een van de meest hardnekkige misverstanden rondom mental load is dat het wordt gezien als iets wat hoort bij een bepaald type persoon — iemand die zorgzaam is, attent, goed georganiseerd, iemand die “gewoon zo is” — terwijl dat beeld precies verhult wat er daadwerkelijk gebeurt.

Wat persoonlijk voelt, is vaak het resultaat van herhaling.

Niet omdat iemand bewust kiest om alles te dragen, maar omdat gedrag dat zorgt voor stabiliteit zelden wordt ontmoedigd en bijna altijd impliciet wordt beloond, waardoor het zich verdiept en vastzet tot het niet langer voelt als een keuze, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van wie je bent.

Veel vrouwen herkennen dit zonder dat ze het zo benoemen: je ziet wat er nodig is, je denkt vooruit, je voorkomt frictie voordat die zichtbaar wordt, en omdat het werkt, blijft het bestaan.

Niet omdat het eerlijk is, maar omdat het effectief is.

Hoe systemen bepalen wie verantwoordelijkheid draagt

Wat vaak buiten beeld blijft, is dat dit soort patronen niet ontstaan in afzondering, maar binnen structuren die verwachtingen vormen zonder dat ze expliciet worden uitgesproken.

Van jongs af aan worden vrouwen subtiel gestuurd richting zorg, afstemming en verantwoordelijkheid, niet altijd via duidelijke regels, maar via nuance, via beloning en via wat er gebeurt wanneer iets niet wordt opgepakt.

Het zijn geen grote momenten die dit bepalen, maar juist de kleine verschuivingen: wie ziet dat iets niet goed loopt, wie wordt aangesproken als iets vergeten wordt, wie voelt zich verantwoordelijk voor de sfeer, voor het verloop, voor het geheel.

En precies omdat deze processen zelden expliciet worden gemaakt, lijken ze natuurlijk.

Terwijl ze dat niet zijn.

Waarom het onzichtbaar blijft (juist omdat het werkt)

Het paradoxale van mental load is dat het zichtbaar zou worden als het zou stoppen, maar juist omdat het niet stopt, blijft het buiten beeld.

Problemen die niet ontstaan, worden niet geregistreerd.

Spanning die wordt voorkomen, krijgt geen naam.

Werk dat onzichtbaar blijft, wordt niet gezien als werk.

En daardoor ontstaat een situatie waarin degene die het meeste draagt, tegelijkertijd het minste bewijs heeft van wat er gedragen wordt, omdat het succes van het systeem afhankelijk is van het uitblijven van zichtbare frictie.

Dit maakt het niet alleen moeilijk om het bespreekbaar te maken, maar ook om het zelf volledig serieus te nemen. En dit laatste merk ik ook gewoon bij mezelf. Terwijl ik me er echt wel bewust van ben. En dan toch, it keeps persisting.

Over mannen, begrip en de grens van ervaring

In gesprekken over mental load verschuift de aandacht vaak naar de vraag of anderen, en met name mannen, dit kunnen begrijpen, en hoewel begrip in zekere mate mogelijk is — door te luisteren, te observeren en serieus te nemen wat wordt gedeeld — blijft er een grens bestaan tussen begrijpen en ervaren die niet overbrugd kan worden door intentie alleen.

Ervaring ontstaat door herhaling, door het continu dragen van verantwoordelijkheid zonder expliciete erkenning, door het automatisch zien van wat er nodig is omdat je hebt geleerd dat het anders misgaat.

Dat betekent niet dat mannen geen rol hebben in dit gesprek, maar wel dat die rol anders is dan vaak wordt aangenomen.

Niet leidend, niet definiërend, en ook niet corrigerend.

Maar aanwezig en ondersteunend.

En bereid om te accepteren dat niet alles volledig invoelbaar is.

Want juist op het moment dat iets wat niet ervaren wordt, toch wordt gerelativeerd of teruggebracht tot iets dat “wel meevalt”, ontstaat er opnieuw afstand — niet omdat die bewust wordt gecreëerd, maar omdat de basis van de ervaring niet gedeeld wordt.

En dat is precies hoe systemen in stand blijven zonder dat iemand dat expliciet wil.

Waarom het persoonlijk voelt (maar dat niet is)

Een van de redenen dat mental load zo moeilijk te doorbreken is, is dat het zich hecht aan identiteit.

Het voelt als iets wat je bent, in plaats van iets wat je hebt aangeleerd.

En juist daardoor ontstaat de neiging om het bij jezelf te zoeken: misschien ben ik gewoon zo, misschien vind ik dit belangrijker, misschien zie ik dingen die anderen niet zien.

Maar wanneer een patroon zich op grote schaal herhaalt, bij verschillende vrouwen, in verschillende contexten, met verschillende achtergronden, wordt het steeds moeilijker om het nog als individueel te zien.

Wat persoonlijk voelt, blijkt vaak collectief.

En wat collectief is, vraagt om een andere manier van kijken.

En hoe die verschuiving, van persoonlijk naar iets wat groter is dan jezelf, uiteindelijk ook doorwerkt in hoe je keuzes maakt en hoe je jezelf vormgeeft, blijft vaak nog onderbelicht.

Waarom verandering voelt als verstoring

Zelfs wanneer je dit begint te zien, betekent dat niet dat het automatisch verandert.

Integendeel.

Omdat relaties, werkstructuren en sociale dynamieken vaak impliciet leunen op deze verdeling van verantwoordelijkheid, voelt het verschuiven ervan niet als een verbetering, maar als een verstoring.

Niet alleen voor de ander, maar ook voor jezelf.

Je merkt wat er gebeurt wanneer je iets niet oppakt, wanneer je iets laat liggen, wanneer je bewust niet vooruitdenkt — en dat moment van ongemak is precies waar het systeem zichtbaar wordt.

Niet omdat het ineens ontstaat, maar omdat het even niet wordt opgevangen.

En dat is misschien wel het moeilijkste punt: erkennen dat iets niet klopt, zonder direct te weten hoe het anders moet. Je leeft je leven uiteindelijk wél binnen deze structuren. Dit weten en uitvoeren zijn twee hele verschillende dingen. Het wringt en wrijft vaak in het dagelijks leven. Heel lastig.

Er is geen juiste manier om hiermee om te gaan

Wat vaak ontbreekt in dit gesprek, is ruimte voor variatie.

Niet iedere vrouw ervaart dit op dezelfde manier.

Niet iedere vrouw wil hetzelfde veranderen.

En niet iedere vrouw heeft dezelfde mogelijkheden om iets te verschuiven.

Het idee dat er één juiste manier is om met deze systemen om te gaan — door grenzen te stellen, dingen los te laten, het gesprek aan te gaan — kan net zo beperkend werken als het systeem zelf, omdat het opnieuw een verwachting creëert waaraan voldaan moet worden.

Terwijl de werkelijkheid complexer is.

Iedere vrouw navigeert op haar eigen manier.

En juist die ruimte is essentieel.

Wat dit inzicht uiteindelijk doet, is geen directe oplossing bieden, maar iets anders: het verschuift de manier waarop je kijkt naar wat vanzelfsprekend leek.

En precies daar begint iets nieuws.

Niet omdat alles ineens verandert, maar omdat je niet meer op dezelfde manier terug kunt naar hoe het was.

En misschien is dat precies het beginpunt: niet meteen veranderen, maar niet meer automatisch doorgaan.

Zoals ik hier ook verder op inga in mijn stuk over waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn.

Afsluiting

Dit is deel 2 van een 3-luik over mental load, onzichtbaar werk en de stille verschuiving die veel vrouwen ervaren.

→ Deel 1: Onzichtbaar seksisme, mental load en de stille verschuiving van het leven na je 40e
→ Deel 3: Altijd moe, altijd ‘aan’ — mentale belasting en mental load bij vrouwen (en waarom het niet jouw schuld is)

Verder lezen

• Invisible Women — Caroline Criado Perez

• Substack van de schrijfster van Fed Up — Gemma Hartley

• Lees ook verder in PARELS: Waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn — en waarom dat zo vermoeiend kan worden

Duurzame sieraden klinken als iets waar je het automatisch mee eens bent.

Wie is er tegen duurzaamheid?

Toch wordt het gesprek erover al snel ongemakkelijk, omdat het vaak ongemerkt verandert in een soort morele checklist. Alsof je alleen goed bezig bent als je precies de juiste keuzes maakt, de juiste materialen koopt en vooral genoeg budget hebt om het “goed” te doen.

En precies daar begint het te wringen.

Duurzaamheid als idee (en als ongemak)

Het woord duurzaam is de afgelopen jaren overal opgedoken, en sieraden vormen daarop geen uitzondering. Je ziet het in collecties, in campagnes, in gesprekken tussen merken en klanten, en vaak wordt het gebracht als iets eenduidigs — alsof er een duidelijke grens bestaat tussen wat wel en niet duurzaam is.

Maar zodra je die grens probeert aan te wijzen, wordt het ingewikkeld.

Is een sieraad duurzaam omdat het gemaakt is van massief goud? Omdat het gerecycled is? Omdat het lokaal geproduceerd wordt? Of omdat je het simpelweg elke dag draagt, zonder dat het zijn plek verliest in je leven?

De eerlijkheid is dat al die antwoorden een deel van de waarheid bevatten, maar geen van hen het volledige verhaal vertelt.

De ongemakkelijke realiteit van “duurzaam”

Wat zelden hardop wordt gezegd, is dat het gesprek over duurzame sieraden vaak ook een gesprek over toegang is.

Want ja, massief goud is duurzaam.
Ja, handgemaakte stukken van kleine ateliers zijn vaak beter geproduceerd.

Maar ze zijn ook duur.

En niet een beetje duur, maar vaak zó duur dat ze simpelweg niet voor iedereen weggelegd zijn.

Daarmee ontstaat een subtiele verschuiving in het gesprek. Duurzaamheid wordt niet alleen een kwestie van keuze, maar ook van mogelijkheid. En zonder dat iemand het expliciet zegt, ontstaat er een ondertoon waarin mensen die niet voor die duurdere opties kiezen, impliciet het gevoel krijgen dat ze “minder goed” bezig zijn.

Dat is niet alleen onjuist, het is ook onnodig beperkend.

Want als duurzaamheid alleen bestaat binnen een bepaald prijsniveau, is het geen oplossing, maar een exclusief systeem.

En precies daar verliest het zijn kracht.

Fast fashion, maar dan genuanceerd

Fast fashion wordt vaak als het grote probleem aangewezen, en dat is niet onterecht. De snelheid, de hoeveelheid, de wegwerpmentaliteit — het zijn allemaal factoren die bijdragen aan een systeem waarin weinig echt blijft.

Maar het gesprek stopt daar vaak te snel.

Want niet alles wat toegankelijk is, is automatisch slecht. En niet alles wat duur is, is automatisch beter.

De realiteit is dat veel mensen zoeken naar iets wat ze kunnen dragen, iets wat mooi is, iets dat bij hen past — zonder dat het een investering hoeft te zijn die buiten bereik ligt.

Dat is geen fout. Dat is gewoon menselijk.

De vraag is dus niet alleen hoe we wegkomen van fast fashion, maar hoe we een alternatief bouwen dat niet alleen beter is, maar ook bereikbaar blijft. Als een alternatief voor solid gold, wel de feel, niet de exclusiviteit of het prijskaartje.

Wat maakt een sieraad écht duurzaam?

Als je het loskoppelt van labels en marketingtermen, en simpel kijkt naar hoe sieraden daadwerkelijk gebruikt worden, ontstaat er een verrassend helder beeld.

Duurzame sieraden zijn vaak niet de meest opvallende stukken, maar degene die blijven.

Niet omdat ze dat beloven, maar omdat ze dat doen.

Wat opvalt, is dat sieraden die blijven vaak een paar dingen gemeen hebben:

• ze worden regelmatig gedragen, niet alleen bij speciale gelegenheden

• ze behouden hun uitstraling in dagelijks gebruik

• ze hebben een persoonlijke betekenis, hoe klein ook

• ze voelen vanzelfsprekend, niet als een keuze die je steeds opnieuw moet maken (en zoals je mooi kunt lezen in deel 2 van deze serie over onze sieraden, is dit echt mijn achillesheal in het leven :))

Materiaal, maar dan in de praktijk

Materiaal blijft belangrijk, maar misschien niet op de manier waarop het vaak wordt gepresenteerd.

In veel gesprekken over sieraden lijkt er een hiërarchie te bestaan, waarin massief goud bovenaan staat en alles daaronder als minder wordt gezien. In werkelijkheid is het interessanter om te kijken naar hoe een materiaal zich gedraagt in het dagelijks leven.

Niet hoe het klinkt, maar hoe het zich houdt in het echte leven.

In de lux Edit wordt dat mooi uitgelegd in het stuk over de fast fashion fabels rondom sieraden, waarin wordt gekeken naar materialen zoals gold filled en hoe die zich verhouden tot dagelijks gebruik.

Goud gids: 14k gold filled & de fast fashion fabel

Daar wordt duidelijk dat er een middengebied bestaat dat vaak over het hoofd wordt gezien — een plek waar sieraden niet bedoeld zijn als tijdelijke oplossing, maar als iets dat daadwerkelijk gedragen kan worden, zonder dat het direct zijn kwaliteit verliest.

Inclusieve luxe: wat betekent dat eigenlijk?

Misschien is dit het moment waarop een ander begrip belangrijk wordt: inclusieve luxe.

Niet als marketingterm, maar als uitgangspunt.

Want wat heeft luxe voor waarde als het alleen toegankelijk is voor een kleine groep? En wat betekent duurzaamheid als het alleen haalbaar is binnen een bepaald budget?

Inclusieve luxe betekent dat schoonheid, kwaliteit en betekenis niet voorbehouden zijn aan één type klant, één levensfase of één financiële situatie. Het betekent dat er ruimte is voor verschillende manieren van kiezen, dragen en waarderen.

Dat een sieraad niet minder waard is omdat het bereikbaar is.

Dat een keuze niet minder bewust is, alleen omdat die binnen jouw mogelijkheden past.

En dat duurzaamheid niet begint bij uitsluiting, maar bij verbinding.

Die gedachte komt niet uit het niets.

In de lux Edit wordt inclusieve luxe beschreven als een dialoog tussen wie je bent en wat je draagt — niet als iets dat vastligt in prijs of status, maar als iets dat ontstaat in gebruik en betekenis.

Daar wordt duidelijk dat sieraden niet alleen objecten zijn, maar dragers van verbinding — met jezelf, met anderen, met momenten die blijven. En misschien is dat precies waar duurzaamheid begint: niet bij het materiaal, maar bij de relatie.

Merken die bewegen in dat midden

Je ziet dat steeds meer merken zich bewegen in dat spanningsveld tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betekenis.

Internationaal zijn er labels zoals Mejuri en Missoma, die inzetten op sieraden die dagelijks gedragen kunnen worden, zonder dat ze direct hun waarde verliezen.

Daarnaast zijn er kleinere, vaak onafhankelijke merken die werken vanuit een meer persoonlijke benadering, waarbij niet alleen het product centraal staat, maar ook het verhaal erachter.

Binnen die beweging past ook lux & luz, waar sieraden niet alleen worden gezien als object, maar als iets dat meebeweegt met iemands leven — gemaakt om te dragen, niet om te bewaren.

Wat uiteindelijk blijft

Misschien ligt de kern van duurzame sieraden niet in perfectie, maar in herkenning.

In dat moment waarop iets niet alleen mooi is, maar klopt.

Een initiaal dat ergens naar verwijst.
Een symbool dat niet uitgelegd hoeft te worden.
Een combinatie die alleen voor jou betekenis heeft, maar daardoor juist blijft.

Dat zijn de stukken die niet verdwijnen, omdat ze niet afhankelijk zijn van trends of momenten.

Ze veranderen mee, zonder dat ze hun plek verliezen.

Parels, tijd en wat waarde krijgt

Dat is ook waar PARELS over gaat.

Niet over snelle antwoorden, maar over dingen die tijd nodig hebben om waarde te krijgen. Over het idee dat iets pas echt betekenisvol wordt wanneer het blijft, wanneer het zich ontwikkelt en wanneer het onderdeel wordt van hoe je kijkt, kiest en draagt.

Misschien geldt dat ook voor sieraden.

Dat duurzaamheid niet begint bij wat iets is, maar bij wat het wordt.

En dat de meest duurzame sieraden uiteindelijk niet degene zijn die het hardst roepen dat ze duurzaam zijn, maar degene die je, zonder erover na te denken, gewoon blijft dragen. Misschien is dat wel het enige wat telt.

Soms gaat het niet om beter worden, maar om wat bij je blijft - daar schreef ik hier ook over.

Of lees hoe we dat soms juist heel klein houden → Jezelf vieren (gewoon omdat het kan)

PS: Op Greenzin verscheen eerder ook een stuk over duurzame sieraden van NOWA tot lux & luz en waarom steeds meer mensen op zoek zijn naar sieraden die ze écht blijven dragen.

Er zijn mensen die zeggen dat feminisme voorbij is, en hoe langer je leeft en kijkt naar hoe het dagelijks leven zich werkelijk afspeelt, hoe duidelijker het wordt dat die uitspraak zelden voortkomt uit onwil, maar veel vaker uit het simpele feit dat niet iedereen dezelfde onderlaag van verantwoordelijkheid, aanpassing en anticipatie hoeft te dragen — een onderlaag die zo structureel aanwezig is dat hij voor de één onzichtbaar blijft en voor de ander nooit helemaal verdwijnt.

✉️ Voor vrouwen die voelen dat er iets schuift — abonneer je

Subscribe now

De verschuiving die niemand aankondigt

Er is geen duidelijk beginpunt voor de verandering waar veel vrouwen ergens rond hun veertigste mee te maken krijgen, geen moment waarop iemand zegt dat dit het kantelpunt is waarop alles anders wordt; het begint juist als een subtiele verschuiving die zich langzaam aandient terwijl alles aan de buitenkant nog intact lijkt. Het leven loopt door, er is werk, er zijn relaties, er zijn vriendschappen en structuren die je kent, en juist binnen die ogenschijnlijke stabiliteit ontstaat een nieuw soort bewustzijn dat zich niet luid aankondigt maar wel steeds moeilijker te negeren is.

Je merkt dat je in situaties niet alleen aanwezig bent, maar tegelijkertijd observeert, aanvoelt en vooruitdenkt, en dat je gedrag niet alleen gericht is op wat er gebeurt maar ook op wat er zou kunnen gebeuren als jij niet ingrijpt. Die dubbele laag blijkt er niet ineens te zijn, maar er altijd al te zijn geweest, alleen zie je hem nu voor het eerst scherp.

Mental load is geen taak, maar een manier van kijken

Wat we tegenwoordig mental load noemen, maar wat in werkelijkheid veel dieper zit dan alleen taken verdelen, is eerder een manier van bewegen door de wereld waarin je continu informatie verwerkt, prioriteiten stelt en mogelijke uitkomsten overziet zonder dat iemand anders zich bewust is van die laag (lees ook: https://www.parelsmag.nl/p/jetten-juk-vrouwenrechten-2026-invisible-load). De term suggereert dat het iets is wat verdeeld kan worden, maar dat is precies waar het misleidend wordt, omdat het niet alleen gaat om wat je doet, maar om hoe je denkt, hoe je kijkt en hoe je automatisch verantwoordelijkheid neemt voor het verloop van situaties.

Je voorkomt problemen voordat ze zichtbaar worden, houdt rekening met wat anderen nodig hebben en doet dat zo structureel dat het voelt als onderdeel van wie je bent, in plaats van iets wat je hebt aangeleerd.

Veel vrouwen denken dat dit gewoon is wie ze zijn.

Maar misschien is dat precies het probleem: dat structurele overbelasting inmiddels voelt als persoonlijkheid. Daar schreef ik later uitgebreider over in Deeltijdprinsjes bestaan niet, over onbetaald werk, invisible load en waarom vrouwen vaak niet weinig werken, maar simpelweg verkeerd worden meegeteld.

Waarom dit blijft bestaan (juist omdat het werkt)

Wat deze ervaring complex maakt, is dat het systeem effectief is; zolang iemand de onzichtbare schakels blijft invullen, blijven processen soepel verlopen, blijven relaties stabiel en lijkt er geen reden te zijn om iets te veranderen. Juist daardoor wordt het onzichtbaar, niet omdat het er niet is, maar omdat het goed functioneert.

Pas wanneer je zelf begint te kijken naar hoe vaak je automatisch iets oppakt, ontstaat er ruimte om te zien hoe structureel en herhalend die patronen zijn.

Over mannen, begrip en de grens van ervaring

In gesprekken hierover komt vaak de vraag naar voren in hoeverre anderen, en in het bijzonder mannen, deze ervaring kunnen begrijpen, en het is belangrijk om onderscheid te maken tussen begrijpen en ervaren. Begrip kan ontstaan door luisteren en reflecteren, maar ervaring ontstaat alleen door herhaling en door het continu dragen van die verantwoordelijkheid.

Dat betekent niet dat mannen geen plek hebben in dit gesprek, maar wel dat hun perspectief niet leidend is in deze ervaring. Niet alles is voor iedereen even invoelbaar, en precies daar ontstaat vaak het idee dat iets meevalt, terwijl dat perspectief zelden vanuit dezelfde ervaring komt (https://www.parelsmag.nl/p/spijt-na-affaire-hereniging-moral-police).

Waarom vriendschap verandert en belangrijker wordt

Tegen deze achtergrond verandert ook de betekenis van vriendschappen. Waar vriendschap eerder draaide om gedeelde fases, ontstaat er later een vorm van verbinding gebaseerd op herkenning die minder uitleg nodig heeft. In gesprekken tussen vrouwen ontstaat een gedeeld referentiekader waarin halve zinnen voldoende zijn en nuance impliciet wordt begrepen.

Die herkenning is niet alleen prettig, maar essentieel.

Je wordt niet moe, je wordt helder

Een van de meest hardnekkige aannames over het leven na je veertigste is dat energie afneemt, terwijl voor veel vrouwen juist het tegenovergestelde gebeurt. Wat verandert is niet de hoeveelheid energie, maar de richting ervan. Er ontstaat minder bereidheid om energie te investeren in systemen die niet kloppen en meer ruimte om energie te richten op wat wel betekenisvol voelt.

Een van de meest hardnekkige aannames over het leven na je veertigste is dat energie afneemt, terwijl voor veel vrouwen juist het tegenovergestelde gebeurt. Wat verandert is niet de hoeveelheid energie, maar de richting ervan. Er ontstaat minder bereidheid om energie te investeren in systemen die niet kloppen en meer ruimte om energie te richten op wat wel betekenisvol voelt.

Creativiteit, ondernemen en ruimte die zich niet laat afdwingen

Die vrijgekomen energie zoekt een vorm en leidt zelden tot één duidelijke keuze, maar eerder tot een beweging die zich op verschillende manieren tegelijk kan aandienen. Creativiteit is geen eindpunt, maar een richting waarin je beweegt zodra er ruimte ontstaat om iets te doen dat niet direct functioneel hoeft te zijn.

Ondernemen is daar één mogelijke vorm van, maar zeker niet de enige. Het kan zich uiten in het starten van een merk, het schrijven van iets, het anders inrichten van werk of het leren van iets nieuws zonder direct doel. Wat deze bewegingen gemeen hebben, is dat ze voortkomen uit een verschuiving in aandacht.

Je probeert niet iets te vullen, je volgt iets dat er al is. En hoe werk, zichtbaarheid en autonomie daarin samenkomen, zie je ook terug in hoe digitale ruimte en eigen stem steeds belangrijker worden (https://www.parelsmag.nl/p/de-grote-digitale-emancipatie).

Onzichtbaar seksisme zit in patronen, niet in incidenten

Binnen deze beweging wordt zichtbaar hoe onzichtbaar seksisme zich manifesteert in herhalende patronen waarin verantwoordelijkheden ongelijk verdeeld zijn en verwachtingen impliciet blijven.

Zonder wrijving geen glans

Wat schuurt, blijft en vormt zich uiteindelijk tot iets nieuws. Parels ontstaan niet omdat alles soepel gaat, maar omdat er iets is dat niet verdwijnt en zich ontwikkelt.

Conclusie: een stille herverdeling

Wat zich uiteindelijk aftekent is geen breuk, maar een herverdeling van aandacht, energie en verantwoordelijkheid. Niet alles hoeft meer door dezelfde persoon gedragen te worden en niet alles hoeft op dezelfde manier te blijven functioneren.

Vrouwen leren al vroeg om rekening te houden met wat anderen nodig hebben, voelen of verwachten.

De lucht trilt van de passief-agressieve wifi-signalen van de buren. Het is 2026. Buiten suist de technocratische utopie van Kabinet Jetten voorbij in een geruisloze Tesla, maar hier binnen ruikt het naar de verschraalde ambitie van een nacht waarin ik probeerde mijn hele mens-zijn in een Google Calendar te proppen. Het klinkt als een muur daarbuiten. Glad, wit, emotieloos.

Maar onder dat gips? Daar zit de rot. En we voelen het allemaal aan onze wateren.

De Cyclus-Scam: Biometrische slavernij in een roze jasje

Laten we praten over de grootste feministische deceptie van dit decennium: de App-emancipatie. We hebben allemaal die algoritmes die ons vertellen dat we vandaag ‘in onze kracht staan’ omdat we in de folliculaire fase zitten. “Vandaag is de dag voor die vlijmscherpe presentatie!” roept de notificatie, terwijl ik op de bank lig met een existentiële crisis omdat ik mijn eigen identiteit niet meer kan vinden tussen de to-do lijstjes.

Het kabinet Jetten smult hiervan. Data is hun religie. Als ze ons maar in grafieken kunnen vangen, dan zijn we beheersbaar. Ze willen dat we onze biologie optimaliseren voor de BV Nederland. Ben je aan het ovuleren? Hup, extra uren op de werkvloer! Zit je in je lutedale fase? Hier heb je een mindfulness-app zodat je niet gaat janken als de zoveelste mannelijke collega je uitlegt hoe je je eigen baan moet uitvoeren.

Dit is geen zelfkennis, Jetten. Dit is biometrische slavernij met een hippe interface. We worden gereduceerd tot een set hormonen die het bruto nationaal product moeten opkrikken terwijl we collectief verdrinken in de, jaja hippe term, invisible load.

De VN-Komedie: Polderen met onze Grondrechten

Terwijl Jetten in Den Haag pronkt met zijn klimaatdoelen, voltrok zich onlangs bij de Verenigde Naties een tragedie die we volgens mij allemaal liever doodzwijgen. De jaarlijkse commissie voor de Status van de Vrouw (CSW) liep uit op een beschamende patstelling. Waarom? Omdat de ‘progressieve’ krachten – waar ons eigen polderkabinet zo graag bij wil horen – weer eens de tanden lieten trekken.

Ze kwamen er niet uit. Niet over reproductieve rechten, niet over de bescherming van queer lichamen, en zeker niet over de actuele achteruitgang van de autonomie van de vrouw. Er wordt ‘gepolderd’ met de fundamenten van ons bestaan. Terwijl fundamentalistische regimes de touwen aantrekken, reageert ‘ons’ Westen met diplomatiek gestamel.

Het is de ultieme manifestatie van alle lasten die wij al met ons meenemen: wij dragen de gevolgen van hun politieke onvermogen om een vuist te maken. In New York wordt geluld over definities, terwijl wij hier in de modder de klappen opvangen van een wereld die steeds conservatiever, harder en vijandiger wordt. Als de VN de gipsplaat niet eens recht kan hangen, hoe verwachten we dan dat Jetten onze muren stut?

Subscribe now

De Terugval: Achteruitgang in Hoogglans

Terwijl Jetten en zijn roedel praten over ‘groene groei’, zien we de werkelijkheid voor vrouwen actief achteruit kachelen. De loonkloof is in 2026 geen fossiel; het is een actuele, gapende wond. De zorg wordt uitgekleed, de kinderopvang is een luxeartikel geworden, en wie vangt de klappen op? De vrouw. Altijd de vrouw.

Het kabinet spreekt over autonomie, maar ze bedoelen isolatie. Ze willen dat we ‘flexibel’ zijn. Flexibiliteit is het politieke codewoord voor: “Wij regelen de basisvoorzieningen niet meer, dus los jij de shitshow zelf maar op tussen de eerste Zoom-call en de derde wasbeurt door.” We worden niet bevrijd; we worden gedisciplineerd om nog harder te rennen in een rad dat door een AI is ontworpen om nooit stil te staan.

Die verschuiving van maatschappelijk probleem naar individueel verbeterproject zie je inmiddels overal terug. Ook in hoe vrouwen structureel overvraagd raken binnen werk, zorg en onbetaalde arbeid. Daar schreef ik later over in Deeltijdprinsesjes bestaan niet.

De Illusie van het selluf doen: Je bent de figurant in je eigen onderdrukking

Ik hoor het ze overal zeggen: “Pak de regie over je eigen leven.” Wat een belediging. In 2026 ben je geen regisseur; je bent de figurant in een dystopische film waarvan de set in brand staat en de producent (de staat) met de noorderzon is vertrokken naar een fiscaal paradijs.

Inclusiviteit is bij Jetten niets meer dan een marketingterm. Het gaat over quota in de bestuurskamers voor vrouwen die al op rozen zitten, terwijl de vrouwen die de echte modder scheppen – de moeders in de bijstand, de migranten in de thuiszorg, degenen die drie banen combineren om de energierekening van hun warmtepomp te betalen – vakkundig uit het frame worden geknipt. Hun verhaal is te rauw, te lelijk en te echt voor de hoogglans-folders van de overheid.

Share

The Chosen Circle: Onze eigen archipel

Wanneer de staat faalt om er voor iedereen te zijn, moeten we onze eigen structuren bouwen. De traditionele gezinskern is een eiland dat langzaam overstroomt. De achteruitgang die we zien bij de VN sijpelt door naar ons eigen rechtssysteem. De erkenning van niet-traditionele relaties—zoals drie-ouderschap, de gekozen familie, of de solo-ouder—staat op een laag pitje omdat het niet in de ‘efficiënte’ hokjes van Kabinet Jetten past.

Onze eigen omgeving is onze verdedigingslinie. Als de overheid ons niet ziet, dan zien we elkaar. Wij bouwen de archipels van zorg en solidariteit waar de politiek blind voor is. Hopelijk kunnen we dat wél.

Wrijving Maakt de Parel (En we zijn strontchagrijnig)

Als er iets is wat we nu moeten leren, is het dat we de wrijving niet moeten vermijden. Een parel ontstaat niet door een middagje wellness; het ontstaat door een irriterende zandkorrel die het weefsel van de oester vakkundig kapot schuurt. Onze frustratie, onze woede over de actuele achteruitgang, onze kut momenten; dat is de zandkorrel.

We moeten stoppen met het gladstrijken van onze levens. De shitshow is echt. De burn-outs zijn geen ‘leermomenten’, het zijn systeemfouten van een kabinet dat zorg als een kostenpost ziet in plaats van als de fundering van de samenleving. De angst dat we onze dochters een wereld nalaten die minder vloeibaar en minder vrij is dan die van onze moeders, is geen paranoia. Het is een feministisch noodsignaal.

Wat kunnen we ermee? De munitie van het verzet

Misschien moeten we de munitie niet zoeken in méér doen, maar in het radicaal verpesten van het script.

• Verwijder de optimalisatie-apps. Weiger je cyclus te laten monitoren door een verzekeraar die wacht tot je ‘niet meer productief’ bent.

• Eis de erkenning van de Invisible Load. Maak de onzichtbare arbeid tot een politiek slagveld. Als we collectief stoppen met ‘pleasen’ en ‘regelen’, stort de hele technocratische droom van Jetten binnen drie dagen in. Makkelijker gezegd dan gedaan, weet ik. Ik probeer het maar, want, wat anders?

• Vier de rauwe randjes. De barsten in je bestaan zijn de enige plekken waar het gips van de overheid niet op blijft plakken. Daar zit je kracht.

We zijn niet de regisseurs. We zijn die ‘moeilijke’ dwarsliggers die weigeren mee te doen aan de illusie van perfectie.

Schitteren in de Modder

Echte glow komt uit de solidariteit van degenen die weigeren doorzichtig te worden. Het is de kracht van vrouwen die elkaars rotzooi zien en besluiten dat die rotzooi meer waard is dan een glimmende pleister van de staat.

De koers is niet ‘omhoog’ naar een glazen plafond dat we toch alleen maar mogen zemen voor de mannen in pak. De koers is ‘zijwaarts’, naar elkaar toe. Tegen de stroom in. Met de voeten in de modder, een scherpe tong, en het besef dat we onze eigen munitie maken van de scherven van het systeem.

Ik ben boos en gefrustreerd, jij ook? En dat mag gewoon, het is om hopeloos van te worden. Kop in het zand steken is makkelijk voor nu, als je dat privilege hebt. Ik doe dat liever niet. Om radeloos van te worden, en boos mogen écht wel zijn. Klaar.

3 Essays:

1. “Invisible Women” door Caroline Criado Perez – Waarom de wereld (en de data van Jetten) vrouwen systematisch negeert.

2. “Hood Feminism” door Mikki Kendall – Over waarom de mainstream feministische beweging vaak de vrouwen in de modder vergeet.

3. “Bitch Doctrine” door Laurie Penny – Vlijmscherpe analyses over waarom ‘vriendelijk zijn’ de grootste valstrik is voor de moderne vrouw.

Laten we beginnen bij het zwijgen. Er is een specifiek soort stilte die valt in een kamer wanneer een vrouw de ruimte binnenloopt die ‘het’ heeft gedaan. Niet alleen het vreemdgaan—dat is in onze geseculariseerde wereld bijna een statistiek geworden—maar het verlaten. Het fysiek wegvloeien uit het frame van het gezin.

De vrouw die haar koffers pakte, de kinderen op maandag bij de schoolpoort kuste en die avond niet meer in het echtelijke bed kroop, maar in de armen van een ander. Een “ander” die de belofte was van een nieuw leven, een zuurstofmasker in een verstikkend bestaan.

En dan, de plotwending waar de buitenwereld geen script voor heeft: ze kwam terug.

De maatschappij heeft een perverse liefde voor de ‘gevallen vrouw’. We kijken graag hoe ze valt, we analyseren haar destructie, maar we haten haar herstel. Vooral als dat herstel plaatsvindt binnen de muren die ze eerst heeft afgebroken. De omgeving vindt dat namelijk ongemakkelijk. Want als zij kan worden vergeven, waar blijft dan ons eigen morele gelijk?

Zodra vrouwen keuzes maken buiten het ideale script, verschijnt er vaak direct een soort publieke moral police.

“De maatschappij vergeeft een vrouw haar ondergang, maar ze verafschuwt haar wederopstanding. Vooral als die wederopstanding plaatsvindt op de plek waar zij ‘hoort’ te lijden.”

De Anatomie van de Vertrekker

Wanneer een vrouw vertrekt, doet ze dat zelden impulsief. Het is een langzame erosie. Jarenlang vakkundig alle ballen in de lucht houden, het emotionele anker van het gezin zijn, totdat de fundering barst. De affaire is dan vaak niet de oorzaak, maar het symptoom. Een nooduitgang uit een leven waarin ze zichzelf is kwijtgeraakt.

Maar de wereld ziet alleen de uitgang, niet de jarenlange opsluiting. De vrouw die haar kinderen verlaat, schendt het laatste taboe van de westerse beschaving. Een man die vertrekt is “op zoek naar zichzelf”. Een vrouw die vertrekt is “geestesziek” of “harteloos”. Het is een stempel dat met industriële lijm op haar ziel wordt geplakt.

De Dubbele Standaard: De Biologie van de Schuld

Laten we de olifant in de kamer bij de slagtanden pakken. Als een man zijn gezin verlaat voor een affaire, noemen we het vaak een midlifecrisis. We rollen met onze ogen en drie jaar later zit hij weer aan de kersttafel met zijn nieuwe vrouw. De familie zucht: “Het is nu eenmaal zo gelopen.”

Maar als een vrouw hetzelfde doet? Dan is ze een monster. De biologie van de schuld is bij vrouwen vele malen dieper geworteld in de collectieve psyche. Wanneer zij besluit dat de affaire een fata morgana was en dat de liefde voor haar man en kinderen de enige echte waarheid is, wordt ze niet met open armen ontvangen door de ‘moral police’ van haar eigen sociale kring. Ze wordt gadegeslagen met een vergrootglas. Elke lach is verdacht. Elke vakantiefoto op Instagram is “geacteerd”. De omgeving houdt de adem in, hopend op een nieuwe fout, zodat hun initiële oordeel alsnog gevalideerd wordt.

De Gecastreerde Man: Veroordeling door Medelijden

De ‘moral police’ heeft ook een dossier over de man die blijft. Waar de vrouw wordt weggezet als monster, wordt de man vaak geschetst als zwak. De omgeving projecteert een soort neerbuigend medelijden op hem. “Heeft hij dan geen ruggengraat?” of “Laat hij zo over zich heen lopen?”

Het idee dat een man die vergeeft ‘minder man’ is, is een van de meest giftige residuen van ons patriarchale denken. Men ziet zijn vergeving niet als een daad van enorme emotionele moed, maar als een gebrek aan trots. De buitenwereld wil bloed zien; ze willen dat hij de koffers buiten zet. Wanneer hij dat niet doet, verliest hij in de ogen van de toeschouwers zijn autoriteit. Hij wordt de man ‘die het maar pikt’, terwijl hij in werkelijkheid de enige is die sterk genoeg is om te blijven staan.

De Illusie van Loyaliteit

In de kringen van familie en vrienden valt vaak het woord ‘loyaliteit’. “Ik ben loyaal aan jou, daarom kan ik haar niet accepteren,” zeggen ze tegen de man. Maar laten we dat eens fileren. Is dat loyaliteit, of is het macht?

Echte loyaliteit zou betekenen dat je de autonomie van de ander respecteert. Dat je vertrouwt op zijn oordeel, ook als dat je eigen woede niet voedt. Maar wat we vaak zien, is dat de omgeving de pijn van de man ‘gijzelt’. Ze gebruiken zijn geschiedenis als brandstof voor hun eigen morele superioriteit. Door haar niet te vergeven, houden ze de man in een slachtofferrol. En een slachtoffer is makkelijk te controleren.

Het niet respecteren van de keuze om samen verder te gaan, is in feite een weigering om de ander als een volwassen, autonoom wezen te zien. En ik zie dit zo vaak en in zoveel verschillende vormen. Het is een subtiele vorm van emotionele gijzeling: “Wij bepalen wanneer het weer goed is, niet jij.”

“Loyaliteit is een prachtig woord voor een lelijk mechanisme wanneer het wordt gebruikt om een ander het recht op zijn eigen herstel te ontzeggen.”

De Moral Police in de Binnenring

Familie is een warm bad, tot je het water bevuilt. In dit verhaal zijn het vaak de mensen die het allerdichts bij je staan die de grootste moeite hebben met de hereniging. Zij hebben de man opgevangen toen hij gebroken was. Ze hebben zijn tranen gezien. Niet die van de vrouw en alles wat daaraan voorafging.

En nu de man heeft besloten dat hij haar vergeeft—omdat liefde vloeibaar is en vergeving een radicale (blijkbaar) en nobele daad—voelen de omstanders zich verraden in hun eigen plaatsvervangende woede. De familie wordt de gatekeeper van de moraal. Ze maken het lastig. Subtiele steken onder water tijdens het zondagse diner. Het niet uitnodigen voor die ene verjaardag. De “wees voorzichtig hoor”-adviezen aan de man, die eigenlijk gifpijlen zijn gericht op de vrouw. Ze gunnen de man zijn geluk niet, ze gunnen haar haar boetedoening niet.

De Zoete Roes van het Morele Gelijk

Misschien is er iets universeels aan die drang om de ander te veroordelen. Zou het kunnen dat de ‘moral police’ ergens een diepe, bijna ongemakkelijke bevrediging haalt uit het falen van een ander?

Het is een vreemde gedachte, maar misschien is het veroordelen van een affaire-vrouw de makkelijkste manier om niet naar de barsten in je eigen spiegel te hoeven kijken. Zolang wij met een beschuldigende vinger naar haar kunnen wijzen, hoeven we onze eigen kleine leugens, onze eigen ingeslikte verlangens en onze eigen middelmatige loyaliteiten niet te onderzoeken. Haar ‘grote zonde’ fungeert als een bliksemafleider.

Het voelt zo veilig om jezelf boven de ander te plaatsen. Het is een morele high. In de afkeuring van de ander vinden we de bevestiging van onze eigen rechtschapenheid. Maar is die rechtschapenheid echt, of is het slechts de afwezigheid van een test? Misschien vinden ze het fijn, daar aan de zijlijn, om zichzelf niet aan te hoeven kijken. Om de rotzooi van een ander te inspecteren, zodat ze de geur van hun eigen stilstand niet ruiken. Vergeving is namelijk spiegelen. Als je een ander vergeeft voor een fout (en moet dan nou zo moeilijk zijn, het is in de eerste plaats heel menselijk toch?) erken je dat jijzelf ook tot die fout in staat bent. En die spiegel... die is voor de meeste mensen simpelweg te scherp.

De Psychologie van de Terugkeer: De Bijna-Scheiding

De bijna-scheiding is een litteken dat nooit helemaal verdwijnt. Het is het moment waarop je de bodem van de put raakt en beseft: hier wil ik niet blijven. De affaire-vrouw is niet teruggekomen omdat ze ‘moest’ of omdat het financieel handiger was. Ze is teruggekomen omdat de afwezigheid van haar gezin een grotere pijn veroorzaakte dan de leegte die ze probeerde te vullen met de ander. Een fout. Een menselijke fout.

Dat is het stuk waar niemand over praat: de rauwe, ongefilterde keuze voor de herhaling. Voor het opbouwen van wat kapot is. Dat is geen zwakte. Het is veel makkelijker om te scheiden. Het is veel moeilijker om te blijven en de puinhopen op te ruimen terwijl de rest van de wereld toekijkt met een oordelende blik en een wapperend vingertje.

De Kinderen als Morele Inzet

Vaak wordt ‘het belang van de kinderen’ door de omgeving gebruikt als een wapen. “Hoe kun je ze dit aandoen?” Maar kinderen zijn intuïtiever dan we denken. Ze voelen de machtsstrijd. Ze voelen wanneer opa of oma de moeder met een ijzige beleefdheid behandelt.

De omgeving denkt dat ze ‘de kinderen beschermen’ door de moeder te marginaliseren, maar in werkelijkheid creëren ze een mijnenveld. Ze dwingen de kinderen tot een onmogelijke keuze tussen de liefde voor hun moeder en de ‘loyaliteit’ aan de rest van de familie. Dat is geen bescherming. Dat is emotionele sabotage onder de vlag van goede bedoelingen. Kinderen hebben meer aan een moeder die haar eigen schaduw heeft aangekeken en is teruggekomen met een hernieuwde toewijding, dan aan een gezin dat alleen nog op papier bestaat. En hetzelfde geldt voor de papa.

De Weg naar Vrijheid: Het Negeren van de Zijlijn

Vergeving is geen democratie. Het is een bilateraal verdrag tussen twee mensen. Als de man en de vrouw besluiten dat hun boek nog niet af is, dan heeft de ‘moral police’ geen stemrecht. De weg terug is geplaveid met ongemakkelijke stiltes. Maar de kracht zit in de transparantie naar elkaar toe.

De vrouw die bijna gescheiden was, maar nu helemaal happy is, moet accepteren dat haar geluk een provocatie is voor degenen die liever hadden gezien dat ze gestraft bleef. Haar geluk is het bewijs dat de ‘moral police’ heeft verloren.

Conclusie: Het Radicale Recht op een Nieuw Begin

We moeten praten over wat er gebeurt na de storm. De vrouw die haar gezin verliet en weer terugkwam, is geen paria. Ze is een mens in een wereld die liever zwart-wit kijkt dan de grijstinten te accepteren. Liefde is niet lineair. Het is een rommelig, eclectisch proces van vallen, opstaan en weer aan elkaar lijmen.

De ‘moral police’ zal altijd blijven surveilleren, maar hun jurisdictie stopt bij de drempel van jouw huis. Het herstellen van een huwelijk na een bijna-scheiding is de ultieme disruptie. Het bewijst dat we groter zijn dan onze fouten. Dat we mogen terugkomen. Dat we mogen blijven. En dat we, ondanks alles, weer gelukkig mogen zijn, ook als de rest van de wereld dat liever niet ziet.

Leestips:

• Esther Perel: Rethinking Infidelity

• Psychology Today: Why the Double Standard Exists

• The School of Life: The Art of Forgiveness

En soms hoef je helemaal niet te verantwoorden waarom je iets kiest → Jezelf vieren. Gewoon omdat het kan.

We beginnen bij de kern van het probleem: ik was moe, écht moe, maar ik wist niet precies waardoor. In de huidige maatschappij praten we veel over de mental load van het huishouden, de zorg voor kinderen en de planning voor de rest van het (gezins-) leven. Maar er is en onzichtbare laag bijgekomen die mijn mentale schrijfruimte genadeloos opslokte: de digitale mental load. Meine gute, wat een ding is dat.

Voor de vrouw van 2026, in welke vorm dan ook, is ‘online zijn’ niet langer een keuze, het voelt soms als een verstikkende verplichting. Op 1 of andere manier zijn we dingen ingerold en en kost het ons vaak meer dan dat het oplevert. En alle tijd die er al in hééft gezeten, sunk cost fallacy. Heel lastig om in je hoofd vanaf te komen. Dus je wil en je moet door, waar is het anders voor geweest? De constante druk om ‘top of mind’ te blijven of bang om dingen te missen, of gewoon uit verveling of gewoonte. Zóveel tijd. Ik kreeg op een gegeven moment een soort dwangmatige behoefte om ieder waardevol moment in het atelier direct om te zetten in een Reel oid… Ik droeg een rugzak met captions die enkel nog in mijn hoofd leefden, onbeantwoorde DM’s en de constante vergelijking met een gepolijste werkelijkheid die simpelweg niet bestaat.

Wrijving als Bron van Waarde: de Geboorte van een Parel

Bij lux & luz, mijn baby waar ik heel trots op ben, werken we vanuit het geloof dat wrijving vaak noodzakelijk is. Het is een teken van groei. Een struggle waar je beter van wordt. In de natuur ontstaat een parel niet uit comfort. Een parel ontstaat door een korreltje zand, door irritatie, door weerstand tegen de status quo. Zonder die wrijving is er geen glans. Cliché, maar wel waar. En als je het zo kunt zien en voelen ervaar je het vanzelf als meer een soort van ontdekkingstocht. Kijken wat er uit komt. Wat jou talenten zijn, waar jij van gaat stralen. Maar de wrijving die ik nu voel met platforms als Instagram is het teken dat er iets nieuws gevormd moest worden. En dan wel duidelijk búiten Instagram/META. Zodra die keuze was gemaakt (na heel veel wikken en wegen hoor, het is voor ons atelier niet over 1 nacht eis gegaan dat snap je wel) kwam er direct enorm veel tijd vrij. Letterlijk én figuurlijk. Pas dan merk je wat een timesucker dat is. En daarbij meegenomen dat je er ook steeds minder waardevolle dingen voor terug kreeg. Instagram is verandert, maar wij zijn ook zeker verandert. Het heeft gewrongen en nu zijn wel lekker los van elkaar. Kan het iedereen aanraden! Weg van die massa en al die ads…

Ik claim dan ook met lux & luz de ruimte tussen de massa-markt en de onbereikbare high-en sieraden met onze demi-fine sieraden. Als een soort van disruptor zijn we daar tussen gekomen. Dus waarom niet ook aan onze eigen visie vasthouden en ons eigen pad bewandelen? Doen wat goed voelt en past. Bij nu. Wij geloven dat echt luxe inclusief is, persoonlijk en vooral: goede kwaliteit. Heel simpel. Moet voor iedereen toegankelijk zijn die daar behoefte aan heeft. Het kunnen gewoon hele mooie en dierbare ankers zijn. Het tegenovergesteld gebeurd op veel social media. Je moet vooral niet tevreden zijn, meer willen moet je! Of het nou spullen zijn, eten, reizen, andere levenstyle etc. Terwijl… why? Ontdek in die tijd liever jezelf en de mensen in je echte leven.

De transitie van ondernemer naar dansend aapje voor een machine is bijna ongemerkt gegaan, maar die wrijving is nu de brandstof voor nieuwe dingen waar we wél energie van krijgen :) Dit proces noet ik dan ook een mooie vorm van zelfexpressie. Trouw blijven aan jezelf. Het is de moed om je eigen vorm te kiezen, ook als het algoritme je in een ander hoekje wil duwen.

Het pijnlijke verschil: De devaluatie van onze aandacht

Kijk eens terug naar 2016, of nog verder, 2014. Instagram was toen nog veel meer een oase van visuele dagboeken en oprechte ontdekkingen. Je postte een mooi of leuke gedachte, een proces of een nieuwe concept en je community zag het. Vandaag de dag is Meta verworden tot een haperende advertentiemachine waar de gebruiker niet langer de klant is, maar het product.

Diezelfde behoefte om alles te begrijpen en te optimaliseren zie je ook terug in hoe we nu naar healing kijken

‘The most common way people give up their power is by thinking they don’t have any’ - Alice Walker

Terwijl de Trad Wives in het perfecte alles miljoenen views pakken (dit is trouwens ook gewoon heel hard werken, niet het ‘traditionele’ wat ze zo graag willen maar, daar kunnen we een andere keer een heel artikel over schrijven. Dit lijkt binnen die kringen 1 van de weinige geaccepteerde vormen van werk te zijn voor een vrouw, dus prima, keep it up trad wives! Doe lekker wat jij wil) vragen wij ons af: wat zegt dit over ons? De algoritmes van 2026 lijken een voorkeur te hebben voor een gepolijst, regressief plaatje. Dat is een legitieme keuze voor hen, maar ik vier juist de inclusiviteit van het echte, complexe verhaal. De ambitie in wat dan ook, de intellectuele nieuwsgierigheid en de beweging die niet in een 15-seconden-format past. Dit raakt de kern van onze visie van onze brand: inclusieve luxe die niet uitsluit maar de veelzijdigheid van de vrouw juist omarmt. Persoonlijk, uniek maar echt een mean zijn tussen het ene en het andere uiterste.

Die spanning zie je niet alleen online, maar ook bij onderwerpen zoals abortus, waar vrouwen vaak niet alleen bezig zijn met wat ze voelen, maar ook met hoe die gevoelens maatschappelijk gelezen zullen worden.

De verslavingslus van de Leegte

Ik merkte dat ik scrollde omdat het verslavend was, niet omdat het mijn leven dus verrijkte. Ik zag steeds minder dingen die me echt raakten, en steeds meer ruis die mijn tijd verspilde. Dit is de grote paradox van de moderne tijd: we zijn meer ‘verbonden’ dan ooit, maar we voelen ons leger. We consumeren content zoals fastfood: snel, zout en zonder voedingswaarde.

Bezigheidstherapie voor een Machine; de economie van de leegte

Ik ken het ritueel. Je besteeds uren aan een Reel oid. Juiste muziekje, de vakkundige overgang, de dwingende Call-to-Action… om vervolgens toe te kijken hoe het na 24 uur in een digitaal zwart gat verdwijnt. Dat is geen ondernemen. Dat is bezigheidstherapie. Het is de weigering om nog langer je kostbare tijd te inversteren in een miljardenbedrijf dat elke seconde van je aandacht probeert te verkopen aan de hoogste bieder, terwijl je bereik kunstmatig wordt afgeknepen. Zo hard zelfs, dat de mensen die je graag willen zien, het niet eens voorgeschoteld krijgen.

In ons aterelier werken we met kwaliteit, met glans. Een sieraad is een verhaal dat blijft voor ons. Betekenis. Waarom zouden we dan genoegen nemen met een marketingstrategie die na een dag al vervaagd? De mismatch tussen onze waarden en onze online aanwezigheid is te groot geworden om te negeren.

De strategische Balans: Pro’s & Con’s van de Grote Switch

Even een paar dingen en aspecten van beide routes voor mezelf op een rijtje gezet. Een hele tijd geleden, maar heb het overzichtje nog wel gevonden! Zie hier:

Een nieuwe creatieve avenue - Geen noodzaak maar, uit verlangen

Hoewel de cijfers niet liegen - Instagram levert simpweg veel minder op dan ‘vroeger’ - is de stap naar Parels, meer focus op Pinterest én onze eigen blog (lux-edit) voor mij veel meer dan een strategische zet. Het is een behoefte. Een verlangen naar een nieuwe creatieve weg waar we ook weer kunnen ademhalen. Zo belangrijk. Nieuwe manier vinden om met elkaar te communiceren en in verbinding te komen. Ik ruil de like in voor de lezer (hopelijk!) omdat ik dat leuk vind. Omdat ik denk dat het goed is om ons ook vanuit deze kant te laten horen. Een behoefte aan meer diepgang en betekenis voor als we dan tóch achter een scherm moeten zitten ;) Maar ook omdat het bouwen aan een archief dat over vijf jaar nog steeds waarde heeft, mij persoonlijk voldoening geeft die een hartje op een scherm nooit kan vervangen.

Deze overstap voelt organisch, als een volgende stap in een reis die we samen willen maken. Het is een ontdekkingstocht naar hoe we online aanwezig kunnen zijn op een manier die ons voedt en goed voelt inplaats van helemaal leegtrekt. Het is flexibel, het is speels, het geeft je een setm en het is vooral: op onze eigen voorwaarden. Of in ieder geval een stuk meer. En dat voelt zó goed. Zou het iedereen aanraden. We gaan groeien, op alle manier die je maar kunt bedenken. We gaan verkennen en ontdekken, en ik nodig je uit om met me mee te gaan op deze reis van digitale online emancipatie. Jij nog tips?

Wrijving is Beweging - De luxe van vertragen

Meegroeien betekent ook durven snoeien in wat niet meer dient. Ik kies voor de flexibiliteit om te doen wat past, niet wat de machine graag wil. Nogal een inkoppertje uiteindelijk maar toch, het is soms lastiger doen dan enkel zeggen. Dat is wel wat voor mij ook echt inclusief ondernemen ook betekent. Ruimte maken voor je eigen ritme én die van een ander. Het er van nemen en laten stromen en gaan als die goede energie er is en het kunnen laten gaan op momenten dat dit niet lukt. Iedereen is anders en daar moet gewoon plek voor zijn. Vind ik. In een wereld die schreeuwt om snelheid, is vertragen de ultieme disruptieve draad. Dat is knap als je dat lukt, en met vallen opstaan zal dat best gaan. Doen wat jij wil en goed voelt zal op de lange termijn het beste werken. Daar ben ik van overtuigd. Welke andere weg is er?

Of we nu schrijven over de filosofie van eigenaarschap of over de kunst van het vertragen - de inhoud moet beklijven hier. Hier bouwen we aan een fundament van teksten en beelden die niet onderhevig zijn aan de grillen van een algoritme. Fingers crossed!!

Pinterest: de Serene Zoekmachine voor de Future Self

Terwijl sociale platforms draaien op FOMO, draait Pinterest op intentie. Het is de bibliotheek van het internet. Een Pin leeft gemiddeld 4 maanden en blijft jarenlang vindbaar via zoekmachines. Ik kan er alles van weten want ik weet nog niet veel van Pinterest. Wat ik wél weet is dat ik met onze shop ooit alles had gesynct met Pinterest. Daar heb ik toen weinig mee gedaan, want was 8 jaar geleden niet meer zo hot, maar jeetje toen ik weer inlogde een paar weken geleden… Wat een views en activiteit. Zonder ook maar iets te doen dus. Daarnaast heb ik me ook laten vertellen dat Pinterest weer helemaal terug van weggeweest is dus ook hier ga ik helemaal happy mee verder. Het werk blijft lekker bestaan, mensen onthouden je en komen er misschien jaren later nog op terug. Hele andere beleving. Geen haast, veel inspiratie, rustgevend en gewoon helemaal top. Benieuwd hoe we daar, naast de shop, onze stem in een mooie vorm kunnen gieten.

Vrouwen tussen de 25 en 55 scrollen hier niet om te vergelijken met een onrealistisch ideaalbeeld, maar om hun leven te plannen. Dit is wat ik me heb laten vertellen iig. Een soort mooi moodboard maken, een levend moodboard. Dit heb ik me laten vertellen in ieder geval, ook specifiek voor deze leeftijdscategorie. Wat de rest doet heb ik me (nog) niet in verdiept. Heel nieuwsgierig dus hiernaar.

Blijkbaar wordt er veel gezocht naar Intentional Living en Quiet Luxury. 2 up and coming termen in ons vocabulaire en dus ook zeker op Pinterest. Vrouwen zoeken hier om hun eigen verhaal vorm te geven. Past precies bij onze intentie hier én daar. Klinkt als een perfectie match en synergy tussen deze verschillende platforms voor ons. Ik denk haast dat we hier de rust en intentie kunnen terugvinden die op bijvoorbeeld Instagram verloren is gegaan tussen de bots en commerciële ruis. Voor een merk dat draait om ambacht, made-to-order en personalisatie is Pinterest de plek waar onze visuele taal echt tot zijn recht gaat komen. Kan niet anders.

Hoe we onze Waarde terugwinnen: De shift naar eigenaarschap

In de marketing van de afgelopen jaren zijn we ‘huurders’ geweest. We bouwden een community op het land van een ander. Als Meta morgen besluiten de regels te veranderen (wat ze constant doen) ben je je toegang kwijt. Bij Substack worden we weer ‘eigenaren’. Je email is de sleutel tot een directe, ongefilterde dialoog. Dit is een hele fijne vorm van digital wellbeing: weten dat je bereik niet afhankelijk is van een gunst, maar van de waarde die je biedt.

Aanbevolen essays voor de nieuwsgierigen:

• The Age of Algorithmic Anxiety: Hoe we onze creativiteit terugwinnen van de machine (via The New Yorker)

• The Attention Economy: De politiek achter onze schermtijd (via Wired)

Verder lezen op onze eigen Lux Edit:

Voor wie meer wil weten over de achtergrond van onze keuzes, de verhalen achter onze ontwerpen, een shop die vol in de lift zit en vollop in ontwikkeling is hebben we onze lux Edit uitgebreid. We zijn druk bezig ook met een paar nieuwe collecties en de productbeschrijvingen dus je kunt je lol op! Maar in de lux Edit duiken we bijvoorbeeld ook dieper in de esthetiek en filosofie die de basis vormt voor alles wat we doen. Over duurzaamheid, inclusieve luxe, 14k gold filled en waarom dat de ideale golden mean is, waarom personalisatie belangrijk is, waarom onze naam lux& luz is etc… Veel, veel maar wel leuk. En zoooo fijn om lekker creatief bezig te zijn en alles met elkaar te laten spreken. Het voelt als een klein wonder en een adem die ik eindelijk uitblaas. Dit is echt een next level step waar ik heel blij van wordt.

De Toekomst is slow marketing: Een uitnodiging

De ‘Digital' Deceleration’ is ingezet. We kiezen voor Intentional Living. Voor de vrouw die haar geld en tijd juist wil besteden, op de manier die jij kiest. Niet wat voor je wordt gekozen en voorgehouden. Even bij jezelf inchecken en er is geen weg meer terug naar de leegte van het oude algoritme, toch? En zo niet maar je wil het wel, oefening baart kunst. Het is mij redelijk vlot gelukt en daar sta ik eigenlijk van te kijken. Hoe leeg was het dan wel niet precies? Jeetje… Ik wil niet alleen maar dingen maken die mooi zijn, ik wil een leven leiden dat echt is.

Subscribe now

Ik nodig je graag uit hier bij PARELS! Want net als de stukken die ik koester bij lux&luz, is jouw verhaal ook nooit af, maar het verdient wel een podium dat haar glans behoudt. Ga met me mee. Ontdek de rust van een inbox die je meeneemt en inspireert, laat lachen, huilen en rare vragen stelt om tot nieuwe inzichten te komen. Een inbox die met fijne essays komt meningen, nieuwe dingen, oude dingen.. Laten we samen bouwen aan een digitale wereld die ons daadwerkelijke verrijkt.

PS: PARELS en lux & luz zijn er allebei voor de vrouw die haar eigen koers vaart. Draag je onze capsule? Tag ons en word onderdeel van de community die kiest voor inhoud boven algoritmes. #luxandluz

En nog een kleine PS: klik op de foto hieronder en je komt terecht in onze shop waar je 4 initiaal armbandjes kunt bestellen voor de prijs van 3. Dat hoeft echt nu niet, dat is namelijk altijd zo :)

En klik op deze prachtige Parel met haar handen voor haar mond om lekker verder te kijken bij Pinterest…

Ik dacht altijd dat verliefheid een exclusief recht was van de romantiek. Maar op mijn veertigste beleef ik mijn meest intense romances zonder de complicaties van een gedeelde hypotheek. Ik heb het over de vriendschap die inslaat als een bliksem bij heldere hemel. Geen beleefdheidsfase, geen opbouw. Alleen maar een heerlijk: O, daar ben je.

Maar tegelijkertijd: die nieuwe liefde schuurt soms tegen het oude. Terwijl je hart sneller klopt van die nieuwe, diepe klik, knaagt er binnenin iets anders. Het is de interne wrijving van het ontgroeien.

Het schuren van het schuldgevoel

Er is een taboe op vriendschappen die simpelweg… op zijn. Zonder groot drama. Zonder die dramatische ruzie waar je duidelijk een punt achter kunt zetten. En dat voelt lullig. Je zit tegenover iemand die technisch gezien niets ‘fout’ doet. En toch wil je weg. Je voelt je een verrader terwijl je naar de klok kijkt en hoopt dat het wijntje sneller op is dan het gesprek.

Ben ik de bitch? Ben ik koud geworden? Die interne dialoog is de zandkorrel die schuurt. Maar die misschien wel een parel gaat worden? Het is de irritatie van een jas die nooit écht goed zat maar, die nu echt knelt om de schouders. JE probeert jezelf nog in die oude vorm te dwingen, terwijl het kraakt aan alle kanten. De wrijving ontstaat omdat je loyaal wilt zijn aan het verleden, terwijl je ziel al drie straten verderop is.

Waarom ‘geen tijd’ een leugen is

Laten we stoppen met zeggen dat het druk hebben. Het is een kwestie van energie, niet van minuten op de klok. We hebben allemaal die ene vriendschap die voelt als een soort van administratieve tast. Een gesprek dat je energie kost in plaats van geeft.

Het is voor niemand rechtvaardig om die toneelstukjes op te blijven voeren. Voor jezelf niet en al helemaal niet voor de ander. Het is de ultieme vorm van desinteresse om tegenover iemand te zitten terwijl je mentaal al bezig bent met je boodschappenlijstje. Je houdt de ander bezet met een vriendschap die je eigenlijk allang hebt opgegeven. Dat is niet loyaal; dat is een gebrek aan eerlijkheid. We hebben maar een beperkte hoeveelheid emotionele bandbreedte. Elke minuut die je verspilt aan een vriendschap die aanvoelt als een invuloefening, is een minuut die je niet kunt geven aan de mensen die je écht zien.

De informatie-makelaar

En dan heb je de (even een nepnaam) Sophies van deze wereld. Sophie is begin veertig, draagt haar dure kleding als een harnas en handelt in de enige valuta die haar nog relevant houdt: jouw kwetsbaarheid. Bij haar de wrijving anders, die is giftig. Ze verzamelt je geheimen, klaar om ze te ruilen voor een moment van aandacht aan een andere tafel.

Haar paniek als ze merkt dat ze een keer niet in de loop zit is heel treurig. Maar de realiteit is simpel: mijn woorden zijn te duur voor haar handel. De interne strijd om het netjes te houden is voorbij.

De turbulentie van de klik

Het meest verwarrende? Dat die moeilijke kant van jezelf - die kritische, veeleisende vrouw - ineens volledig verdwijnt als je die nieuwe klik vindt. Blijkbaar ligt het niet aan je onvermogen om te verbinden. Blijkbaar ben je niet ‘moeilijk’ en heb je wel tijd en energie. Je bent veranderd van frequentie.

Als je haar ontmoet, die vriendschappelijke romance, dan valt al die wrijving gewoon weg. Je hoeft de geschiedenislessen niet te herhalen, deze vrouw ziet de versie van jou die vanmorgen met een wild plan in de spiegel keek. De herkenning is daar ineens, en zo rauw en echt, dat het bijna pijn doet. Maar precies op de juiste manier en ook met heel veel blijdschap.

De geboren Parel

En soms komt de wrijving tot rust. Neem Isabel. We waren onafscheidelijk vanaf de zandbak, tot jaloezie - die venijnige, jonge onzekerheid - de boel 15 jaar geleden vakkundig saboteerde. We moesten even los van elkaar. Misschien zoals dat bij pubers ook vaak nodig is. Je moet jezelf soms leren kennen en leren zien in een ander licht. Los van de basis. We lieten los omdat de wrijving te heet werd.

Vandaag zijn we terug. De korrel zand van vroeger is bedankt met laagjes leven, ervaring en volwassenheid. We vonden elkaar terug als de vrouwen die we nu zijn. Isabel is weer 1 van mijn ankers, maar dan met de echtheid en diepgang van nu. De wrijving van toen heeft de parel van nu gemaakt.

Dit is de luxe van de bewuste keuze. We zijn absoluut niet tegen chaos, maar wel scherper met onze tijd en energie. Het leven als een soort atelier. We schaven, polijsten, we laten het schuren tot het glanst.

Het leven is simpel weg te kort voor plichtmatige appjes en gesprekken die niets meer toevoegen. We groeien, vinden onze weg, leren onszelf kennen, veranderen weer… Niets staat vast. Dat is mooi, maar ook niet. Ik kies wel voor die romance van de vriendschap. Het is zo mooi om dat nog zo organisch mee te maken. Een blik van herkenning op een feestje naar elkaar toe, ‘hoi’ zeggen en het gelijk weten. Dit is mijn vriendin. Nieuwe vriendin.

Met dank aan al mijn Parels! Oude, nieuwe en toekomstige!

De curatie: leesvoer

• The Course of Love - Alain de Botton

  • Waarom: De Botton is een meester van het ontleden van menselijke dynamieken. Hoewel het over romantiek gaat is zijn analyse van hoe we projecteren en ontgoocheld raken heel goed door te vertalen naar vriendschap.

• Conversations on Love - Natasha Lunn

  • Waarom: Een prachtige collage van essays en intervieuws (oa met Philippa Perry en Dolly Alderton). Het hoofdstuk over vriendschap en hoe we elkaar door verschillende seizoenen van het leven dragen is de ultieme zalf voor het eventuele schuldgevoel wat hier soms bij komt kijken.

• All about Love - Bell Hooks

  • Waarom: Rauw, eerlijk en intellectueel. Hooks pleit voor een vorm van liefde (ook vriendschappelijk) die gebasseerd is op integriteit en groei in plaats van op veilige, plichtmatige gewoontes.

Dit essay is onderdeel van PARELS. Een verkenning van dat wat schuurt en glanst. Benieuwd naar de fysieke vertaling van de deze verhalen? Nog vol in ontwikkeling maar ook een heel eind klaar. Net zoals ik ;) Ontdek de &you filosofie in onze shop en community: lux-luz.nl

De sleutel is in de geschiedenis van de vrouw een fascinerend ding. Vroeger rammelde hij aan de rokken van de huishoudster als symbool van haar takenpakket—ze beheerde de linnenkast, de kelder, de voorraad. Ze was de bewaarder van spullen, maar zelden de eigenaar van haar eigen ruimte. Vandaag de dag is de sleutel gelukkig getransformeerd. Hij is niet langer een instrument van beheer, maar een symbool van autonomie.

De Kamer voor Jezelf (met een slot erop)

Virginia Woolf zei het al: een vrouw heeft een eigen kamer nodig. Maar laten we die kamer eens moderner bekijken. Die kamer is niet alleen een fysieke plek, maar ook je mentale ruimte. In een wereld die via 100 notificaties per uur aan je mouw trekt, is de sleutel het krachtigste object dat je bezit. Waarom? Omdat jij bepaalt wie de drempel overgaat.

Toegankelijkheid wordt vaak gezien als een deugd voor vrouwen. We moeten ‘benaderbaar’ zijn, ‘openstaan’ voor feedback en altijd ‘verbinding’ maken. Maar de meest interessante mensen die ik ken, zijn juist degenen die hun deuren selectief openen. Er zit een enorme speelsheid in die grens. Het maakt de uitnodiging aan een ander veel kostbaarder. “Ik laat je binnen,” betekent pas iets als je ook de macht hebt om te zeggen: “Vandaag even niet.”

De Sleutel van Blauwbaard en Andere Ontdekkingen

In sprookjes (hallo Clarissa Pinkola Estés) is de sleutel vaak het begin van alle ellende én alle bevrijding. De jonge vrouw die de verboden kamer opent, vindt daar haar eigen instincten terug. Die kamers in onszelf—waar onze woede, onze wildste plannen en onze ongetemde ideeën wonen—hebben bescherming nodig. Niet omdat ze eng zijn, maar omdat ze heilig zijn.

Het dragen van een symbool, zoals een subtiele sleutel aan een ketting, is een knipoog naar die innerlijke poortwachter. Het hoeft niet zwaar te zijn. Het mag een speelse herinnering zijn terwijl je in de spiegel kijkt: Ik heb de code. Ik bezit de toegang.

De Parels Leeslijst: Voor op je nachtkastje. Geen stoffige theorieën, maar boeken die je laten nadenken over jouw eigen drempels:

1. Virginia Woolf – A Room of One’s Own: De moeder van alle pleidooien voor eigen ruimte. Kort, scherp en nog steeds pijnlijk actueel.

2. Katherine May – Wintering: Over de kunst van het je terugtrekken. Soms moet de deur dicht om binnen de kachel aan te kunnen steken.

3. Glennon Doyle – Ongetemd: Een vurig pleidooi om de kooien (en deuren) te verlaten die anderen voor ons hebben bedacht.

4. Clarissa Pinkola Estés – Vrouwen die rennen met de wolven: Pak het hoofdstuk over de sleutels erbij. Het is de ultieme gids voor je intuïtie.

5. Rebecca Solnit – A Field Guide to Getting Lost: Omdat je soms de deur achter je dicht moet trekken en gewoon moet verdwalen om jezelf terug te vinden.

Het leven is leuker als je niet voor iedereen een open boek bent. Wees een bibliotheek waar mensen een pasje voor nodig hebben. Beheer je eigen drempel, speel met je grenzen en vergeet niet: de sleutel past maar op één slot, en dat is van jou.

Sommige politieke discussies blijven helaas nooit echt politiek. Ze eindigen altijd bij het lichaam en leven van vrouwen.

Welkom op mijn Substack! De plek waar mijn chaos, verhalen, inzichten, levenservaringen én hartstochtelijke meningen een fijne plek proberen te bemachtigen in deze wereld. Want het kan nog weleens lastig zijn om door de bomen het bos nog te zien. Geen nep perfectie of algemene waarheden die voor iedereen kunnen gelden, maar een echte persoonlijke noot. De groei en reis de we doormaken als vrouw zijnde in, laten we eerlijk zijn, een wereld die voor mannen is gemaakt.

Van kleine meisjes, waar vaak ongewild van alles op wordt geprojecteerd, tot wijze en ongetemde vrouwen. En alles wat daartussen zit. Of zich juist buiten deze lijnen beweegt; inclusiviteit en diversiteit zijn grote goederen maar we zijn er nog lang niet.

Met nu ook 1 voet in de perimenopauze is er wederom iets ontstaan in mijn leven waar mensen geen weet, en dus vaak weinig begrip voor hebben. Ook ikzelf weet er (nog) niet genoeg van. Voor hilarische verhalen achteraf wel leuk, maar verder in de momenten vaak echt heel heftig en onherkenbaar. Ik heb dan ook enorm het idee dat we in Nederland best wel achterlopen met hoe we hiermee omgaan in de maatschappij. Wel weer een mooi startpunt voor verdere groei, want zonder wrijving geen glans zeggen ze. En die wrijving, die ken ik maar al te goed. En ik denk menig vrouw met mij. Dit komt mede doordat ik een nogal uitgesproken persoonlijkheid heb, en mijn mening ook graag verkondig. Dit wordt niet altijd gewaardeerd helaas. En hierin detecteer ik direct een heleboel seksisme. IYKYK (lees: If You Know You Know, voor de 40-plussers onder ons :))

Maar ik ben er standvastig van overtuigd dat ik mijn mening niet zomaar te grabbel gooi. Ik denk overal over na. Betekent níet dat ik koppig ben of vastgeroest in mijn eigen ideeën en idealen. Juist het tegenovergestelde is waar. Wel is mijn mening altijd onderbouwd en roep ik niet zomaar iets. Ik sta open voor alle andere inzichten, meningen etc.. Om meer te leren, dieper te graven en verder te groeien.

Het werkt 2 kanten op. Het gesprek aan gaan en plek in durven te nemen. Vooral dat laatste is nog vaak wel een ding merk ik. De maatschappij waarin wij opgroeien, en dus vrouw worden, verwacht van ons hele andere dingen dan van mannen. En dat is prima. Er wordt alleen over het algemeen meer waarde gehecht aan de taken die mannen toebedeeld hebben gekregen. En daar gaat het mis en is frustrerend. Óók voor mannen. Meer stilstaan bij deze alledaagse dingetjes is voor niemand slecht. Het kan enkel bevrijdend werken. Want hoe we ons verhouden tot onze directe omgeving en de maatschappij als geheel, heeft enorme impact op je zelfbeeld. Wanneer je je daar meer van bewust bent en in staat bent bepaalde zaken van je af te schudden…

Wat blijft er dan over? Wie ben je? En misschien nog wel het belangrijkste: wat WIL je precies? De reis naar deze antwoorden toe alleen al is de moeite waard volgens mij. En wat een enorm privilege als je hier de tijd voor kan vrijmaken én de energie. Want dat is zeker niet voor iedereen mogelijk. De hele geschiedenis is voornamelijk door mannen geschreven, wat blijft er voor ons over? We leven nu in een tijd waarin er gelukkig wel meer vrouwen zijn die zaken kunnen opschrijven, benoemen, bespreken én tijd hebben om meer plek in te nemen. Meer parels te kunnen delen. Iedereen heeft echt haar eigen parels van wijsheden, grappige verhalen, paden afgegaan waarvan je nooit dacht die te moeten bewandelen, het besef dat je je eigen moeder ineens heel goed begrijpt… .

Misschien wel 1 van de grootste redenen om deze nieuwsbrief te starten. Het is enorm spannend om jezelf zo bloot te geven en kwetsbaar op te stellen. Maar daar begint ook juist ook persoonlijke groei en bijvoorbeeld mijn bewondering voor andere vrouwen. Ook de vrouwen die wel impact, maar niet een echte stem hebben gehad. Vrouwen zoals Ann Lee die, ongeletterd zelfs, een religieuze en spirituele sekte heeft opgebouwd vanuit Engeland naar de USA. Een fantastisch verhaal, maar helaas is er vanuit Ann Lee zelf vrij weinig bekend. Niet wat er in haar hoofd om is gegaan, alles wat we weten is vanuit derden opgeschreven. Desalniettemin geeft het ons wel een idee van wat we niet weten van onze eigen geschiedenis. En dat geeft stof tot nadenken. Een mooie pareltje van een feit, want we zijn vaak veel sterker dan we denken. Gelukkig.

Iedereen is anders, komt ergens anders vandaan en neemt verschillende dingen mee. Deze nieuwsbrief gaat over, en is voor, de individualiteit van de VROUW. Want dat we niet allemaal hetzelfde zijn, wordt nog weleens vergeten. Of niet genoeg bij stilgestaan.

Met mijn 41 jaar, 2 kinderen, een scheiding (én hereniging), wereldreizen, naar buitenland + weer terug verhuizen en meerdere abortussen heb ik inmiddels heel veel geleerd.

Het grootste inzicht tot nu toe is dat er altijd nog heel veel te leren valt :) Dus naast mijn hersenspinsels laat ik me hier ook graag inspireren door anderen. Daarom ook geen duidelijke lijn over welk onderwerp exact of in welke vorm ik dan ook alles ga gieten. Het zal van lijstjes, tot achtergrondverhalen, tot uitgesproken meningen gaan. Essay’s, hot topics, columns en verdere gedachtes.

Ik neem je graag mee in deze whirlwind van een nieuwsbrief. Minimaal 2 keer per week in je inbox! Ik heb helemaal zin in dit passie project en ben heel benieuwd waar het mij gaat brengen. Ken je iemand voor wie dit misschien ook leuk is om te volgen en/of wat toe te voegen heeft?

Als allereerste onderwerp later deze week; nieuwe vriendschappen die ontstaan op verschillende (onverwachte) momenten in het leven. En vriendschappen die verdwijnen op cruciale momenten. Periodes zonder echte vriendschappen. Benieuwd naar hele persoonlijke (en eerlijke gezegd ook pijnlijke) ervaringen op dit gebied?

Meld je aan en zoek en ontdek verder met mij!