Er is iets merkwaardigs gebeurd met duurzaamheid.

Iets wat ooit begon als een vrij logisch verlangen om wat zorgvuldiger met de wereld om te gaan, is op sommige plekken veranderd in een nieuw soort examen.

Een stille test van smaak, inkomen, kennis, discipline, vrije tijd en morele verfijning. Alsof je pas écht bewust mag consumeren wanneer je kast klein genoeg is, je boodschappen lokaal genoeg zijn, je huidverzorging navulbaar genoeg is, je kleding tijdloos genoeg is en je sieraden precies duurzaam genoeg zijn om door een denkbeeldige commissie te worden goedgekeurd.

En natuurlijk is er niets mis met bewuster kiezen. Integendeel. Het is goed dat we meer nadenken over wat we kopen, waar het vandaan komt, wie het heeft gemaakt, hoe lang het meegaat en waarom we het eigenlijk willen hebben. De wereld heeft niet méér achteloze spullen nodig. We weten dat inmiddels wel. De aarde weet het ook.

Maar ergens tussen fast fashion en perfect minimalisme is een ongemakkelijke tussenruimte ontstaan waar heel veel mensen gewoon wonen.

Mensen met kinderen, zonder kinderen. Mensen met weinig geld. Mensen met weinig tijd. Mensen met een hoofd dat al vol zit. Mensen die hun best doen, maar ook gewoon een jas nodig hebben. Mensen die liever een betere keuze maken, maar niet altijd de allerbeste keuze kunnen betalen.

Mensen die soms iets kopen omdat het praktisch is, soms omdat het mooi is, soms omdat ze ergens blij van worden en soms omdat het leven al ingewikkeld genoeg is zonder dat iedere aankoop voelt als een morele sollicitatie.

Misschien is dat wel waar we het vaker over moeten hebben.

Niet alleen over wat de juiste keuze is. Maar meer, wie heeft hier eigenlijk de ruimte om die keuze te maken? Het is niet oké om mensen hierover een schuldgevoel aan te praten.

Voor wie dit onderwerp interessant vindt: op Greenzin schreven we verder over waarom duurzamer leven niet perfect hoeft te zijn — en waarom mooie spullen, plezier en bewust kiezen prima naast elkaar kunnen bestaan.

Waarom duurzaamheid soms als luxe voelt

Duurzaamheid wordt vaak verkocht als een kwestie van bewustzijn. Alsof mensen vooral beter moeten weten, lezen, plannen en dan vanzelf betere keuzes gaan maken. Dat klinkt overzichtelijk, maar het klopt maar half. Dit frame maakt een heleboel onterechte aannames. Alsof het alleen een kwestie van willen is, terwijl het voor heel veel mensen ook gewoon een kwestie van kunnen is.

Natuurlijk zijn er ook mensen die het prima zouden kunnen betalen, maar er simpelweg geen interesse in hebben. Dat mag ook. Dit stuk gaat vooral over de morele superioriteit die soms rondom duurzaamheid ontstaat. Alsof bewust leven alleen telt wanneer het er ook esthetisch correct uitziet. Want het zou toch juist voor iedereen moeten zijn? Duurzaamheid? Duurzaamheid is goed. Een ander erop afvallen of anders gaan zien omdat het niet kan of lukt, is niet ok. Het is demoraliserend.

Want bewust consumeren vraagt niet alleen goede bedoelingen. Het vraagt ook bijvoorbeeld gewoon geld. Een bankrekening die niet begint te zuchten zodra je iets kiest dat langer meegaat.

Een duurzame trui is vaak duurder dan een snelle trui. Een goed paar schoenen vraagt een investering. Een eerlijk geproduceerd parfum kost meer dan iets dat in de aanbieding ligt. Een sieraad dat jarenlang mooi blijft, is meestal niet het goedkoopste sieraad dat je kunt vinden. En hoewel het op lange termijn vaak verstandiger is om minder maar beter te kopen, moet je die lange termijn wel kunnen betalen.

Het is net als die stapelkortingen die je weleens bij Kruidvat ziet. Heel vaak 2 + 2 gratis. Moet je er in de eerste plaats al wel 2 tegelijk kúnnen kopen.

Dat is precies waar veel duurzame marketing soms gemakshalve overheen stapt.

Het is makkelijk om te zeggen dat mensen beter moeten kiezen wanneer je zelf de ruimte hebt om keuzes rustig te vergelijken. Het is makkelijk om fast fashion af te keuren wanneer je lichaam, smaak, maat, werk, inkomen en sociale omgeving allemaal redelijk meewerken. Het is makkelijk om “koop minder” te zeggen wanneer je al genoeg hebt. Maar veel mensen kopen niet te veel omdat ze achteloos zijn. Ze kopen omdat ze iets nodig hebben, omdat ze mee moeten in een systeem dat voortdurend iets van ze vraagt, omdat goedkoop soms gewoon het enige haalbare is, of omdat iets moois kopen ook een kleine vorm van lucht kan zijn.

Dat maakt duurzaamheid niet minder belangrijk. Het maakt het alleen minder simpel.

En eerlijk gezegd ook interessanter.

De pink tax van bewust leven

Daar komt nog iets bij: bewust leven is niet voor iedereen even duur, maar het wordt opvallend vaak duurder gemaakt voor mensen die toch al meer moeten uitleggen.

Vrouwen betalen vaker letterlijk en figuurlijk extra voor verzorging, presentatie, veiligheid, representatie en acceptatie. Niet omdat vrouwen van nature meer nodig hebben, maar omdat er een systeem omheen is gebouwd waarin het uiterlijk, het lichaam, de kleding, de huid, het haar en zelfs de uitstraling van vrouwen voortdurend wordt gelezen, beoordeeld en gecorrigeerd.

Je moet er verzorgd uitzien, maar niet oppervlakkig. Mooi, maar niet ijdel. Professioneel, maar niet kil. Vrouwelijk, maar niet te veel. Natuurlijk, maar wel op een manier die toevallig veel onderhoud vraagt. En dan komt daar nog de verwachting overheen dat al die keuzes óók duurzaam, ethisch, betaalbaar, stijlvol en moeiteloos moeten zijn.

Misschien is dat ook waarom zoveel mensen inmiddels uitgeput raken van het idee dat alles — je lichaam, je kledingkast, je huis, je voeding, je persoonlijkheid — altijd nóg beter moet kunnen.

Dat spanningsveld is trouwens uitgebreid onderzocht: vrouwen worden op de werkvloer nog steeds anders gelezen, beoordeeld en gecorrigeerd dan mannen. Vaak subtiel genoeg om ontkend te worden, maar structureel genoeg om voelbaar te blijven.

Lees bijvoorbeeld:

• SCP — over de ondervertegenwoordiging van vrouwen in management en hoe deeltijdwerk cultureel wordt gelezen

• VU Amsterdam — over hoe vrouwen hun gedrag aanpassen om genderstereotypen te vermijden

• McKinsey Women in the Workplace — over microagressies, uiterlijk en gedragsaanpassing op de werkvloer

• UvA — over verschillen in beoordeling, belasting en leiderschapservaring van vrouwen

Alsof het niet genoeg is dat je shampoo werkt. Het liefst moet het er ook een beetje uitzien alsof hij eigendom is van iemand die havermelk vanzelf chic laat lijken. Moet inmiddels ook navulbaar zijn, vrij van alles, perfect geformuleerd, geschikt voor je haartype, niet te duur, niet te goedkoop, mooi in je badkamer staan en liefst ook nog aantonen dat je een goed mens bent.

Het is bijna knap hoe zelfs bewust consumeren soms weer een prestatieproject wordt.

De esthetiek van het juiste leven fascineert me ergens ook.

Daar zit de spanning. Niet in duurzaamheid zelf, maar in de manier waarop duurzaamheid soms verandert in een extra laag beoordeling. Een extra set regels. Een extra mogelijkheid om te falen.

Daar wordt de wereld waarschijnlijk niet groener van. Alleen schuldiger.

Bewust consumeren zonder perfectie

Misschien begint bewuster consumeren niet bij perfectie, maar bij eerlijker kijken.

Naar wat je echt nodig hebt en daadwerkelijk gebruikt. Dingen je blijft dragen en gebruiken, iets wat echt iets voor jou toevoegt.

Dat klinkt minder spectaculair dan een strak duurzaamheidsmanifest, maar het is gewoon menselijker.

Want de meeste mensen veranderen hun leven niet in één grote esthetische schoonmaakbeurt. Ze schuiven, proberen, kopen iets niet.

Bewust consumeren zonder oordeel betekent niet dat alles maar moet kunnen. Het betekent ook niet dat bedrijven geen verantwoordelijkheid hebben. Integendeel. Juist omdat individuele keuzes nooit losstaan van systemen, prijzen, marketing, productie, arbeidsomstandigheden en toegankelijkheid, moeten we ophouden doen alsof iedere aankoop volledig op het bord van de consument ligt.

De consument is zéker niet de enige (of zelfs degene) die moet veranderen.

Merken moeten beter produceren. Platforms moeten stoppen met verslaving vermommen als inspiratie. Beleidsmakers moeten verder kijken dan individuele koopkracht. Greenwashing is verschrikkelijk en heel lastig om doorheen te kijken. En we mogen ondertussen best erkennen dat mensen geen perfecte machines zijn die hun verlangens, budgetten en waarden altijd keurig op één lijn krijgen.

Soms is een betere keuze gewoon een betere keuze.

Niet perfect. Wel dichterbij. Heel cliché maar perfectie is echt de vijand van goed. Zeker ook in dit verhaal.

Waarom betekenisvolle spullen langer blijven

Wat mij hierin steeds meer interesseert, is niet alleen de vraag of iets duurzaam geproduceerd is, maar ook of iets een plek krijgt in iemands leven.

Want spullen die betekenis krijgen, verdwijnen minder snel.

Een jas die je iedere winter weer pakt omdat hij goed zit. Een parfum dat bij een periode hoort. Een tas die met je mee veroudert, en daar zelfs mooier en karaktervoller van wordt. Een ketting die je bijna vergeet af te doen omdat hij zo vanzelfsprekend is geworden. Een initiaal, een symbool, een klein teken dat voor niemand anders volledig te lezen is, maar voor jou precies genoeg zegt.

Daar zit een vorm van duurzaamheid in die minder makkelijk te meten is, maar wel heel echt voelt.

Niet als excuus om maar van alles te kopen zolang je er een verhaal bij verzint maar, als tegenbeweging tegen de snelheid waarmee producten tegenwoordig betekenisloos worden gemaakt. Koop dit. Nu dit.

Nieuwe drop. Nieuwe trend. Nieuwe versie van jezelf. Nieuwe kleur. Nieuwe capsule. Nieuwe must-have om er ontspannen uit te zien terwijl je ondertussen vooral bezig bent met bijblijven.

Vermoeiend hoeveel werk sommige mensen maken van er nonchalant uitzien.

Doodvermoeiend.

Misschien is het radicaler dan het lijkt om te zeggen: dit past bij mij, dit draag ik vaak, dit blijft.

Misschien zit daar ook de aantrekkingskracht van ‘Minder. Maar beter’: niet streng minimalisme, maar de rust die kan ontstaan wanneer niet alles steeds opnieuw gekozen hoeft te worden.

Minder spullen kan fijn zijn. Maar minder hoeft geen kaal ideaal te worden. Het mag ook gaan over rijker kiezen. Over aandacht, rust en herhaling.

Wanneer smaak een morele categorie wordt

Er zit nog een ongemakkelijke laag onder dit alles: smaak wordt vaak verward met moraal.

Wie tijdloze basics draagt, zou bewuster zijn. Wie tweedehands koopt, zou creatiever zijn. Wie weinig spullen heeft, zou vrijer zijn. Wie investeert in kwaliteit, zou verstandiger zijn. En wie dat niet doet, zou kennelijk minder verlicht door het leven gaan. Dit zijn aannames die veelvuldig bestaan helaas.

Maar smaak en duurzamer willen leven is nooit neutraal.

Dit heeft te maken met geld, omgeving, ruimte, lichaam, cultuur, afkomst, leeftijd, werk, toegang, internet, voorbeelden en met hoeveel fouten je je kunt permitteren voordat iemand je erop afrekent. Sommige mensen kunnen experimenteren en noemen dat stijlontwikkeling. Andere mensen maken dezelfde keuze en krijgen te horen dat het onverzorgd, goedkoop of onverstandig is.

Dat zie je ook bij duurzaamheid.

Een linnen jurk van een duur merk heet tijdloos. Het helpt natuurlijk ook als je “moeiteloos minimalisme” toevallig gefotografeerd wordt in een huis met visgraatvloer en ochtendlicht van vier miljoen euro. Een goedkope jurk van de Zara die iemand vijf jaar draagt, heet zelden duurzaam, terwijl die misschien veel duurzamer is gebruikt dan het perfecte kledingstuk dat vooral op Instagram goed stond. Een massief gouden sieraad is een investering. Een toegankelijker alternatief wordt sneller kritisch bekeken, zelfs wanneer iemand het dagelijks draagt, er zorg voor draagt en het jarenlang bij zich houdt.

Het helpt natuurlijk ook als je “minimalistische capsule wardrobe” toevallig bestaat uit beige basics van driehonderd euro per stuk en een huis met genoeg rust, ruimte en daglicht om er ontspannen bij te kijken op Instagram.

Soms lijkt duurzaamheid bijna een sociale taal geworden waarmee mensen kunnen laten zien dat ze het juiste leven leiden.

En ja, daar zit iets ongemakkelijks in. Want mensen met minder geld hebben óók recht op mooie kleding. Op stijl. Op plezier. Op iets nieuws. Op een jas die goed zit. Op een parfum dat lekker ruikt. Op een sieraad dat iets betekent. Duurzaamheid wordt pas echt interessant wanneer het niet alleen beschikbaar is voor mensen die zich de perfecte keuze kunnen veroorloven.

Daarom vind ik het belangrijk om duurzaamheid los te trekken van status en kúnnen.

Niet omdat kwaliteit er niet toe doet. Juist wel! Maar omdat kwaliteit pas interessant wordt wanneer meer mensen erbij kunnen. Dat is voor mij echte inclusiviteit in de praktijk: niet alleen zeggen dat betere keuzes bestaan, maar ook serieus nemen wie er toegang toe heeft.

Daarover schreef ik eerder uitgebreider in duurzame sieraden, betekenis en inclusieve luxe: luxe hoeft niet exclusief te zijn om waardevol te voelen. Ik denk dat luxe juist interessanter wanneer het niet draait om afstand, schaarste en status. Maar om nabijheid. Om iets dat je kunt dragen. Gebruiken. Aanraken. Betekenis geven.

Sieraden als kleine dagelijkse keuze

Daarom kom ik steeds terug bij sieraden.

Niet omdat sieraden de wereld gaan redden. Zeker niet. Maar het is nu éénmaal mijn werk en ik ben er dol op.

Misschien omdat sieraden één van de weinige objecten zijn die mensen niet alleen gebruiken, maar bijna onderdeel van zichzelf laten worden. Dat zie ik vaak gebeuren en is gewoon heel mooi. En ook hier geldt, er zijn genoeg alternatieven voor enkel solid gold. Die ook mooi zijn en net zoveel waarde voor jou kunnen hebben. Een écht duurzamer alternatief, de Golden Mean noemen wij dat.

Een sieraad is zelden alleen materiaal. Het is vaak herinnering, smaak, identiteit, bescherming, spel, schoonheid, cadeau, ritueel, troost, bravoure of een kleine vorm van zelfherkenning.

Soms is het een initiaal. Soms een kruisje. Een hamsa. Een maan. Een ster. Een bliksem. Een letter van iemand die dichtbij je staat, of juist van jezelf omdat je daar ook gewoon bij hoort.

Dat maakt sieraden met betekenis zo mooi en interessant voor mij. Niet omdat ieder symbool voor iedereen hetzelfde betekent, maar omdat mensen betekenis zoeken in kleine dingen die ze bij zich dragen. Niet alles hoeft groots te zijn. Soms is een klein teken genoeg.

Bij lux & luz draait dat precies om die tussenruimte: betekenisvolle sieraden en gepersonaliseerde sieraden die toegankelijker blijven dan massief goud, maar wel gemaakt zijn om dagelijks gedragen te worden. Daarom zijn gold filled sieraden voor ons zo logisch. Niet als perfecte oplossing voor alles, maar als een mooi en sterker alternatief voor solid gold sieraden: duurzamer in gebruik dan gold plating, veel toegankelijker qua prijs dan massief goud, en geschikt voor sieraden die niet in een doosje hoeven te wachten op een speciale gelegenheid. Life-proof.

Want misschien is dat uiteindelijk ook een vorm van bewuster consumeren: iets kiezen dat niet alleen mooi is op het moment van kopen, maar ook blijft passen bij het leven dat je werkelijk leeft.

Gepersonaliseerde sieraden doen dat vaak vanzelf. Ze hoeven niet te schreeuwen. Het zijn vaak hele mooie en unieke, persoonlijke cadeaus. Juist omdat het niet voor iedereen dezelfde betekenis hoeft te hebben, blijft het persoonlijk.

Minder kopen, meer dragen

Dat is misschien de meest commerciële zin die ik kan opschrijven zonder dat hij goedkoop voelt: minder kopen, meer dragen.

Misschien is volwassen stijl uiteindelijk gewoon: stoppen met iedere drie weken een compleet nieuwe persoonlijkheid proberen te kopen.

Niet als streng gebod. Maar als opluchting.

Je hoeft niet iedere trend te volgen om stijl te hebben. Je hoeft niet ieder seizoen opnieuw te bewijzen dat je smaak hebt. Je hoeft niet alles te vervangen zodra het even niet meer nieuw voelt. Je mag ook een kleine collectie opbouwen van dingen die bij je terugkomen. Een paar goede basics. Een geur die bij je past. Een sieraad dat je bijna elke dag draagt. Een cadeau dat niet alleen iets kostte, maar ook iets zei.

Daarom werken gouden initialen sieraden en symbolische sieraden zo goed binnen dit verhaal. Juist omdat initialen sieraden goud en symbolische sieraden niet alleen trendgevoelig zijn, maar ook herinnering, identiteit en cadeau in zich dragen. Ze zijn persoonlijk zonder ingewikkeld te worden. Ze kunnen traditioneel zijn, of juist helemaal niet. Voor een geliefde, een vriendin, je gekozen familie. Of voor iemand die je mist. Voor jezelf, omdat jezelf vieren geen aparte reden nodig heeft.

Dat vind ik belangrijk.

Bewust consumeren hoeft niet kil te zijn. Het hoeft niet alleen te gaan over minder, minder, minder. Het mag ook gaan over beter voelen wat dichtbij mag blijven.

Duurzaamheid zonder plezier wordt al snel een schoolplein met regels.

En daar had niemand om gevraagd.

Andere merken die deze beweging laten zien

Je ziet dezelfde verschuiving ook bij andere merken en bewegingen.

Bij Loop.a.life, waar kleding niet draait om steeds nieuwe collecties, maar om circulaire materialen en basics die lang gedragen kunnen worden. Bij MUD Jeans, waar denim onderdeel wordt van een circulair systeem. Bij NOWA, waar oude telefoons opnieuw grondstof worden voor sieraden. Bij merken die refill, repair, resale of made-to-order niet inzetten als moreel decor, maar als praktisch onderdeel van hoe producten beter kunnen worden gemaakt.

Niet ieder merk doet alles perfect. Dat hoeft ook niet het punt te zijn.

Het interessante is dat steeds meer mensen zoeken naar een andere verhouding tot spullen. Minder achteloos en vluchtig. Minder gebaseerd op de paniek dat je steeds een nieuwe versie van jezelf moet kopen.

Dat hoop ik tenminste. Al besef ik me ook dat consumerism ondertussen groter is dan ooit.

En juist daarom begrijp ik niet zo goed waarom duurzaamheid zo vaak gepaard moet gaan met belerende moraalridders die vooral lijken te communiceren vanuit superioriteit, schuld en correct gedrag. Alsof mensen eerst moreel goedgekeurd moeten worden voordat ze überhaupt bewuster mogen proberen te leven.

Geen wonder dat zoveel mensen duurzaamheidsmoe beginnen te worden.

Terwijl het juist zoveel mooier zou zijn als al die dingen gewoon naast elkaar mochten bestaan: plezier, schoonheid, verlangen, stijl, bewustzijn, imperfectie en nuance.

De vraag is niet of we dat allemaal moeten afleren.

De vraag is hoe we het eerlijker, bewuster, toegankelijker en minder uitputtend kunnen maken.

Duurzaam leven zonder vingertje

Misschien is dat waarom duurzaam leven zonder perfectie en bewust consumeren zonder oordeel voor mij steeds logischer voelen als uitgangspunt.

Perfectie is onmogelijk. Perfectie maakt mensen bang om überhaupt te beginnen. Het creëert een soort duurzame faalangst waarin iedere keuze meteen tekortschiet. Te duur. Te goedkoop. Te weinig lokaal. Te veel verpakking. Te trendgevoelig. Te elitair. Te simpel. Te laat.

Daar worden mensen niet vrijer van. En de wereld meestal ook niet beter.

Wat wél helpt, denk ik: betere vragen stellen.

Gebruik ik dit echt? Past dit bij mijn leven? Kan ik het betalen zonder mezelf gek te maken? Wordt het goed gemaakt? Blijft het mooi? Wordt het gedragen, gebruikt, geliefd, gerepareerd, doorgegeven? Koop ik dit uit verlangen, verveling, druk of herkenning? Is dit een keuze die dichterbij voelt, ook al is hij niet perfect?

Daar begint het.

Niet bij schuld en bij superioriteit wat ik helaas heel vaak langs zie komen. Het kan natuurlijk ook aspirational zijn, maar dat is het vaak toch net niet. Er wordt dan toch vaak gedaan alsof iedereen dezelfde keuzes kan maken.

De rijkdom van iets dat blijft

We doen alsof rijkdom vooral zit in meer kunnen kopen. Meer opties hebben. Meer bewijzen dat je toegang hebt tot het nieuwste, beste, slimste, meest verantwoorde alternatief.

Een hele andere beerput die we vast nog wel een keer opentrekken, maar plastische chirurgie speelt hier inmiddels ook een interessante rol in. Niet alleen subtiele ‘quiet luxury’-behandelingen, maar soms juist opvallend zichtbare ingrepen die bijna functioneren als statussymbool: kijk eens hoeveel tijd, geld, herstel en optimalisatie iemand zich blijkbaar kan veroorloven.

Dat klinkt cynisch, maar onderzoekers beschrijven cosmetische chirurgie inmiddels letterlijk als een vorm van conspicuous consumption. Consumptie die niet alleen mooi moet zijn, maar ook status moet signaleren.

Lees bijvoorbeeld:

• Waarom cosmetische chirurgie steeds vaker als statussymbool wordt gezien

• Hoe ‘quiet luxury tweakments’ een nieuwe elite-esthetiek werden

• De opkomst van zichtbare esthetische optimalisatie als lifestyle-status

Maar er is ook een andere rijkdom.

De rijkdom van iets dat je blijft gebruiken. De rijkdom van weten wat bij je past. De rijkdom van een kast waarin niet alles schreeuwt om gekozen te worden. De rijkdom van een sieraad dat niet uitlegt wie je bent, maar je er gewoon even aan herinnert. De rijkdom van schoonheid zonder schuldgevoel. Van bewust kiezen zonder jezelf te verliezen in alle voorwaarden. Innerlijke rijkdom. Misschien is dat een vorm van rijkdom die minder goed zichtbaar is, maar veel langer meegaat.

Misschien is dat waar consumeren zonder oordeel uiteindelijk over gaat.

Over ruimte maken voor álle keuzes die menselijk zijn en gewoon bestaan. En allemaal valide zijn.

Voor keuzes binnen echte levens, echte budgetten, echte lichamen, echte verlangens en echte systemen.

En als we dan toch blijven consumeren, want dat doen we, laten we dan tenminste proberen minder achteloos te kiezen. En blijf lekker bij jezelf. Inspireren mag natuurlijk. Mooie ideeën delen ook. Maar duurzaamheid hoeft geen morele persoonlijkheidstest te worden.

Misschien wordt het tijd dat bewust consumeren weer iets menselijks mag zijn. Iets zachters. Met ruimte voor echte levens, echte beperkingen, echte verlangens en echte systemen.

Inclusieve luxe dus. Niet perfect. Wel dichterbij.

Maar perfectie was ook nooit het interessantste aan mensen.

Misschien vind je dit ook interessant:

• Minder. Maar beter

• Duurzame sieraden, betekenis en inclusieve luxe

• Sieraden met betekenis

• Alternatief voor solid gold sieraden

• Duurzame sieraden die je écht blijft dragen

  Verder lezen op Greenzin → Consumeren zonder oordeel: zo wordt duurzamer leven weer leuk

Er zijn weinig woorden die zó snel iets blootleggen over hoe we naar vrouwen kijken als het woord deeltijdprinsesjes.

Alsof vrouwen collectief op een chaise longue liggen met druiven, een matcha latte en een linnen co-ord set terwijl de economie langzaam instort.

Alsof het probleem ergens ligt bij individuele vrouwen die simpelweg geen zin meer hebben.

Ik blijf die term echt fascinerend vinden. Die term verraadt zo ongelooflijk veel.

Deeltijdprinsesjes.

Er zit spot in. Minachting. Een soort collectieve irritatie richting vrouwen die blijkbaar niet enthousiast genoeg meebewegen in een systeem dat zelf zelden ter discussie hoeft te staan.

En misschien zit precies daar de echte wrijving.

We doen alsof vrouwen irrationele keuzes maken binnen systemen die zelf allang irrationeel functioneren.

Want wat is er precies rationeel aan een samenleving waarin:

• burn-outs blijven stijgen

• vrouwen massaal uitvallen tussen ongeveer hun vijfentwintigste en vijfenveertigste

• zorg vastloopt

• mensen permanent moe zijn

• onbetaalde arbeid essentieel is maar nauwelijks serieus wordt genomen en alleen maar toeneemt

• en vrouwen structureel méér totale arbeid verrichten zodra je betaald én onbetaald werk samenneemt?

Dat klinkt niet als een individueel probleem. Dat klinkt als systeemstress.

En nee: dat is geen mannen-tegen-vrouwen verhaal. Dat frame maakt het debat meteen platter. Het probleem is dat patriarchale systemen iedereen in rollen duwen waar uiteindelijk bijna niemand echt vrijer, rustiger of gelukkiger van wordt.

Vrouwen worden richting zorg, beschikbaarheid en onbetaalde arbeid geduwd.

Mannen richting betaald werk, status, betaalde productiviteit en permanente beschikbaarheid op het werk.

En daarna doen we alsof al die keuzes puur persoonlijk zijn.

Handig wel. Voor het systeem.

Het probleem is niet deeltijd, maar wat we werk noemen

Misschien moeten we daar beginnen. Onbetaalde arbeid is ook arbeid. Fysieke én mentale gratis arbeid.

Dat klinkt bijna te simpel om op te schrijven, maar blijkbaar moet het nog steeds.

Zorgen is werk. Plannen is werk. Kinderen opvoeden is werk. Een huishouden draaiende houden is werk. Emotionele sfeer bewaken is werk. Poetsen is werk. De was doen is werk. De familieagenda in je hoofd dragen is werk. Weten dat er morgen gymspullen mee moeten, dat iemand nieuwe schoenen nodig heeft en dat oma al drie weken niet gebeld is, is werk.

Alleen zodra dat werk gratis gebeurt, noemen we het ineens: liefde.

Of zorgzaamheid, moederinstinct en ook nog, misschien nog wel mijn lievelings: ‘zij is daar gewoon beter in.’ Shoot me now.

Dat is misschien wel één van de slimste trucjes van dit waardesysteem en de genderrollen die daarin zitten. Werk verdwijnt niet omdat er geen salaris tegenover staat. Het verdwijnt alleen uit de economische waardering. En zodra iets uit die waardering verdwijnt, verdwijnt het vaak ook uit de status.

Betaald werk telt mee. Onbetaalde zorg wordt privé.

Betaald werk bouwt pensioen op. Onbetaalde zorg bouwt schuldgevoel op.

Betaald werk geeft status. Onbetaalde zorg wordt pas zichtbaar zodra het niet meer gebeurt.

Fascinerend eigenlijk hoe werk pas “echte bijdrage” wordt genoemd zodra een man ervoor betaalt of een bedrijf eraan verdient.

Onbetaald werk houdt letterlijk samenlevingen draaiende, maar zodra vrouwen het doen noemen we het ineens vanzelfsprekend. Je moet er als vrouw ook vooral altijd dankbaar voor zijn dat je dit mág doen.

Dat is geen detail in het deeltijddebat.

Dat ís het debat.

Want als vrouwen minder betaald werken maar méér onbetaalde arbeid doen, werken ze niet minder.

Ze werken anders en netto genomen gewoon veel meer uren per week.

Alleen op een manier die maatschappelijk veel minder serieus genomen wordt.

En dan wordt het ineens behoorlijk absurd om vrouwen te vertellen dat ze “gewoon meer uren moeten maken”, zonder te vragen hoeveel uren ze eigenlijk al maken als je betaald en onbetaald werk samenneemt.

Vrouwen niet minder ambitieus geworden

Vrouwen zijn niet echt minder ambitieus geworden. We zijn ambitie ook gewoon veel te smal gaan definiëren.

De definitie van ambitie is zo smal geworden dat betaald werk, carrièrestatus en economische output bijna als enige bewijs van ambitie tellen.

Terwijl het grootbrengen van kinderen, zorgen voor anderen, de was doen, een gemeenschap dragen, een huishouden draaiende houden, emotioneel beschikbaar blijven, herstellen van overbelasting of überhaupt proberen een menselijk leven op te bouwen blijkbaar ineens buiten die definitie vallen.

Interessant ook hoe werk pas écht serieus genomen wordt zodra er salaris tegenover staat. Maar wel fulltime.

En nog interessanter: dat vrouwen gemiddeld dus méér totale arbeid verrichten zodra je betaald en onbetaald werk samenneemt, maar alsnog regelmatig te horen krijgen dat ze niet genoeg bijdragen.

Dat is geen neutrale economische analyse meer maar een waardesysteem. Een patriarchaal waardesysteem.

Want nu leg je niet alleen druk op vrouwen om meer betaald werk te doen. Je maakt ook al het andere werk tegelijkertijd minder waard. En precies daar gaat het mis.

Vrouwen werken niet te weinig. We tellen verkeerd.

De cijfers maken die absurditeit pijnlijk concreet.

Zoals gezegd, in de afgelopen jaren zijn vrouwen veel meer betaald werk gaan doen. Tegelijkertijd groeide het aandeel onbetaalde zorg dat mannen op zich nemen nauwelijks mee.

Het contrast bleef hangen omdat het bijna absurd klinkt: vrouwen gingen gemiddeld ongeveer vijftien uur méér betaald werken, terwijl mannen gemiddeld slechts een paar tientallen minuten meer onbetaalde zorgtaken op zich namen.

Vijftien uur tegenover minuten. Dat is geen nuanceverschil meer.

Dat is een systeem dat zegt: vrouwen, emancipeer vooral, maar de rest van het leven blijft intussen gewoon op jullie wachten.

En daarna kijken we verbaasd als vrouwen omvallen.

Het aantal vrouwen dat langdurig uitvalt door stress en mentale klachten stijgt al jaren harder dan bij mannen. Vrouwen rapporteren structureel vaker burn-outklachten en langdurige overbelasting.

Maar iedere keer opnieuw schuift het gesprek dan richting vrouwen zelf.

Hun grenzen, hormonen, perfectionisme, keuzes, balans, etc..

Balans is inmiddels ook een woord geworden waar ik bijna een allergische reactie van krijg. Alsof vrouwen die structureel te veel dragen vooral moeten leren het eleganter op hun hoofd te balanceren. Vrouw is wederom het probleem en los het vooral lekker zelf op.

Maar als je betaald werk dus optelt bij onbetaald werk, maken vrouwen gemiddeld juist meer totale uren dan mannen.

Dat maakt het “vrouwen moeten gewoon meer werken”-discours niet alleen oppervlakkig maar bijna komisch.

Alleen niet grappig genoeg om gezellig te zijn.

Want de conclusie is echt pijnlijk: vrouwen doen al meer totaal werk, maar het verkeerde soort werk telt niet genoeg, dus mogen ze nóg een probleem op hun eigen bord leggen.

Heerlijk efficiënt voor het systeem en de geaccepteerde kaders waarin wij ons moeten bewegen.

De ideale werknemer heeft nog steeds iemand thuis nodig

Het probleem zit nog dieper in hoe betaald werk überhaupt georganiseerd is.

De ideale werknemer is nog steeds iemand die altijd beschikbaar is. Iemand zonder mentale achtergrondruis, zonder schooltijden in het hoofd, geen zieke kinderen, geen boodschappenlijstje dat tussen de meetings door in het brein opduikt, altijd kan overwerken wanneer nodig.

Het staat hem vrij om lineair carrière te maken. Kan altijd flexibel zijn.

Historisch gezien was die ideale werknemer impliciet mannelijk, omdat er thuis vaak iemand anders was die de rest van het leven opving. Dat was dan de vrouw. We doen nu graag alsof dat niet meer zo is, maar er is niet heel veel veranderd. Zeker niet ten goede.

Dat hele model is nooit echt verdwenen. We hebben er alleen vrouwen bovenop gezet.

Vrouwen gingen meer werken, economisch zelfstandiger worden, carrière maken, bijdragen aan het gezinsinkomen en hun eigen leven vormgeven.

Prima, nodig ook. Maar het systeem onder dat betaalde werk veranderde nauwelijks mee.

De schooldag eindigt nog steeds vroeg. Kinderopvang is duur, ingewikkeld of schaars.

Werkgevers behandelen vaders nog te vaak als stabiele werknemers mét gezin, en moeders (of toekomstige moeders) als mogelijk risico.

Werkculturen draaien nog steeds om zichtbaarheid, beschikbaarheid en eindeloze flexibiliteit.

Ook veel mannen lopen dus vast in verwachtingen rondom succes, werk en beschikbaarheid. Alleen krijgen vrouwen opvallend vaak de extra laag onzichtbare arbeid erbovenop.

Dit is geen individueel probleem, het is by design.

Deeltijd is geen luxe, maar schadebeperking

Natuurlijk zijn er vrouwen die bewust minder betaald werken omdat ze tijd belangrijker vinden dan carrièrestatus.

Eerlijk? Dat lijkt me geen misdaad. Vooral doen waar je je goed bij voelt. Uiteraard ook mannen.

Misschien is het zelfs vrij gezond om niet je volledige identiteit op te hangen aan productiviteit. Geldt ook voor mannen.

Vaker wel dan niet is deeltijd geen idyllische keuze.

Geen Pinterest-bord van cappuccino’s, linnen broeken en zelfgebakken bananenbrood.

Heel vaak is deeltijd gewoon schadebeperking. Ergens moet ruimte ontstaan.

Ergens moet iemand zorgen dat de kinderen, ouders, boodschappen, administratie, sociale relaties, verjaardagen, emoties, schoolmails en het eigen zenuwstelsel niet allemaal tegelijk instorten.

En wie doet dat dan meestal?

Precies.

Daarom voelt het zo oppervlakkig om vrouwen die minder betaald werken weg te zetten als deeltijdprinsesjes.

Je ziet dan alleen de betaalde uren die ontbreken. Niet de onbetaalde uren die erbij komen. Niet het mentale werk. Niet het anticiperen. Niet het herstellen. Niet het constante achtergrondproces dat zoveel vrouwen ongemerkt draaiende houden.

Dat is alsof je naar een ijsberg kijkt en concludeert dat het zichtbare topje misschien wat ambitie mist. En voor mij is ambitie dus niet enkel gerelateerd aan betaald werk.

Noemen we mannen die deeltijd werken deeltijdkoningen?

Taal verraadt bijna altijd waar de macht zit.

Vrouwen die deeltijd werken worden deeltijdprinsesjes genoemd.

Noemen we mannen die deeltijd werken deeltijdkoningen?

Nee. Daar hebben we weer fijne andere vooroordelen voor.

Een man die minder betaald wil werken, moet zich ineens verhouden tot vragen over ambitie, succes, mannelijkheid en status.

Is hij nog wel serieus genoeg? Verdient hij genoeg? Wil hij niet gewoon te weinig? Of nog erger: wil zijn vrouw niet teveel van hem?? Wat lief van hem en wat een kenau is die vrouw. Misschien een beetje gechargeerd gezegd zo, maar ik zie dit zoveel om mij heen.

En dit is dus ook gewoon onze werkcultuur.

Niet per se omdat mannen zielig moeten worden gemaakt in een stuk over vrouwen maar, het laat heel duidelijk zien hoe systemen uiteindelijk in ons dagelijks leven hun uitwerking hebben.

Uit onderzoek blijkt zelfs dat mannen die minder willen werken of meer zorgtaken opnemen daar dus óók sociale en professionele consequenties van ervaren.

Vrouwen worden bestraft als ze niet genoeg betaald werken. Mannen worden bestraft als ze niet genoeg de ideale werknemer spelen.

Vrouwen worden richting zorg geduwd. Mannen worden opvallend weinig gestimuleerd om structureel meer onbetaalde zorg op zich te nemen.

Het systeem houdt iedereen op zijn plek. Alleen de plekken verschillen. En de schade dus ook.

Invisible load voelt vaak gewoon als persoonlijkheid

Dat maakt patriarchale systemen ook zo hardnekkig. Ze voelen vaak niet als systemen. Ze voelen als: leven. Als cultuur, ‘dat gaat bij ons vanzelf zo’. Als: ik ben gewoon iemand die overal altijd aan denkt en ik kan het beter zelf doen dan het delegeren. Anders ben je natuurlijk vaak aan het ‘zeiken’ als vrouw. Doodvermoeiend.

Veel vrouwen herkennen zichzelf hier meteen in. En dat is echt niet omdat vrouwen biologisch betere planners zijn ofzo.

Maar omdat we structureel zo gesocialiseerd zijn richting verantwoordelijkheid, afstemming en anticipatie.

Ik ken opvallend veel vrouwen die zichzelf lui noemen terwijl ze ondertussen functioneren als projectmanager van vijf levens tegelijk.

Ik dacht zelf ook lang dat ik gewoon slecht was in ontspannen. Blijkt dat je jezelf lastig uitzet als je ondertussen voortdurend aan alles en iedereen denkt.

Niet helemaal toevallig natuurlijk.

En misschien is dat ook waarom zoveel vrouwen zichzelf omschrijven als:
chaotisch, moe, snel overprikkeld en slecht in rust nemen.

Terwijl ze ondertussen functioneren als het complete besturingssysteem van hun omgeving. Dát is invisible load. Niet één groot dramatisch moment. Maar duizend kleine vanzelfsprekendheden die samen ineens je hele leven vormen.

Over die constante mentale achtergrondruis schreef ik eerder uitgebreider een drieluik waarvan deel 1 ‘Onzichtbaar seksisme, mental load en de stille verschuiving van het leven na je 40e’ is.

Vrouwen worden ook medisch minder serieus genomen

En misschien wordt het pas echt wrang wanneer je ziet dat hetzelfde patroon zich niet alleen op werkvloeren of in huishoudens afspeelt, maar zelfs (en juist ook) in de gezondheidszorg.

Vrouwen worden nog steeds structureel minder serieus genomen met lichamelijke klachten. Onderzoek laat al jaren zien dat vrouwen vaker psychologische verklaringen krijgen voor fysieke symptomen, langer moeten wachten op diagnoses en minder snel passende zorg ontvangen.

Herkenbaar voor veel vrouwen zijn reacties als; je stelt je aan. Je bent gewoon gestrest. Het zijn je hormonen. Je bent te gevoelig. Pijn lijden hoor erbij. Je moet er maar mee leren dealen.

En daarna kijken we verbaasd als vrouwen uiteindelijk harder uitvallen. Natuurlijk ligt dit niet enkel bij vrouwen.

Dit ligt aan hele systemen die vrouwelijke pijn, vermoeidheid en overbelasting structureel minder serieus nemen.

Dat is geen detail, dat is onderdeel van een cultuur.

We zijn vaak te druk om te zien hoe druk we zijn

Misschien is dat nog wel het meest treurige. Veel mensen hebben helemaal geen tijd en/of energie om goed stil te staan bij de systemen waarin ze functioneren.

Ze zijn te druk met functioneren, dagelijks gewoon te leven, te werken. Druk met zorgen, plannen, herstellen en vooral, doooorgaan!

Dat schreef ik eerder ook al in mijn stuk over invisible load en technocratische systemen: moderne politiek en moderne werkcultuur houden van woorden als flexibiliteit, zelfredzaamheid en regie.

Maar vaak betekenen die woorden in de praktijk vooral: wij regelen de basis niet goed genoeg, dus los jij het zelf maar op tussen je eerste Zoom-call en de derde was door.

Dat klinkt overdreven, tot je goed om je heen kijkt.

Kinderopvang voelt voor veel gezinnen als logistieke topsport. Werk is flexibeler geworden, maar mensen zijn echt niet per se vrijer. Iedereen moet zichzelf voortdurend managen, optimaliseren, bewaken en bijsturen.

En als dat niet lukt? Dan moet jíj beter je beter grenzen aangeven. Natuurlijk.

Nog een taak erbij.

Van maatschappelijk probleem naar persoonlijk verbeterproject

En daar zit volgens mij wel de echte kern van de wrijving.

Een maatschappelijk probleem/systeem wordt voortdurend teruggevouwen tot een individueel verbeterproject.

Jij als vrouw moet maar beter communiceren, je grenzen bewaken, beter plannen, beter ontspannen, meer uren werken, financieel zelfstandiger worden, minder perfectionisch zijn, beter leren loslaten, beter delegeren, etc.. De lijst lijkt eindeloos én zit bovendien vol met tegenstrijdigheden.

Vrouwen moeten dus blijkbaar de oplossing worden voor een systeem dat hen eerst structureel heeft overvraagd.

Make it make sense.

En ik heb het uiteraard niet uitsluitend over moederschap.

Werk je minder? Dan ben je niet ambitieus genoeg.
Werk je veel? Dan besteed je je kinderen uit.
Heb je geen kinderen? Egoïstisch.
Heb je ze wel en ben je moe? Eigen keuze toch?

Fascinerend systeem eigenlijk.

De uitkomst ligt al vast en vrouwen mogen vervolgens raden welke versie van falen vandaag weer het populairst is.

En dat is misschien precies hoe je weet dat het niet over individuele keuzes gaat.

Want als iedere keuze verdacht kan worden gemaakt, is de keuze niet het probleem.

Dan is het kader het probleem.

Ik schreef eerder al over hoe zelfoptimalisatie vrouwen vaak nóg meer verantwoordelijkheid geeft in het stuk ‘Waarom alles ineens healing moet zijn.’

Time poverty wordt bij vrouwen opvallend vaak behandeld als persoonlijk planningsprobleem. Alsof vrouwen zichzelf gewoon beter moeten organiseren, optimaliseren of verzorgen, terwijl bijna niemand de vraag stelt waarom die marge überhaupt zo flinterdun is geworden.

De Sanders van deze wereld

Je weet misschien wel over welke Sander ik het heb. Die Sander die alles zo goed weet over vrouwen…

Mannen die van een afstand naar vrouwenlevens kijken en daar dan een lekker bijtend woord op plakken.

Deeltijdprinsesjes.

Alsof je diep maatschappelijk inzicht toont, terwijl je vooral een systeemprobleem reduceert tot een karakteroordeel.

Ik vind dit zo onnodig en nogal armoedig. Niet omdat mannen niets mogen zeggen over werk, zorg of samenleving. Zeker niet. Maar sommige mannen komen dit gesprek binnen alsof ze een neutrale analyse geven en the voice of reason zijn, terwijl ze ondertussen exact het systeem bevestigen dat vrouwen al eeuwen uitlegt wat hún probleem is.

Is dit nou echt je belangrijkste bijdrage? Wat bezielt zo’n man om hier zoveel tijd en aandacht aan te besteden? Er zijn vast betere en meer nobele doeleinden dat deze zaak, toch?

Vrouwen de schuld geven van een patriarchaal systeem waarin betaald werk meer status heeft dan onbetaalde zorg, mannen nauwelijks worden aangemoedigd om structureel meer te zorgen en vrouwen worden afgerekend op elke poging om niet volledig om te vallen?

Oppervlakkig toch.

En vooral: geen oplossing.

Het is ragebait met een colbert aan.

Lekker profileren met een minachtend woord over een onderwerp waar je zelf opvallend makkelijk even uit kunt stappen.

Terwijl veel vrouwen niet uit dat onderwerp kunnen stappen.

Die leven erin. Iedere dag.

Vrouwen zijn niet het probleem

Vrouwen zijn gewoon vaak moe van systemen die hun tijd behandelen alsof die oneindig rekbaar is. Kosteloos.

Misschien zijn ze moe van altijd beschikbaar moeten zijn. Zorgzaamheid in al zijn vormen die verwacht wordt. Dit is ook allang wetenschappelijk bewezen onzin. Maar het zit er toch heel diep ingebakken. Ons er wat meer bewust van zijn helpt misschien. Je gezien en gehoord voelen helpt misschien al. Ook al verandert en praktisch niets.

Van betaald én onbetaald werk combineren en daarna alsnog horen dat ze niet genoeg bijdragen. Van verwende mannen die dus duidelijk geld op nummer 1 als bijdrage in een huishouden hebben staan. Que? Bizar vind het ik het. Alsof geld de enige vorm van bijdrage is die telt. Fascinerend.

En misschien moeten vrouwen niet nóg een probleem krijgen dat ze individueel mogen oplossen.

Misschien moeten we eindelijk eens beter kijken naar een systeem dat van menselijke overlevingsstrategieën karakterfouten maakt.

Want deeltijdprinsesjes bestaan niet.

Mensen bestaan wel degelijk. Vrouwen zijn ook niet 1 homogeen-achtig iets. We zijn individuen. Met verschillende levens, kwaliteiten, wants, needs, visies etc..

We zijn gewoon mensen die proberen overeind te blijven in een samenleving die steeds meer vraagt en steeds minder opvangt.

Misschien zijn vrouwen niet ontspoord van het systeem.

Misschien reageren ze juist volkomen logisch op een systeem dat zelf allang ontspoord is.

Lees ook:

Abortus en autonomie (1)- niet iedereen voelt verdriet na abortus. Waarom ook daar dezelfde vraag terugkomt: wie bepaalt welk gevoel, welke keuze of welk leven ‘klopt’?

Niet iedereen voelt verdriet na een abortus.

Sommige vrouwen voelen opluchting. Rust. Helderheid. Intense blijdschap. Omdat iets ineens weer klopt. Omdat hun leven weer van hen voelt. Omdat ze diep vanbinnen al wisten dat dit de juiste keuze was.

Alleen bestaat er opvallend weinig ruimte voor dat soort gevoelens.

Er lijkt een maatschappelijk script te bestaan waarin verdriet geloofwaardiger voelt dan opluchting. Alsof zwaarte bewijst dat je zorgvuldig bent geweest. Alsof twijfel een vorm van moraliteit is. Alsof een keuze pas legitiem genoeg wordt wanneer iemand er zichtbaar onder lijdt.

Terwijl de werkelijkheid bijna nooit zo overzichtelijk is.

Abortus gaat zelden alleen over een zwangerschap. Het gaat over timing, relaties, angst, vrijheid, gezondheid, je leven en nog zoveel meer. Ook opluchting over een leven dat ineens weer verder kan bewegen.

En misschien nog wel het meest: over ruis.

Want zodra het onderwerp abortus op tafel komt, verschijnt er ineens een complete geluidsmuur om vrouwen heen. Allerlei verwachtingen, aannames, meningen en projecties. Zeker ook politieke standpunten, religie, feminisme, conservatisme, moraliteit, oordeel en zo kan ik (helaas) nog wel even doorgaan.

Iedereen lijkt iets te voelen over abortus.

Behalve de persoon die de keuze daadwerkelijk moet maken.

Er lijkt vaak maar één acceptabele emotie te bestaan

Er zijn weinig onderwerpen waarbij emoties zo sterk gereguleerd lijken te worden als bij abortus.

Niet wettelijk misschien (alhoewel het nog wel steeds gewoon in het wetboek van strafrecht staat) maar cultureel wel.

De “goede” reactie na een abortus lijkt vaak nog steeds een combinatie van verdriet, twijfel en zwaarte. Dat zijn de emoties die mensen hierin herkennen. Die passen binnen het script dat we collectief hebben geschreven rondom vrouwelijkheid, moederschap en verlies.

Een vrouw die zichtbaar verdrietig is na een abortus wordt sneller gezien als zorgvuldig, serieus, paradoxaal genoeg moederlijk, én menselijk. Begrijpelijk.

Maar een vrouw die zegt dat ze vooral opluchting voelde?

Die maakt mensen ongemakkelijk.

Alsof opluchting betekent dat iets je niets deed. Alsof rust automatisch gelijkstaat aan kilte. Alsof helderheid minder echt is dan verdriet. Terwijl dat natuurlijk echt helemaal nergens op slaat. Je kunt iets intens voelen én tegelijkertijd weten dat het de juiste keuze was.

Sterker nog: juist dát kan congruentie zijn. Blijdschap zelfs; onderbelicht in het spectrum van emoties die allemaal even valide zijn na een abortus.

Toch lijkt de samenleving nog steeds moeite te hebben met vrouwen die zonder publieke zelfkastijding zeggen dat een abortus hen juist dichter bij zichzelf bracht. Misschien (of, dare I say, waarschijnlijk) omdat we vrouwen nog steeds vaak het meest geloofwaardig vinden wanneer ze lijden.

Er hangt sowieso een vreemd soort romantisering, en normalisering, rondom vrouwelijke pijn. Alsof een moeilijke keuze pas diepgang krijgt wanneer iemand eraan kapotgaat. Vrouwen moeten in deze vaak hun menselijkheid bewijzen via schuldgevoel.

Maar sommige vrouwen voelen na een abortus geen leegte. Ook heel menselijk. Sommige vrouwen voelen juist ruimte. En ook dat is helemaal terecht.

We zouden daar eindelijk eens eerlijker over moeten zijn. Het lijkt wel alsof het nu nog veel moralistischer geworden dan toen ik mijn abortus onderging toen ik 19 was. Misschien was ik naïef maar iedereen vond het prima, was mijn keuze. Ik heb het idee dat we nu in een andere wereld leven, en toen was het natuurlijk ook verre van perfect. Die 5 dagen ‘bedenktijd’? Wat een laatdunkendheid. Terwijl je er tegelijkertijd zogenaamd wel voor wordt aangezien moeder te kunnen worden. Call me confused.

De werkelijkheid is veel rommeliger dan dat

De werkelijkheid rondom abortus is zelden zwart-wit. Dat maakt het onderwerp voor veel mensen ingewikkeld. We houden van duidelijke verhalen. Van heldere rollen en ook van mensen die honderd procent zeker zijn van wat ze voelen.

Maar echte levens werken meestal niet zo. Sommige vrouwen twijfelen wekenlang, sommige weten het direct. Andere vrouwen voelen verdriet én opluchting tegelijk. Weer andere vrouwen voelen helemaal niets of vermoeidheid of rust. Vrouwen. Het zijn net mensen.

Niet omdat de keuze makkelijk was maar omdat de chaos eindelijk stopte.

Rust wordt wat mij betreft ook opvallend weinig benoemd. En ik noem het opvallend weinig omdat het volgens mij wel heel goed te begrijpen is. De chaos stopt dan namelijk. Abortus vindt namelijk nooit plaats in een vacuüm. Er zitten complete levens omheen. En opvallend veel mensen die daar iets van vinden.

Er zijn ook zoveel vrouwen die een abortus ondergaan omdat ze moeder willen worden op een moment waarop ze daar echt ruimte voor voelen. Wat ontzettend fijn dat dit kan!

Er zijn vrouwen die al moeder zijn en weten dat ze het mentaal of fysiek niet aankunnen om opnieuw een zwangerschap te dragen. Vrouwen die net ontsnapt zijn aan een ongezonde relatie. Vrouwen die nu gewoon geen kind willen. Dat zou genoeg moeten zijn, toch?

We zijn altijd op zoek naar redenen, en deze moeten goed en logisch zijn voor buitenstaanders, om een abortus te legitimeren. Inclusief de gevoelens daaromheen. Een kleine opsomming van vrouwen in mijn omgeving en hun redenen:

• Ziek zijn

• Verliefd zijn

• Dachten dat ze geen kinderen wilden en daar later anders over denken

• Al kinderen hebben en alsnog voor abortus kiezen, en daarna weer zwanger worden en hier wél heel bewust voor kiezen

• Vrouwen die gewoon nooit kinderen willen

• Vrouwen die niet weten wie de vader is

• Of juist precies weten wie de vader is daarom zeker weten dat ze het niet willen

• Vrouwen die rouwen

Dit alles bestaat. En nog veel meer. Alleen praten we er opvallend weinig volledig over.

Vrouwen voelen opluchting. En dat mag zéker ook.

Misschien is opluchting, naast blijdschap, wel de emotie waar het minst ruimte voor bestaat. Omdat opluchting direct botst met het idee dat abortus per definitie traumatisch hoort te zijn.

Opluchting is hierin toch juist heel rationeel? Een vrouw kan opgelucht zijn omdat ze diep vanbinnen wist dat een zwangerschap haar leven compleet zou ontwrichten. En helemaal terecht. Misschien wil ze simpelweg geen moeder worden. Misschien juist wel maar kiest ze ervoor een goede moeder te worden op een ander tijdstip, on her terms. En weer terecht. Als je dan kinderen krijgt gun je ze het beste toch? Alsof het leven van de moeder minder belangrijk is. En het kind ook niet de dupe is uiteindelijk.

Toch lijkt het alsof vrouwen vaak alsnog een soort publieke schuldbekentenis moeten afleggen om serieus genomen te worden. Uitgebreid moeten uitleggen waarom hun keuze écht noodzakelijk was.

Alsof autonomie alleen geldig is wanneer iemand genoeg argumenten verzamelt. Dat zie je trouwens vaker gebeuren richting vrouwen.

We moeten opvallend vaak uitleggen waarom we dan precies bepaalde keuzes maken. Waarom wil je geen kinderen? Waarom wil je wel kinderen? Waarom werk je fulltime? Parttime? Waarom wil je scheiden? Waarom blijf je? Waarom stel je grenzen?

Er zit bijna altijd een impliciete verwachting onder dat vrouwen hun keuzes moeten verantwoorden. En dat is zeker nog zacht uitgedrukt.

Abortus vergroot dat mechanisme alleen maar uit. Terwijl de werkelijkheid soms verrassend helder kan voelen en er gewoon zand in je ogen en hart en hoofd kan worden gestrooid door wildvreemden.

Sommige vrouwen voelen na een abortus simpelweg dat hun lichaam weer van hen is. Dat hun hoofd weer stil wordt, de paniek wegvalt en weer normaal kunnen ademhalen. We zouden dat toch niet hoeven te verbergen achter een soort van verplichte zwaarte? Alle ervaringen, gevoelens, gedachten en acties zijn gewoon ok. Allemaal even valide en gerechtvaardigd. Altijd.

Van jonge meiden tot vrouwen met drie kinderen

Eén van de vreemdste dingen aan het publieke gesprek over abortus is hoe smal het beeld vaak blijft. Alsof er maar één type vrouw bestaat dat een abortus laat doen.

In werkelijkheid is die groep natuurlijk enorm breed.

Er zijn jonge meiden die doodsbang zijn om hun ouders te vertellen dat ze zwanger zijn. Vrouwen van ergens in de dertig die dachten lekker klaar te zijn met kleine kinderen. Relaties die nu al langzaam uit elkaar aan het vallen zijn. Vrouwen die dit ervaren te midden van een affaire. Vrouwen die zelf weer net een beetje gelukkig zijn of vrouwen die hun eigen leven nog nauwelijks kunnen betalen. Of je komt een medische complicatie tegen tijdens je zwangerschap.

Het opvallende is niet dat al deze verhalen bestaan. Er zijn er nog zoveel meer. Maar het opvallende is dat we in veel van deze gevallen nog steeds doen alsof ze uitzonderlijk zijn. Alsof de werkelijkheid steeds opnieuw moet worden teruggeduwd in een overzichtelijk narratief. Voor een ander.

Misschien omdat nuance moeilijker verkoopt. Een heldere moraal is eenvoudiger dan een complexe realiteit.

Maar echte autonomie bestaat juist in die complexiteit.

In het erkennen dat vrouwen verschillende levens leiden. Verschillende grenzen hebben. Verschillende verlangens voelen. Verschillende versies van geluk najagen. Dat vrouwen mensen zijn. Had ik die belachelijke 5 dagen ‘bedenktijd’ al genoemd? Ja he, nou bij deze nog een keer.

Die verschillen tussen ons vrouwen hoeven ook niet opgelost te worden. We zijn geen homogene groep. We zijn niet 1 entiteit of iets dergelijks.

Waarom praten we hier zo weinig eerlijk over?

Mijn mening is dat eerlijke gesprekken over abortus automatisch botsen met bestaande systemen. Met ideeën over vrouwelijkheid, moederschap, politiek en niet in de laatste plaats, controle.

Abortus is namelijk niet alleen een medische handeling. Het is een onderwerp waarop mensen complete wereldbeelden projecteren. Daardoor wordt het voor vrouwen bijna onmogelijk om nog volledig eerlijk te zijn.

Want zodra een vrouw zegt dat ze opluchting, rust of blijdschap voelde, wordt ze voor sommige mensen gevoelloos. Misschien voelde ze inderdaad wel niets, fijn juist toch?

En wanneer ze verdriet voelt, gebruiken anderen dat juist als bewijs dat abortus verkeerd is. Het lijden van vrouwen, nog steeds de normaalste zaak van de wereld. En als je niet genoeg lijdt (of juist teveel lekker geniet) dan wordt het je wel aangepraat. Of er wordt in ieder geval een hele goede poging gedaan om je dat aan te praten.

Wanneer ze twijfelt, zien mensen dat als zwakte.

Wanneer ze zeker weet wat ze wilde, wordt ze soms egoïstisch genoemd.

Er lijkt altijd wel iemand klaar te staan om betekenis te geven aan gevoelens die eigenlijk alleen van die persoon zelf zouden moeten zijn.

En ondertussen ontstaat er iets ingewikkelds. Veel vrouwen gaan hun eigen emoties filteren voordat ze die uitspreken. Niet eens bewust. Maar omdat je al weet welke reacties bepaalde gevoelens oproepen. Je leert snel welke emoties sociaal acceptabel zijn. Welke woorden wel of niet veilig voelen en welke nuances ongemakkelijk worden.

Misschien is dat ook waarom zoveel gesprekken over abortus uiteindelijk onnatuurlijk gaan klinken. Omdat vrouwen niet alleen bezig zijn met voelen wat ze nou zelf écht voelen maar ook met anticiperen op de reactie daarop. Doodvermoeiend.

Er bestaat trouwens nog een andere ongemakkelijke observatie waar opvallend weinig mensen echt bij stilstaan.

Dat er blijkbaar inmiddels vrijwilligers nodig zijn om vrouwen naar binnen en buiten te begeleiden bij abortusklinieken. (Klik hier voor meer info en be shocked dat dit nodig is, toch heel fijn dat het bestaat.)

Gewoon om rustig een afspraak te kunnen bereiken. Omdat er mensen staan te protesteren. Mensen die vinden dat hun overtuiging zwaarder mag wegen dan de autonomie van een ander.

Dat beeld alleen al zegt eigenlijk alles. Niet alleen over abortus. Maar over hoe belachelijk moeilijk het blijkbaar nog steeds wordt gevonden om vrouwen als volledig eigenaar van hun eigen leven te laten zijn.

En het vreemde is: veel van die bemoeienis wordt verpakt als zorg. Bezorgdheid, bescherming. Want, vrouwen weten niet wat ze doen? Wat is de gedachte hierachter? Wat hebben deze mensen met deze levens te maken? Het systeem is kapot.

Voor die persoon die eerst nog langs die protestanten moet lopen voelt het natuurlijk totaal niet als zorgzaamheid of bescherming of zelfs maar iets wat daaraan raakt.

Het voelt als controle. Want dat is ook precies wat het is. Alsof een vrouw op misschien wel één van de meest persoonlijke momenten van haar leven alsnog publiek bezit wordt.

Alsof haar lichaam ineens een maatschappelijk discussieplatform wordt waar iedereen iets van mag vinden. Misschien is dat ook waarom zoveel vrouwen achteraf niet alleen bezig zijn met de keuze zelf, maar ook met alles wat eromheen hing.

De blikken. De aannames. De spanning. Het gevoel bekeken te worden.

En misschien zegt het feit dat die vrijwilligers überhaupt nodig zijn uiteindelijk meer over onze maatschappij dan over abortus zelf. Nee, niet misschien. Zeker niet misschien.

Congruentie: wanneer je gevoel, hoofd en leven op één lijn liggen

Misschien is congruentie uiteindelijk een beter woord dan zekerheid. Zekerheid klinkt namelijk alsof mensen volledig rationeel en zonder twijfel keuzes maken.

Maar congruentie gaat over iets anders. Over alignment. Het gevoel dat je hoofd, je gevoel en je leven eindelijk dezelfde taal spreken. Dat betekent zeker niet dat iets makkelijk voelt. Het betekent enkel dat je voelt en voor jezelf weet dat een bepaalde keuze (of geen keuze) diep vanbinnen voor jou klopt. Ook al is het complex.

Congruentie is trouwens iets waar veel vrouwen nauwelijks ruimte voor krijgen in het leven.

We worden vaak opgevoed om af te stemmen op anderen, rekening te houden met verwachtingen. Om harmonieus te blijven en harmonie te creeeren. Ook vooral niet lastig zijn en ook nog goed anticiperen wat anderen nodig hebben.

Daardoor raken veel vrouwen het contact met hun eigen grenzen ergens onderweg een beetje kwijt. Zo zonde. Maar het is de wereld waarin we leven, de echte realiteit.

En misschien is dat ook waarom onderwerpen zoals abortus zo explosief voelen.

Omdat ze vrouwen ineens dwingen om zichzelf af te vragen: Wat wil ík eigenlijk?

Niet wat sociaal wenselijk is of mijn omgeving of de maatschappij logisch vindt. Maar wat werkelijk klopt voor mijn leven. En dat is altijd een lastige vraag. Los van het onderwerp van abortus ook.

Werk. Relaties. Kinderen. Seks. Geld. Tijd. Ambitie. Wat wil ik nu echt?

Misschien is autonomie uiteindelijk gewoon het vermogen om steeds opnieuw terug te keren naar jezelf, terwijl de wereld voortdurend probeert mee te praten en te sturen.

En nee, dat lukt niet altijd. Soms voel je niet duidelijk wat je wil, ben je te moe of is de ruis te luid. Heel menselijk weer.

Maar het bewust herkennen van die ruis kan al iets betekenen in de congruentie. Omdat je dan tenminste ziet welke stemmen van jou zijn. En welke niet.

Misschien is autonomie vooral het wegfilteren van ruis

Er bestaat tegenwoordig sowieso enorm veel ruis rondom vrouwelijkheid. Is er trouwens altijd al geweest. Maar je moet er op een bepaalde manier uit zien, je ambitie wordt (beide kanten op) bewaakt, je moet op een bepaalde manier seksueel zijn maar niet té. Je mag gelukkig zijn maar wel binnen bepaalde kaders.

Zelfs autonomie is inmiddels bijna een esthetiek geworden. Alsof vrouwen hun vrijheid ook nog op de juiste manier moeten performen.

Misschien maakt dat het juist soms zo moeilijk om nog echt te voelen wat van jou is. Omdat er continu een soort achtergrondkoor meepraat. Social media niet in de laatste plaats. Maar ook familie, onze cultuur, zelfhulp, therapietaal, vrienden.

Zelfs feminisme kan soms veranderen in een nieuwe lijst verwachtingen. De perfecte autonome vrouw. Die altijd grenzen stelt, zeker weet wat ze wel en niet wil en daar nooit meer van af mag stappen.

Maar echte mensen functioneren niet zo. Twijfel, angst, opluchting, spijt, blijdschap bestaan allemaal gewoon. Soms zelfs naast elkaar.

Dat maakt je niet inconsistent. Dat maakt je (kom ik weer met die heerlijke woord) menselijk.

Misschien zit autonomie dus minder in perfecte helderheid. En meer in het langzaam herkennen, voelen en weten wat werkelijk van jou is.

Niet iedereen hoeft hetzelfde te voelen om eerlijk te zijn

Misschien zit het grootste probleem uiteindelijk niet in wat vrouwen voelen na een abortus. Maar in hoe weinig ruimte er bestaat om dat gewoon te laten bestaan. Alsof ervaringen pas geldig worden wanneer ze in een herkenbaar script passen.

Terwijl de werkelijkheid veel groter is dan dat. En misschien hoeft lekker niet iedereen daar direct een oordeel over te vellen.

We zouden toch niet steeds bij alles te hoeven bewijzen en onderbouwen dat onze gevoelens terecht zijn? Omdat een ander het niet snapt? Omgekeerde wereld noem ik dat.

Autonomie hoeft niet perfect, helder of politiek netjes te voelen om echt te zijn.

Misschien begint autonomie juist op het moment dat vrouwen eindelijk mogen erkennen wat ze werkelijk voelen, zonder dat iemand daar direct betekenis aan probeert te geven.

En misschien is dat uiteindelijk de meest ongemakkelijke gedachte van allemaal.

Niet dat vrouwen verschillende keuzes maken. Maar dat die keuzes daadwerkelijk van hen zijn.

Er is geen juiste manier van vrouw zijn. Diezelfde maatschappelijke normering zie je ook terug in discussies over werk, zorg en vrouwelijkheid. Alsof vrouwen voortdurend moeten bewijzen dat hun keuzes ‘correct’ genoeg zijn. Daar schreef ik later uitgebreider over in Deeltijd prinsesjes bestaan niet.

In deel 2 kijken we naar de buitenwereld: naar aannames, protest, anticonceptie, verantwoordelijkheid en de manier waarop controle vaak als bezorgdheid wordt verpakt.

We plakten stickers in pashokjes.

Gewoon, midden tussen het twijfelen en het passen en het alleen zijn.

Niet groot of opvallend. Wel klein, rond en zwart mét QR-code. Precies op het moment dat iemand even stil staat.

Het bleek een van de leukste dingen die we in lange tijd hebben gedaan.

We hebben laatst een guerrilla-actie gedaan, onder andere op spiegels in pashokjes. Kleine stickertjes op spiegels van toilleten in hotel lobbies. Plekken waar je even alleen bent en jezelf aankijkt.

Niet te lang over gebrainstormd, niet eindeloos afgestemd of het wel ergens in paste, maar gewoon. Iets wat ons leuk leek om te doen en tegelijkertijd precies dat gevoel had van een beetje buiten de lijntjes kleuren.

Dat past.

Uiteindelijk ging het niet eens om die stickers zelf. Het waren de reacties die daarna kwamen, zó leuk. Iemand die schreef dat ze daar stond, half aangekleed, en ineens moest lachen omdat ze al weken twijfelde over iets kleins wat ze eigenlijk gewoon wilde.

Iemand anders zei dat het voelde als een soort inside moment - alsof iemand precies op het juiste moment even zei: doe gewoon. En dat bleef hangen. Yay guerilla-acties! Altijd een verrassing en altijd lekker om creatief bezig te zijn en daar dan de vruchten van te plukken. Even een fijne en verrassende onderbreking zijn in het alledaagse.

Kleine momenten die nergens heen hoeven

We maken dingen vaak groter dan ze zijn. Ik tenminste wel. En dat doe ik niet expres, maar ik ben blijkbaar gewend om overal een soort betekenis of moment aan te hangen. Wanneer iets “klopt”. Wanneer iets helemaal goed is. Daar komt dat gekke perfectionisme weer om de hoek kijken. Terwijl de meeste keuzes helemaal niet zo zwaar zijn.

Soms is het gewoon: dit vind ik mooi. Full-stop. (En soms ook: dit voelt gewoon goed, zonder dat je het hoeft uit te leggen. Iets waar ik eerder al over schreef in het stuk over duurzame sieraden en betekenis.)

Iets dragen omdat het bij je hoort

Er zit iets heel lichts in iets kiezen dat nergens naartoe hoeft.

Een ketting omdoen op een gewone dag. Iets dragen dat niet uitgelegd hoeft te worden maar dat wel echt van jou is.
Een letter die voor jou meteen klopt, ook al zegt het iemand anders misschien niets.

Of een symbool dat je niet hoeft te vertalen, omdat het er gewoon al is.

Niet als statement of eindpunt. Gewoon iets dat met je meeleeft.

Een beetje buiten de lijntjes

Dat is misschien wel wat mijn werk zo leuk maakt. Het hoeft niet binnen een bepaald kader te passen of groots te zijn.

Zoals die kleine sticker in een pashokje waar je ‘m niet verwacht. Iets moois dragen op een willekeurige dag.

Minder, maar beter (maar dan zonder strengheid)

We hebben het hier vaak over minder. Minder spullen, ruis. Minder impulsen.

Maar beter betekent niet automatisch serieuzer of zwaarder. Soms betekent het gewoon juist dat je iets kiest dat blijft. Dat je niet na een paar keer dragen alweer zat bent.

Iets dat gewoon voor jou werkt en bij jou past én bij je blijft.

Jezelf vieren is helemaal niet ingewikkeld

Het zit niet in grote momenten. Bij mij niet en ik probeer het ook steeds vaker zomaar te doen want, waarom niet? Celebrate yourself.

Misschien willen we niet minder. Misschien willen we gewoon iets dat echt van ons is.

Soms zit het al in iets kleins dat je elke dag draagt.

En soms groeit dat vanzelf uit tot iets dat je steeds blijft dragen.

(en als je ooit in een pashokje iets tegenkomt dat je aan het lachen maakt — dan weet je dat wij dat waarschijnlijk waren)

Verder lezen (als je hier nog even in wil blijven hangen):

• Waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn

• Minder. Maar beter.

• Deel 1 van drieluik Mental Load: Onzichtbaar seksisme

“Hebben we nog postzegels?”

Het soort vraag dat op zichzelf nergens over gaat, totdat je merkt dat het zelden een echte vraag is, maar eerder een automatische beweging richting degene die blijkbaar geacht wordt het antwoord te hebben.

En opvallend vaak ben jij dat.

Niet omdat je dat ooit expliciet zo hebt afgesproken, niet omdat je er noodzakelijk beter in bent, maar omdat er ergens onderweg een rolverdeling is ontstaan waarin jij degene bent geworden die onthoudt, vooruitdenkt en overzicht houdt — ook wanneer niemand dat hardop heeft benoemd.

Dit stuk is het laatste deel van een reeks over mental load en onzichtbaar seksisme. Niet om het netjes af te ronden alsof het opgelost is, maar om iets scherper te maken wat er al die tijd al onder zat: dat dit geen individueel probleem is, en dat het dus ook niet bij jou opgelost hoeft te worden.

Waarom je hoofd nooit echt uitgaat

Het voelt zelden als één duidelijke oorzaak, en juist dat maakt het zo lastig om serieus te nemen, omdat er geen concreet moment is waarop je kunt zeggen: hier gaat het mis.

Je hebt geen extreme dag gehad, niets uitzonderlijks gedaan, en toch zit er iets onder dat blijft bewegen. Een soort van constante alertheid die niet echt wegvalt, ook niet wanneer je eindelijk zit en niets meer hoeft.

Dat gevoel wordt vaak teruggebracht tot iets persoonlijks, alsof het te maken heeft met hoe jij omgaat met rust, met grenzen of met druk, terwijl de vraag eigenlijk ergens anders ligt: wat draag je allemaal zonder dat het zichtbaar is, en hoe lang doe je dat al?

Het is de mentale belasting bij vrouwen.

De onzichtbare laag van werk dat nergens geregistreerd wordt

Mental load zit niet in wat je doet, maar in alles wat eraan voorafgaat en wat daarna blijft hangen.

Het zit in het onthouden van dingen die nog niet urgent zijn, in het vooruitdenken over situaties die nog moeten ontstaan, in het constant afwegen van wat er kan mislopen en hoe dat opgevangen moet worden. Ik ben vaak moe, zonder echte reden. Maar als ik er eens echt even goed bij stilsta, begrijp ik mezelf ineens een stuk beter. Gelukkig maar.

Het zit in weten dat iets bijna op is voordat iemand het benoemt, in het onthouden van afspraken die nog niet concreet zijn, in het verbinden van losse eindjes die voor anderen nog niet eens zichtbaar zijn.

En soms wordt het zichtbaar in iets wat zo klein lijkt dat het bijna onbenullig voelt.

“Hebben we nog postzegels?”
“Ja, weet ik veel… heb jij ze gekocht?” - De oneindige onbenullige vragen waarvan jij het antwoord zou moeten weten én, waarschijnlijk ook gewoon weet en scherp hebt.

In dat soort momenten zit geen groot probleem, maar wel een patroon. Namelijk dat het logisch wordt gevonden (en er vaak helemaal niet bij wordt stil gestaan) dat iemand het overzicht heeft, dat iemand het gewoon weet, dat iemand het bijhoudt.

Het is nooit zo afgesproken maar, ‘gewoon’ zo gegroeid.

En precies dat, dat het nergens expliciet is vastgelegd, maakt het zo moeilijk om te benoemen als werk, terwijl het dat wel degelijk is. En het zou heel veel moeite kosten om je er ook nog mee bezig te moeten houden om dat op te lossen. In het moment is het namelijk inderdaad makkelijker en sneller om gewoon antwoord te geven op die alledaagse vragen. Maar alles bij elkaar vreet het enorm veel energie en ruimte in je hoofd.

Er zit nog iets onder wat minder zichtbaar is, maar misschien wel het zwaarst weegt. Je hebt niet alleen overzicht. Je bént het overzicht geworden.

Niet omdat je dat ooit zo hebt afgesproken. Omdat jij degene werd die dingen onthoudt, die vooruitdenkt, die gaten opvult voordat ze zichtbaar worden, plant, bedenkt of iets überhaupt wel kan of niet. Omdat dat handig was, en daarna normaal werd, en daarna verwacht.

En ergens onderweg is het niet meer iets wat je doet. Maar iets wat je er gewoon bij bent gaan dragen.

Waarom delegeren het probleem niet oplost

Het idee dat je dingen moet verdelen klinkt logisch, maar gaat voorbij aan wat er daadwerkelijk gebeurt wanneer je iets uit handen probeert te geven.

Want iets delegeren betekent niet dat het uit je hoofd verdwijnt. Misschien maakt het je nog extra waakzaam. Het betekent namelijk dat je moet uitleggen wat er moet gebeuren, moet controleren of het dan ook echtgebeurt. Of je moet onthouden dat het nog moet gebeuren en vaak alsnog moet ingrijpen wanneer het anders loopt dan je had verwacht. Dat het niet gebeurd zoals zou moeten is ook nog wel een ding. Of, een hele bekende volgens mij, is tijdens het boodschappen nog meerdere keren een appje krijgen waar iets precies ligt of wát je precies bedoelt. Een teken om het vaker uit handen te geven, maar wordt vaak gezien en gevoeld als iets van, jij kunt het tóch beter dan ik dus doe het voortaan zelf. Terwijl het juist andersom moet zijn. Vaker lekker die boodschappen doen, dan leer je het allemaal vanzelf ;)

Wat je overdraagt is de uitvoering, maar wat je houdt is de verantwoordelijkheid, en dat is precies waar de mentale belasting zit.

Daardoor wordt zelfs het “oplossen” van mental load een extra laag van mental load.

Lekker paradoxaal.

En dan is er volgens mij alwéér een laag die nog minder zichtbaar is.

Het aanvoelen van hoe iets gaat landen. Het rekening houden met reacties, met stemmingen, met wat iemand nodig heeft zonder dat die persoon dat zelf uitspreekt. Het emotionele werk. Dat loopt altijd mee. Gaat gewoon met je mee, is altijd aanwezig. Kost je ook ruimte en energie.

Socialisatie: waar dit echt vandaan komt

Dit ontstaat niet uit het niets, en ook niet omdat jij toevallig iemand bent die graag controle houdt of dingen beter wil doen.

Dit begint veel eerder.

In hoe meisjes worden opgevoed om op te letten, om rekening te houden met anderen, om sfeer aan te voelen en verantwoordelijkheid te nemen voor wat er mis kan gaan. Niet eens persé in de huishoudelijke sfeer, maar echt systematisch.

Jongens leren vaker om te handelen wanneer iets concreet wordt. Groeien meer op met het idee wie zíj later gaan worden als mens en hun rol als man in het huis komt op de tweede plaats te staan. Terwijl meisjes vaak leren om te anticiperen voordat iets gebeurt én vaak opgroeien met hoe zij hun leven gaan managen en inrichten ipv enkel door de lens van betaald werk. Beide vanuit een perspectief tackelen ze het leven en ook de rol en inricht daarvan.

Zorg, aandacht en overzicht thuis worden vaak niet als échte vaardigheden gezien, maar als vanzelfsprekende eigenschappen die je gewoon hebt. Of zou moeten hebben.

Falen daarin voelt dan niet als een praktische misser, maar als iets persoonlijks, alsof je tekortschiet in iets wat van je verwacht wordt.

Dat is socialisatie. Dat is geen toeval, maar een systeem.

En dat betekent dat dit niet iets is wat jij individueel hebt gecreëerd, maar iets waar je in bent opgegroeid en waar je vervolgens in bent blijven functioneren.

Dit gaat ook echt heel veel verder dan alleen opvoeding.

Het zit in hoe we werk waarderen, en vooral in wat we níet als echt werk zien. Moeten toch helemaal blij zijn met het leven wat we hebben en dankbaar voor alles waar we het privilege voor hebben om voor te mógen zorgen. Zeker, helemaal eens. Maar dat geldt voor iedereen toch? Niet maar voor 1 volwassenen in het huishouden.

Zichtbaar (aka betaald) werk wordt beloond. Taken met een begin en een einde, iets wat je kunt afvinken, iets wat meetbaar is. Iets wat geld betaald, dát maakt het blijkbaar waardevoller. Heeft meer aanzien.

Maar dit soort werk, de echte labour, heeft geen duidelijk begin en geen einde. Het stopt niet wanneer je klaar bent, omdat het nooit helemaal klaar is.

En precies daardoor wordt het niet erkend als werk, maar als iets wat er gewoon bij hoort. Alsof het vanzelf gaat, een energie kost en geen gewicht heeft. Maak gewoon je todo-lijstje af! Dan ben je klaar toch?

De mythe van de ‘deeltijdprinsesjes’

In Nederland houden we graag vast aan het idee dat vrouwen het rustiger hebben omdat ze vaker parttime werken, alsof dat automatisch betekent dat er minder druk is en meer ruimte.

“Deeltijdprinsesjes.”

Het klinkt luchtig, bijna jaloersmakend.

Alleen klopt het niet.

Want minder betaalde uren betekent niet minder werk, het betekent vaak dat een groter deel van het werk verschuift naar iets wat niet zichtbaar is. Of in ieder geval in ons land niet als even gewichtig wordt beschouwd. Niet betaald werk wordt zeer zelden genoeg gewaardeerd, helaas.

Daarbovenop komt dat vrouwen gemiddeld ook nog eens minder verdienen per uur, voor hetzelfde werk. De loonkloof is inmiddels (gelukkig!) een bekend fenomeen. En daar komt bij dat ook bijvoorbeeld zwangerschapsdisriminatie een heel hardnekkig gegeven is. En deze draag dan weer bij aan de loonkloof. Een ‘gat’ in je CV. Alsof dat niet heel menselijk is, ongeacht de reden.

Dus wat eruitziet als minder werken, is in werkelijkheid vaak een andere verdeling van werk, waarbij het zwaarste deel, het constante mentale overzicht, buiten beeld blijft.

Waarom het zo moeilijk is om dit te doorbreken

Omdat het niet zit in duidelijke regels, maar in verwachtingen die zo vanzelfsprekend zijn geworden dat ze nauwelijks nog opvallen.

Dat scholen eerst de moeder bellen wanneer een kind ziek is, dat vragen over praktische zaken automatisch bij vrouwen terechtkomen. Dat planning en overzicht ergens stilzwijgend worden toegewezen het gebeurt zonder dat iemand het expliciet zo beslist. En dat kun je delegeren, maar de verantwoordelijkheid in andersmans ogen, blijft vaak gewoon bij jou.

En juist daardoor wordt het zelden bevraagd.

Het is geen bewuste keuze, maar een systeem van aannames dat zichzelf in stand houdt.

Bewustzijn maakt het niet automatisch lichter

Inzicht helpt, omdat het taal geeft aan iets wat eerst diffuus was, en omdat het bevestigt dat je niet de enige bent die dit ervaart.

Maar het heeft ook een andere kant.

Want zodra je het ziet, zie je het overal. De hele tijd, zo lijkt het wel.

Je merkt hoe vaak je vooruitdenkt, je ziet het bij andere constant gebeuren. Hoe vaak die vanzelfsprekendheden de regie voeren.

Er vaak wordt gedacht; ‘nou dan doe ik het toch maar even snel tussendoor’. Dat zie en hoor ik in mijn omgeving zó vaak. Is dan toch vaak het snelst en makkelijkst, gezien de omstandigheden. Hoe vaak verantwoordelijkheid bij jou landt zonder dat iemand het benoemt.

En dat kan opluchten, omdat het eindelijk klopt. Je ziet het.

Maar het kan ook zeker zwaarder gaan voelen, omdat het duidelijk maakt dat het geen incident is, maar een patroon dat diep verankerd zit. Zo diep dat het vaak onzichtbaar is. En dat is heel lastig uit te leggen wanneer het niet wordt gezien. Het is namelijk gewoon zoals het is. ‘Doe niet zo moelijk’.

Waarom de oplossing niet bij jou ligt

En hier wordt het belangrijk.

Want zodra iets zichtbaar wordt, verschuift de aandacht vaak meteen naar wat jíj anders kunt doen.

Beter communiceren, duidelijker grenzen stellen, dingen anders verdelen, beter verdelen etc..

Allemaal logisch, maar ook allemaal gebaseerd op hetzelfde uitgangspunt: dat jij degene bent die het moet oplossen.

En dat is precies wat niet klopt.

Want dan komt er wéér iets bij, namelijk de verantwoordelijkheid om een systeem te corrigeren waar jij zelf, en iedereen, gewoon onderdeel van bent geworden.

Dat is geen oplossing.

Dat is wederom extra werk. Extra druk om alles te moeten verbeteren of ‘healen’.

En dat is misschien wel het meest vermoeiende eraan. Dat zelfs het idee dat je hier iets mee moet doen, dat je het moet fixen of doorbreken, voor nog een extra laag zorgt.

Terwijl dit juist één van die dingen is waar je persoonlijk verrassend weinig aan kunt veranderen. Omdat het systemisch is. Het zit niet in hoe goed jij het doet. Het zit in hoe zaken zijn verdeeld.

Het zit niet in jou, het is geen gebrek of beter te managen. Het zit in hoe alles om je heen is ingericht. Moeten we het weer zelf oplossen, alsof daar het probleem zit.

Het idee dat jij dit moet oplossen is misschien wel het meest hardnekkige deel van het probleem.
Alsof een systeem dat jarenlang zo is gegroeid ineens verdwijnt omdat jij beter communiceert of je grenzen nog iets duidelijker aangeeft.

Dat is geen oplossing. Dat is werk verplaatsen.

Wat anderen wél kunnen doen

Niet alles hoeft volledig begrepen te worden om serieus genomen te worden.

Partners, familie, werkgevers, sociale kring - zij hoeven niet exact te voelen wat jij voelt om te erkennen dat het er is en dat het wel degelijk echt gewicht heeft.

Wat wel kan, is luisteren zonder het kleiner te maken en stoppen met het automatisch terugleggen van verantwoordelijkheid. Accepteren dat niet alles opgelost hoeft te worden door degene die het draagt.

Dat verandert het systeem niet meteen, maar het verschuift wel iets in hoe de last verdeeld wordt.

En misschien nog belangrijker: ook als je dit niet draagt, maak je er wél onderdeel van uit. In hoe je vragen stelt, welke aannames je daarin maakt. In wat je voor vanzelfsprekend neemt naar de ander toe, wat dat over jóu zegt. Het spreek namelijk ook tot hoe jij degene die het wel draagt ziet. Het zit ‘m ook in waar verantwoordelijkheid (en verantwoordelijkheidsgevoel) landt zonder dat iemand dat expliciet zo heeft afgesproken.

Dat is precies hoe dit blijft bestaan.

Het ligt dus écht niet aan jou

Je kunt moe zijn zonder dat je te weinig rust neemt. Je overbelast voelen zonder dat je iets ‘verkeerd’ doet, en voortdurend ‘aan’ staan zonder dat je dat bewust hebt gekozen.

Dat maakt het niet ineens licht.

Maar het verandert wel de vraag.

Niet: wat moet jij anders doen?

Maar: wat is hier al die tijd gaande geweest, en waarom wordt dat zo vanzelfsprekend gevonden?

Soms verandert er niets aan wat je draagt.

Maar wel aan hoe je het begrijpt.

En dat kan al genoeg zijn om jezelf iets minder zwaar te vallen. Daar zit misschien, en hopelijk, wat meer lucht en ruimte voor die mental load om te ademen. Wat meer (h)erkenning en het ook bij anderen zien om het ook daar eens te benoemen. Voelen we ons misschien wat meer gezien en gevoeld, denk dat daar de meeste winst te behalen valt.

Je bent niet degene die dit heeft bedacht. Je bent er alleen in terechtgekomen. We zijn er allemaal in terechtgekomen. Ook degene die de mental load (of mentale belasting bij vrouwen, geef er maar een woord aan) niet dragen zijn hierin terechtgekomen. Het is hoe we ons tot elkaar verhouden. En, helaas, hoe hard iemand ook z’n best doet om het te snappen, is het als niet-dragen hiervan gewoon onmogelijk. Maar neem het gewoon aan dat het zo is en probeer er zo goed mogelijk naar te handelen. Met de kennis van nu.

Want zolang dat niet gezien wordt, blijft het bij jou liggen, of je dat nou wilt of niet.

Niet omdat jij het beter kunt.

Maar omdat bijna niemand heeft geleerd (door te zien en te normaliseren) dat het ook gewoon anders kan.

We praten meer dan ooit over mentale gezondheid. En terecht.
We praten over grenzen, rust en helen.

Alleen lijkt er ergens onderweg iets te zijn verschoven. Alsof zelfs dat — uitrusten, voelen, bijkomen — niet langer gewoon mag bestaan, maar ineens iets is geworden waar je goed in moet zijn.

Alsof rust nemen niet meer gewoon rust is, maar iets wat je goed of fout kunt doen.

Wanneer is alles iets geworden waar je aan moet werken?

Er is de afgelopen jaren veel veranderd in hoe we naar onszelf kijken. En eerlijk, een groot deel daarvan is alleen maar goed.

We praten makkelijker over mentale gezondheid, over grenzen, over dingen die vroeger een beetje onder het tapijt verdwenen. Healing is geen zweverig randwoord meer, maar iets waar bijna iedereen wel op een bepaalde manier mee bezig is. We snappen beter waarom we doen wat we doen, waar gedrag vandaan komt, wat er onder emoties zit.

Allemaal winst.

Alleen merk ik de laatste tijd iets anders. Iets wat er een beetje tussendoor is geglipt, zonder dat iemand het echt heeft aangekondigd.

Dat al die aandacht voor bewustzijn en healing niet alleen ruimte heeft gecreëerd, maar ook een soort… verwachting.

Niet alleen voelen wat er is (wat soms al een kunst op zich is) maar er ook steeds iets mee doen. Niet enkel het begrijpen, maar het dan direct willen verbeteren. Je leven leven, terwijl je ondertussen alles een beetje probeert te optimaliseren.

En dat klinkt nog steeds best redelijk, tot je het terugziet op de meest simpele momenten.

Zoals rust nemen.

Dat merk ik bij mezelf en, ook steeds vaker om me heen. Misschien geldt dat niet alleen voor rust, maar ook voor de manier waarop vrouwen keuzes leren wantrouwen zodra ze niet netjes binnen het script passen.

Rust nemen klinkt heerlijk, tot je het probeert

Ik merk het vooral op dagen waarop ik denk: vandaag ga ik even niks doen.

Geen plannen, geen productiviteit, geen verborgen to-do lijst die ik stiekem toch nog afwerk. Gewoon een dag waarop ik op de bank lig, een beetje rondhang, misschien wat lees, misschien niks. Lekker doen waar ik zin in heb.

Het idee alleen al voelt heerlijk. Ik kan hier echt naar uitkijken, soms staat zo’n dag al gepland namelijk. Heerlijk die voorpret. Die dagen bestaan namelijk wel voor mij maar, ze zijn schaars.

Totdat ik er daadwerkelijk lig.

Want ergens tussen minuut drie en minuut tien gebeurt er iets interessants. Niet groots, meer een soort subtiele verschuiving in mijn hoofd.

Een gedachte die zegt: oké, maar… is dit het dan? Doe ik wel hard genoeg niks? Neem ik wel genoeg rust? Ben ik wel echt goed aan het rusten zodat ik er ook daadwerkelijk iets aan heb?

Alsof ik mezelf ineens van een afstandje bekijk en denk dat ik hier misschien iets beters van had kunnen maken. Iets actievers of bewusters. Iets wat duidelijker bijdraagt aan mijn “herstel” of mijn “balans” of weet ik veel welk woord er deze week trending is.

En voordat ik het doorheb, ben ik dus echt niet meer aan het rusten.

Ik ben aan het nadenken over hoe ik rust. Alsof er een juiste manier bestaat om niets te doen.

Wat op zichzelf al verrassend vermoeiend is. En ergens ook een beetje ironisch.

Van leven naar optimaliseren

Dat is dus het moment waarop ik besef dat er iets is verschoven.

Want rust was ooit gewoon de afwezigheid van iets. Geen doel of geen richting. Geen verwachtingen van jezelf. Rust in je hoofd ook. Je deed lekker niks, en dat was precies de bedoeling. Niks ‘productiefs’ in ieder geval. En wat is dat dan ook precies, productief zijn? Moet rust nu ook productiviteit helpen?

Rust voelt nu steeds vaker als iets wat je goed kunt doen, of dus niet.

Alsof er een stille standaard is ontstaan voor wat “echte” rust is. Niet te passief, niet te vluchtig, wel bewust, liefst ook een beetje voedend. Iets waar je achteraf op terugkijkt en denkt: ja, dit had nut.

En ergens snap ik dat ook wel.

We zijn gewend geraakt aan het idee dat alles ergens toe kan leiden. Dat een moment niet alleen een moment is, maar ook een kans. Om te herstellen, om te reflecteren, om dichter bij jezelf te komen.

Alleen schuift het daarmee ook ongemerkt op.

Want zodra alles ergens toe moet leiden, wordt het moeilijk om nog iets gewoon te laten bestaan.

Zelfoptimalisatie is overal (en ja, ook hier)

Die beweging zie je niet alleen bij rust.

Je ziet het overal. Zoals we eerder schreven in Mijn Digitale Emancipatie, schuiven technologie, zelfbeeld en controle steeds vaker door elkaar heen — en dat verandert ongemerkt hoe we naar onszelf kijken.

In hoe we werken bijvoorbeeld. Waar efficiëntie bijna een persoonlijkheidskenmerk is geworden. In hoe of wat we eten, waar zelfs ontspanning een functie heeft gekregen. Bij sporten ook, waar “gewoon bewegen” al snel plaatsmaakt voor schema’s, doelen en progressie. Je hoofd moet dan er dan ook nog profijt van hebben, want waarom zou je het anders doen?

En ja, het zit nu ook in hoe we eruitzien.

Die hele looksmaxx-trend (die ooit ergens op obscure fora zat en nu langzaam mainstream wordt) is daar eigenlijk gewoon een extreem voorbeeld van. Alsof ieder detail van jezelf geoptimaliseerd kan worden, mits je maar bereid bent er genoeg aandacht aan te besteden. Mijn vraag, why?

Het interessante is dat het niet ophoudt bij uiterlijk.

Hetzelfde idee zit onder hoe we omgaan met ons hoofd. Met onze emoties.

Er is altijd wel een versie van jezelf die nét iets beter kan. Meer in balans. Helderder. Meer bewust en rustiger. Of juist drukker als je van jezelf gewoon rustig bent? Er komt in ieder geval geen einde aan en er is geen moment van niks.

En dat voelt niet eens geforceerd.

Het voelt logisch.

Misschien is dat precies waarom het zo lastig is om er afstand van te nemen.

Omdat het niet voelt als druk.

Het voelt als iets wat je zelf wil. Natuurlijk wil je dit. Wie wil er nou niet béter worden? Een betere versie van jezelf. Helemaal niets mis mee. Begrijpen waarom sommige dingen jou steeds weer gebeuren of waarom je op jouw manier op dingen reageert.

Mijn issue zit ‘m daar ook niet, het zit ‘m in hoe snel dat omslaat.

Van begrijpen naar uitpakken en dan bijsturen. Een gevoel wat niet goed is wil én kun je corrigeren. Als je maar hard genoeg, en steeds maar weer, je best doet.
We gaan van leven naar… managen.

Nog een ochtendroutine gaat dit probleem niet oplossen. Misschien is dat ook waarom vrouwen inmiddels op bijna ieder maatschappelijk probleem reageren alsof het hun persoonlijke verbeterproject is geworden. Dat komt ergens vandaan. Over die verschuiving schreef ik later uitgebreider in Deeltijdprinsesjes bestaan niet.

Inzicht is niet hetzelfde als iets echt voelen en beseffen

Wat het extra ingewikkeld maakt, is dat inzicht en iets écht beseffen twee totaal verschillende dingen zijn. En dat we die nogal eens door elkaar halen.

Je kunt prima weten dat je niet altijd “aan” hoeft te staan. Dat rust geen doel hoeft te hebben. Dat niet alles een les is.

Maar probeer het maar eens.

Probeer maar eens een hele middag niks te doen zonder dat er ergens een stemmetje opduikt dat zich ermee bemoeit. Mij lukt dit niet, en ik heb enorm veel bewondering voor mensen die dit wel kunnen. Wat een rijkdom.

Zo’n stemmetje met gewoon zo’n zachte gedachte die zegt: je zou hier eigenlijk iets mee moeten. Voor mij is dit blijkbaar onvermijdelijk.

En ineens is dat neutrale moment niet meer neutraal.

Waarom het nooit ‘klaar’ voelt

Wat daaronder ligt, is groter dan alleen jij of ik.

We leven in een cultuur waarin bijna alles maakbaar voelt. Niet alleen praktisch, maar ook mentaal.

Er is altijd wel een volgende stap, een nieuw inzicht, nieuwe trend qua zelfontwikkeling, een nieuwe manier om dichter bij jezelf te komen. Noem maar op. Lord help me, ik vind dit dus echt doodvermoeiend? Waar is de vrijblijvende joy gebleven?

En nogmaals, alles wat ik net opnoem is echt niet persé verkeerd.

Maar het betekent wel dat er zelden een punt is waarop je gewoon even… klaar bent.

Niet voor altijd. Gewoon voor even. Want groeien is onvermijdelijk maar volgens mij gaat een deel daarvan ook al vanzelf. We maken dingen mee, leren daarvan en groeien. Dat zit toch ook inherent in ons als mens-zijnde? Daar hoeven we toch niet altijd nog zoveel tijd en energie aan te besteden? Er is leven te leven!

Dat is misschien waar het begint te wringen.

Niet dat we willen groeien.

Maar dat er weinig ruimte is om tussendoor gewoon te bestaan zonder dat het NU DIRECT ergens naartoe hoeft te leiden.

Dat het meteen een patroon is. Of om een reactie te hebben zonder dat je deze gelijk hoeft uit te pluizen. Om een dag te hebben die nergens toe leidt, en dat ook helemaal prima te vinden.

Dat klinkt klein, maar het is eigenlijk best een shift.

Rust is niet iets waar je goed in hoeft te zijn

Want ergens hebben we het idee ontwikkeld dat er altijd iets onder zit.

En vaak is dat ook zo.

Alleen hoeft dat niet altijd vandaag ontdekt te worden.

Niet alles hoeft meteen geheeld of begrepen te worden. Dat is toch gewoon onmogelijk? Niet alles hoeft ook direct béter. Dat kan natuurlijk wel maar met die druk die daar soms bij komt kijken schiet het z’n doel voorbij. Dan kun je bijna niet meer zien wat dan inderdaad écht beter zou zijn. Want je maakt dan keuzes onder druk. Ook niet mijn sterkste kant by the way, keuzes maken.

Sommige dingen lossen zich op zonder dat je er bovenop zit. Andere blijven een beetje vaag. Weer andere verdwijnen gewoon omdat je verder gaat.

En dat is misschien minder bevredigend voor het deel van ons dat graag grip heeft.

Maar het is wel hoe het vaak werkt.

Misschien hoeft niet alles áltijd beter

Dus misschien zit het niet in minder bewustzijn maar, misschien zit het in iets minder haast.

In het idee dat je niet elk moment hoeft te gebruiken.

Dat rust niet iets is waar je goed in moet zijn.

Dat je soms gewoon op de bank mag liggen, een beetje voor je uit mag staren en halverwege mag denken: ‘dit voelt eigenlijk nergens naar’, zonder dat je dat meteen wil corrigeren om er vervolgens een wijze levensles uit te halen waar je voor altijd wat aan hebt. Of in ieder geval tot je volgende punt en next best versie van jezelf. Waarschijnlijk is dat direct morgen.

Groeien

Er is niets mis met healing.

Er is ook niets mis met willen groeien. Integendeel zelfs.

Alleen wordt het ingewikkeld wanneer dat de enige manier wordt om naar jezelf te kijken.

Dan wordt zelfs rust iets wat je moet kunnen.

En misschien zit de ruimte juist daar.

In het besef dat je niet overal iets mee hoeft.

Niet alles hoeft te begrijpen.

En dat sommige dingen vanzelf op hun plek vallen. Vanzelf. Zonder dat jij ze helpt.

Soms kies je iets niet omdat het je beter maakt, maar omdat het gewoon bij je blijft.
Zonder dat het iets van je vraagt.

Omdat het klopt, zonder dat je het hoeft uit te leggen.

In dit artikel over betekenis en wat écht blijft schreven we daar eerder al over — hoe sommige dingen niet hoeven te veranderen om waarde te hebben.

Op Greenzin schreven we over hoe duurzaamheid soms óók ongemerkt een nieuwe vorm van presteren kan worden.

PS: Niet alles hoeft opgelost te worden. Soms is iets kiezen al genoeg → Jezelf vieren. Gewoon omdat het kan.

Er komt geen moment waarop iemand tegen je zegt dat het genoeg is.

Je koopt iets, draagt het een paar keer, en ergens onderweg verdwijnt het weer naar de achtergrond, zonder dat je precies kunt aanwijzen waarom. Niet omdat het niet mooi was, maar omdat het niets heeft vastgehouden.

En toch blijf je toevoegen. Je koopt niet omdat je iets nodig hebt, maar omdat je denkt dat het ergens beter kan.

Niet omdat je iets mist, maar omdat het idee dat er nog iets beters bestaat moeilijker los te laten is dan de dingen die je al hebt.

Dat is het moment waarop je begint te twijfelen aan hoe je kiest. Niet aan wat je mooi vindt, maar aan waarom niets echt lijkt te blijven hangen. Alsof je steeds opnieuw begint, zonder dat er iets wordt opgebouwd. Misschien gaat minder niet altijd over minder bezitten, maar soms over bewuster kiezen.

En daar verandert iets. Zodra je dat begint te zien, kijk je anders. Niet in wat er beschikbaar is, maar in hoe je ernaar kijkt. Wat het voor jou betekent na die initiele lekkere rush van het nieuwe.

En ergens daar, zonder dat het groots of dramatisch wordt, begint iets te verschuiven. Je stopt niet met kopen, maar je begint anders te kiezen.

Dat is het verschil.

Wat we steeds vaker zien, is dat betekenisvolle sieraden niet ontstaan door wat ze kosten, maar door hoe ze gedragen worden. In ons eerdere stuk over duurzame sieraden schreven we al hoe waarde niet ontstaat door prijs, maar door wat blijft. En wat veel mensen merken, is dat betekenisvolle sieraden pas waarde krijgen als ze blijven.

Wanneer meer niet meer werkt

Wanneer het niet meer gaat over wat je hebt, maar over wat blijft. Wat verandert is niet meteen zichtbaar aan de buitenkant, omdat je nog steeds dezelfde keuzes maakt, dezelfde dingen kunt kopen, dezelfde opties hebt als daarvoor. Maar intern verschuift er iets in hoe je kijkt, hoe je selecteert, hoe snel je ergens “ja” tegen zegt. Of nee. Nog lekkerder misschien. Nee. Is een volle zin ook.

Je merkt dat je minder behoefte hebt aan afwisseling om de afwisseling zelf, dat het idee van steeds maar weer iets nieuws toevoegen minder aantrekkelijk wordt. En dat niet is omdat je ineens minimalistisch wilt leven of jezelf iets wilt ontzeggen, maar omdat je begint te voelen dat herhaling, hoe tegenstrijdig dat misschien klinkt, juist rust geeft.

Dat wat blijft, zich kan verdiepen en dat is precies wat we steeds minder toestaan. En dat geldt niet alleen voor hoe je iets draagt, maar ook voor waar het van gemaakt is. Zoals bij gold filled sieraden, die niet gemaakt zijn om even te dragen, maar om te blijven. En het mag duidelijk zijn dat wij helemaal fan zijn van dit heerlijke materiaal bij lux & luz natuurlijk!

En dat je pas iets echt leert kennen als het de kans krijgt om onderdeel te worden van je dagelijks leven, in plaats van een losse keuze die je maakt en daarna weer vervangt.

Wat veel mensen herkennen, is dat meer sieraden of meer opties niet automatisch zorgen voor meer betekenis.

Minder is zelden het doel, maar vaak wel het gevolg

Er wordt vaak gedaan alsof minder een bewuste strategie is, een soort discipline die je moet ontwikkelen, iets wat hoort bij een bepaalde manier van leven waarin controle en beperking centraal staan, maar dat is zelden hoe het in werkelijkheid ontstaat.

Minder is meestal geen beslissing, maar een bijeffect. Van vertragen. Van opnieuw kijken.

Van beter kijken, meer weten en andere conclusies trekken dan je vroeger misschien deed.

Van (h)erkennen wat werkt en wat niet. En misschien van ervaren dat sommige dingen blijven terugkomen, terwijl andere verdwijnen zonder dat je ze mist.

En als je dat eenmaal begint te zien, verandert je gedrag vanzelf, zonder dat je jezelf regels hoeft op te leggen, omdat je niet langer alles nodig hebt om hetzelfde gevoel te bereiken. Je verandert gewoon, groeit. En dat is wat het leven is toch? Groeien, voelen, aanpassen, verdergaan…

Waarom kiezen ingewikkelder is geworden dan het ooit was

Keuzestress? Wat heb ik daar vroeger (heul lang geleden ;)) veel last van gehad. En het is nog steeds wel een achillesheal in mijn leven helaas. Dingen vanuit allerlei kanten kunnen én willen bekijken heeft z’n voor- en nadelen. Maar knopen doorhakken. Niet mijn forté.

Je ziet hoe iets gedragen wordt, hoe iets gestyled wordt, gecombineerd etc.. En zonder dat je het expliciet besluit, wordt dat onderdeel van hoe jij kijkt naar wat mogelijk is. Wat kan en, of het dan niet nóg beter kan. En zo wordt het ons steeds moeilijker gemaakt om te onderscheiden wat van jou is en wat je hebt overgenomen. LAS-TIG!

Er is gewoon te veel input. Full stop.

En dus kies je niet.

Of wordt het kiezen uitgesteld. Of vermeden. Bij uitte zich dit in ieder geval vaak zo, zie ook mijn eerdere ‘achillesheal in het leven’ reference.

En in plaats van dat dat leidt tot betere keuzes, leidt het vaak tot uitstel. Lekker die knoop niet doorhakken. Is ook een beslissing, begrijp me niet verkeerd. Maar wel een passieve. Kiezen betekent automatisch dat je andere opties loslaat, en dat voelt in een wereld van overvloed bijna onnatuurlijk. Helaas.

Wat wij daarin anders zijn gaan benaderen

Wat we binnen lux & luz al vanaf het begin hebben geprobeerd, zonder dat daar toen direct een duidelijke term voor was, is precies die spanning tussen overvloed en betekenis tastbaar maken. Niet door minder aan te bieden, maar door anders te kijken naar wat blijft.

Als een manier van omgaan met wat je draagt, waarin herhaling geen gebrek aan variatie is, maar juist een teken dat iets klopt.

Pas later werd dat door anderen gevangen in woorden als capsule (helemaal trending nu geloof ik? En terecht!), minimalisme of slow fashion. Maar de onderliggende beweging is minder nieuw dan het lijkt, omdat het eigenlijk teruggaat naar iets heel eenvoudigs: de behoefte om dingen niet alleen te bezitten, maar te dragen.

En om te voelen dat wat je draagt, ergens blijft hangen. Dat het iets betekent. Geen fast fashion fabels en, spullen die vaak linea recta door kunnen richting prullenbak. Zonde. Óók van je tijd en energie.

Wat blijft, krijgt betekenis - en niet andersom

We zijn gewend geraakt aan het idee dat betekenis iets is wat vooraf bestaat, iets wat we toekennen op het moment dat we iets kiezen. Alsof een object al geladen is met waarde voordat het onderdeel wordt van ons leven, maar in werkelijkheid werkt het vaak precies andersom.

Iets krijgt betekenis omdat het blijft. Omdat het een plekje krijgt bij je.

Omdat het met je meebeweegt, omdat het aanwezig is op momenten die je niet van tevoren kunt plannen, omdat het zich ongemerkt verbindt aan situaties, herinneringen, fases, zonder dat je daar actief over nadenkt.

En dat is precies waarom sommige dingen op een gegeven moment voelen alsof ze bij je horen. Terwijl andere (die misschien objectief net zo mooi of waardevol zijn) dat nooit doen.

Niet omdat ze minder zijn, maar omdat ze niet zijn gebleven. Dat telt echt ergens voor. Vooral in de wereld waarin we ons nu begeven. Alles moet snel, snel, snel en door, door, door. Nieuw, nieuw, nieuw!

Niet alles wat je draagt hoeft binnen een bestaand verhaal te passen

Veel van wat we gewend zijn rondom sieraden is nog steeds opgebouwd rond herkenbare structuren: liefde, familie, mijlpalen, momenten die sociaal bevestigd worden en daardoor een duidelijke plek krijgen binnen hoe we betekenis begrijpen.

En dat werkt, voor veel mensen.

Maar het is niet volledig.

Er is ook alles wat daarbuiten valt, wat minder benoemd wordt maar net zo aanwezig is: vriendschappen die net zo bepalend zijn als relaties, mensen die je kiest zonder dat daar een label op zit, bonusouders, fases van je leven die je markeert zonder dat iemand anders daar een rol in speelt, niet-traditionele gezinsvormen.

Wat je draagt, hoeft niet altijd uit te leggen te zijn.

En misschien hoeft het niet eens gedeeld te worden. Als het je dierbaar is, of wordt, dan slaan we al een hele slag tussen wegwerp en sustainable.

Initialen, symbolen en de vrijheid om zelf te bepalen

Initialen sieraden bijvoorbeeld, worden vaak automatisch gekoppeld aan familie. Aan partners, aan kinderen, kersverse moeders en mensen die graag een persoonlijk cadeau geven.

Voor veel mensen is dat precies waar ze voor staan, maar het interessante is dat die betekenis niet vastligt in het object zelf.

Een initiaal is, in de basis, niets meer dan een teken.

Wat het betekent, ontstaat pas in hoe jij het gebruikt.

Het kan verwijzen naar iemand anders, maar net zo goed naar jezelf, naar een periode, naar een keuze die je hebt gemaakt en die je wilt blijven herinneren, zonder dat daar een traditionele vorm aan gekoppeld hoeft te zijn.

Hetzelfde geldt voor symbolen, die vaak worden gezien als universeel, terwijl ze in de praktijk altijd persoonlijk worden ingevuld, afhankelijk van wie ze draagt en waarom.

En precies daar ontstaat ruimte.

Niet omdat alles ineens betekenis krijgt, maar omdat betekenis niet meer vastligt. Niet meer wordt bepaald door een ander die je niet eens kent maar gewoon echt door jezelf en je dierbaren.

Minder wordt pas interessant als het van jou is

Er zit weinig kracht in minder als het een opgelegd idee is. Minimalisme wat een ander jou wil duidelijk maken door iets te roepen vanuit een minimalistische en super mooie hoge toren waar alles helemaal shiny en top is. Waar eigenlijk weinig menselijks meer aan is. Iets wat je probeert te volgen omdat het beter zou zijn, of omdat het hoort bij een bepaald beeld van hoe je zou moeten leven.

Maar dit kan wel geboren worden uit het besef dat je niet álles nodig hebt om jezelf uit te drukken. En dat wat je wel overhoudt daardoor niet minder wordt, maar juist waardevoller en persoonlijker.

Dat kan één iets zijn dat je elke dag draagt zonder dat je het bewust hebt gekozen. Of een kleine combinatie die vanzelf ontstaat omdat die klopt in hoe je jouw leven leeft.

Wat we daarin steeds opnieuw zien, en ook zelf proberen te bouwen, is dat betekenis niet ontstaat op het moment van aanschaf. Maar juist daarna. In hoe iets met je meebeweegt, hoe het blijft zonder te vervelen.

Dat is ook waar veel van onze eigen visie vandaan komt, en waar we eerder uitgebreider over schreven in het ons Glow Manifesto.

Wat er onder alles ligt

Wat er onder deze verschuiving ligt, is volgens mij geen esthetische voorkeur of tijdelijke trend. Dat denk ik echt niet. Wat ik wel denk is dat het een verandering in hoe we omgaan met tijd, aandacht en waarde is. Waarin snelheid steeds minder vanzelfsprekend voelt (en zelfs een beetje tegennatuurlijk? Waar is het genieten van dingen gebleven?) en vervanging niet meer automatisch beter is. Kwaliteit boven kwantiteit.

Ik zie het in kleine dingen: in hoe mensen teruggrijpen naar wat ze al hebben, die kledingkast nog eens een keer helemaal uitspitten. In hoe bepaalde stukken blijven terwijl andere snel verdwijnen, in hoe de behoefte aan iets dat blijft langzaam sterker wordt dan de drang naar iets nieuws. En de kunst én het creatieve natuurlijk om iets te maken van wat je al hebt! Goeie oefening én heel vaak een verrassend resultaat.

Tot slot

Misschien is minder nooit het doel geweest.

Misschien is het iets wat vanzelf ontstaat, zodra je stopt met zoeken naar meer.

En misschien is wat je dan overhoudt niet kleiner, maar juist persoonlijker. En waardevoller op een andere manier dan enkel een prijskaartje.

Niet minder zichtbaar. Maar meer van jou.

Thanks dat je tot hier bent gekomen, ondanks mijn licht chaotische brein. Of misschien juist daardoor…

PS: Op Greenzin schreven we eerder ook over waarom steeds meer mensen op zoek zijn naar sieraden die niet alleen mooi zijn, maar ook echt onderdeel worden van hun dagelijks leven.

Lees ook

• Sieraden met betekenis

• Alternatief voor solid gold sieraden

• Initialen sieraden goud

• Unieke, gepersonaliseerde gouden capsule sieraden set

Wat we mental load noemen, ook wel onzichtbaar werk of emotionele arbeid, wordt vaak gebracht als iets dat verdeeld kan worden. Alsof het een optelsom is van taken die eerlijker verdeeld moeten worden, terwijl de realiteit complexer en tegelijkertijd eenvoudiger is: het gaat niet alleen om wat er gedaan wordt, maar om wie structureel ziet en voelt wat er gedaan moet worden. En dat verschil is zelden willekeurig.

Zoals we eerder schreven in deel 1 van dit 3-luik (waarin de ervaring zelf centraal stond en de herkenning vaak onmiddellijk was) het gevoel van tegelijk aanwezig zijn en vooruitdenken. Van automatisch verantwoordelijkheid nemen zonder dat iemand daarom vraagt. Zo ontstaat er pas echt ruimte voor een volgende vraag wanneer dat gevoel serieus wordt genomen.

De vraag is niet langer of het bestaat, maar waarom het zo consequent op dezelfde plek terechtkomt.

Waarom mental load geen persoonlijke eigenschap is

Een van de meest hardnekkige misverstanden rondom mental load is dat het wordt gezien als iets wat hoort bij een bepaald type persoon — iemand die zorgzaam is, attent, goed georganiseerd, iemand die “gewoon zo is” — terwijl dat beeld precies verhult wat er daadwerkelijk gebeurt.

Wat persoonlijk voelt, is vaak het resultaat van herhaling.

Niet omdat iemand bewust kiest om alles te dragen, maar omdat gedrag dat zorgt voor stabiliteit zelden wordt ontmoedigd en bijna altijd impliciet wordt beloond, waardoor het zich verdiept en vastzet tot het niet langer voelt als een keuze, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van wie je bent.

Veel vrouwen herkennen dit zonder dat ze het zo benoemen: je ziet wat er nodig is, je denkt vooruit, je voorkomt frictie voordat die zichtbaar wordt, en omdat het werkt, blijft het bestaan.

Niet omdat het eerlijk is, maar omdat het effectief is.

Hoe systemen bepalen wie verantwoordelijkheid draagt

Wat vaak buiten beeld blijft, is dat dit soort patronen niet ontstaan in afzondering, maar binnen structuren die verwachtingen vormen zonder dat ze expliciet worden uitgesproken.

Van jongs af aan worden vrouwen subtiel gestuurd richting zorg, afstemming en verantwoordelijkheid, niet altijd via duidelijke regels, maar via nuance, via beloning en via wat er gebeurt wanneer iets niet wordt opgepakt.

Het zijn geen grote momenten die dit bepalen, maar juist de kleine verschuivingen: wie ziet dat iets niet goed loopt, wie wordt aangesproken als iets vergeten wordt, wie voelt zich verantwoordelijk voor de sfeer, voor het verloop, voor het geheel.

En precies omdat deze processen zelden expliciet worden gemaakt, lijken ze natuurlijk.

Terwijl ze dat niet zijn.

Waarom het onzichtbaar blijft (juist omdat het werkt)

Het paradoxale van mental load is dat het zichtbaar zou worden als het zou stoppen, maar juist omdat het niet stopt, blijft het buiten beeld.

Problemen die niet ontstaan, worden niet geregistreerd.

Spanning die wordt voorkomen, krijgt geen naam.

Werk dat onzichtbaar blijft, wordt niet gezien als werk.

En daardoor ontstaat een situatie waarin degene die het meeste draagt, tegelijkertijd het minste bewijs heeft van wat er gedragen wordt, omdat het succes van het systeem afhankelijk is van het uitblijven van zichtbare frictie.

Dit maakt het niet alleen moeilijk om het bespreekbaar te maken, maar ook om het zelf volledig serieus te nemen. En dit laatste merk ik ook gewoon bij mezelf. Terwijl ik me er echt wel bewust van ben. En dan toch, it keeps persisting.

Over mannen, begrip en de grens van ervaring

In gesprekken over mental load verschuift de aandacht vaak naar de vraag of anderen, en met name mannen, dit kunnen begrijpen, en hoewel begrip in zekere mate mogelijk is — door te luisteren, te observeren en serieus te nemen wat wordt gedeeld — blijft er een grens bestaan tussen begrijpen en ervaren die niet overbrugd kan worden door intentie alleen.

Ervaring ontstaat door herhaling, door het continu dragen van verantwoordelijkheid zonder expliciete erkenning, door het automatisch zien van wat er nodig is omdat je hebt geleerd dat het anders misgaat.

Dat betekent niet dat mannen geen rol hebben in dit gesprek, maar wel dat die rol anders is dan vaak wordt aangenomen.

Niet leidend, niet definiërend, en ook niet corrigerend.

Maar aanwezig en ondersteunend.

En bereid om te accepteren dat niet alles volledig invoelbaar is.

Want juist op het moment dat iets wat niet ervaren wordt, toch wordt gerelativeerd of teruggebracht tot iets dat “wel meevalt”, ontstaat er opnieuw afstand — niet omdat die bewust wordt gecreëerd, maar omdat de basis van de ervaring niet gedeeld wordt.

En dat is precies hoe systemen in stand blijven zonder dat iemand dat expliciet wil.

Waarom het persoonlijk voelt (maar dat niet is)

Een van de redenen dat mental load zo moeilijk te doorbreken is, is dat het zich hecht aan identiteit.

Het voelt als iets wat je bent, in plaats van iets wat je hebt aangeleerd.

En juist daardoor ontstaat de neiging om het bij jezelf te zoeken: misschien ben ik gewoon zo, misschien vind ik dit belangrijker, misschien zie ik dingen die anderen niet zien.

Maar wanneer een patroon zich op grote schaal herhaalt, bij verschillende vrouwen, in verschillende contexten, met verschillende achtergronden, wordt het steeds moeilijker om het nog als individueel te zien.

Wat persoonlijk voelt, blijkt vaak collectief.

En wat collectief is, vraagt om een andere manier van kijken.

En hoe die verschuiving, van persoonlijk naar iets wat groter is dan jezelf, uiteindelijk ook doorwerkt in hoe je keuzes maakt en hoe je jezelf vormgeeft, blijft vaak nog onderbelicht.

Waarom verandering voelt als verstoring

Zelfs wanneer je dit begint te zien, betekent dat niet dat het automatisch verandert.

Integendeel.

Omdat relaties, werkstructuren en sociale dynamieken vaak impliciet leunen op deze verdeling van verantwoordelijkheid, voelt het verschuiven ervan niet als een verbetering, maar als een verstoring.

Niet alleen voor de ander, maar ook voor jezelf.

Je merkt wat er gebeurt wanneer je iets niet oppakt, wanneer je iets laat liggen, wanneer je bewust niet vooruitdenkt — en dat moment van ongemak is precies waar het systeem zichtbaar wordt.

Niet omdat het ineens ontstaat, maar omdat het even niet wordt opgevangen.

En dat is misschien wel het moeilijkste punt: erkennen dat iets niet klopt, zonder direct te weten hoe het anders moet. Je leeft je leven uiteindelijk wél binnen deze structuren. Dit weten en uitvoeren zijn twee hele verschillende dingen. Het wringt en wrijft vaak in het dagelijks leven. Heel lastig.

Er is geen juiste manier om hiermee om te gaan

Wat vaak ontbreekt in dit gesprek, is ruimte voor variatie.

Niet iedere vrouw ervaart dit op dezelfde manier.

Niet iedere vrouw wil hetzelfde veranderen.

En niet iedere vrouw heeft dezelfde mogelijkheden om iets te verschuiven.

Het idee dat er één juiste manier is om met deze systemen om te gaan — door grenzen te stellen, dingen los te laten, het gesprek aan te gaan — kan net zo beperkend werken als het systeem zelf, omdat het opnieuw een verwachting creëert waaraan voldaan moet worden.

Terwijl de werkelijkheid complexer is.

Iedere vrouw navigeert op haar eigen manier.

En juist die ruimte is essentieel.

Wat dit inzicht uiteindelijk doet, is geen directe oplossing bieden, maar iets anders: het verschuift de manier waarop je kijkt naar wat vanzelfsprekend leek.

En precies daar begint iets nieuws.

Niet omdat alles ineens verandert, maar omdat je niet meer op dezelfde manier terug kunt naar hoe het was.

En misschien is dat precies het beginpunt: niet meteen veranderen, maar niet meer automatisch doorgaan.

Zoals ik hier ook verder op inga in mijn stuk over waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn.

Afsluiting

Dit is deel 2 van een 3-luik over mental load, onzichtbaar werk en de stille verschuiving die veel vrouwen ervaren.

→ Deel 1: Onzichtbaar seksisme, mental load en de stille verschuiving van het leven na je 40e
→ Deel 3: Altijd moe, altijd ‘aan’ — mentale belasting en mental load bij vrouwen (en waarom het niet jouw schuld is)

Verder lezen

• Invisible Women — Caroline Criado Perez

• Substack van de schrijfster van Fed Up — Gemma Hartley

• Lees ook verder in PARELS: Waarom alles ineens ‘healing’ moet zijn — en waarom dat zo vermoeiend kan worden

Duurzame sieraden klinken als iets waar je het automatisch mee eens bent.

Wie is er tegen duurzaamheid?

Toch wordt het gesprek erover al snel ongemakkelijk, omdat het vaak ongemerkt verandert in een soort morele checklist. Alsof je alleen goed bezig bent als je precies de juiste keuzes maakt, de juiste materialen koopt en vooral genoeg budget hebt om het “goed” te doen.

En precies daar begint het te wringen.

Duurzaamheid als idee (en als ongemak)

Het woord duurzaam is de afgelopen jaren overal opgedoken, en sieraden vormen daarop geen uitzondering. Je ziet het in collecties, in campagnes, in gesprekken tussen merken en klanten, en vaak wordt het gebracht als iets eenduidigs — alsof er een duidelijke grens bestaat tussen wat wel en niet duurzaam is.

Maar zodra je die grens probeert aan te wijzen, wordt het ingewikkeld.

Is een sieraad duurzaam omdat het gemaakt is van massief goud? Omdat het gerecycled is? Omdat het lokaal geproduceerd wordt? Of omdat je het simpelweg elke dag draagt, zonder dat het zijn plek verliest in je leven?

De eerlijkheid is dat al die antwoorden een deel van de waarheid bevatten, maar geen van hen het volledige verhaal vertelt.

De ongemakkelijke realiteit van “duurzaam”

Wat zelden hardop wordt gezegd, is dat het gesprek over duurzame sieraden vaak ook een gesprek over toegang is.

Want ja, massief goud is duurzaam.
Ja, handgemaakte stukken van kleine ateliers zijn vaak beter geproduceerd.

Maar ze zijn ook duur.

En niet een beetje duur, maar vaak zó duur dat ze simpelweg niet voor iedereen weggelegd zijn.

Daarmee ontstaat een subtiele verschuiving in het gesprek. Duurzaamheid wordt niet alleen een kwestie van keuze, maar ook van mogelijkheid. En zonder dat iemand het expliciet zegt, ontstaat er een ondertoon waarin mensen die niet voor die duurdere opties kiezen, impliciet het gevoel krijgen dat ze “minder goed” bezig zijn.

Dat is niet alleen onjuist, het is ook onnodig beperkend.

Want als duurzaamheid alleen bestaat binnen een bepaald prijsniveau, is het geen oplossing, maar een exclusief systeem.

En precies daar verliest het zijn kracht.

Fast fashion, maar dan genuanceerd

Fast fashion wordt vaak als het grote probleem aangewezen, en dat is niet onterecht. De snelheid, de hoeveelheid, de wegwerpmentaliteit — het zijn allemaal factoren die bijdragen aan een systeem waarin weinig echt blijft.

Maar het gesprek stopt daar vaak te snel.

Want niet alles wat toegankelijk is, is automatisch slecht. En niet alles wat duur is, is automatisch beter.

De realiteit is dat veel mensen zoeken naar iets wat ze kunnen dragen, iets wat mooi is, iets dat bij hen past — zonder dat het een investering hoeft te zijn die buiten bereik ligt.

Dat is geen fout. Dat is gewoon menselijk.

De vraag is dus niet alleen hoe we wegkomen van fast fashion, maar hoe we een alternatief bouwen dat niet alleen beter is, maar ook bereikbaar blijft. Als een alternatief voor solid gold, wel de feel, niet de exclusiviteit of het prijskaartje.

Wat maakt een sieraad écht duurzaam?

Als je het loskoppelt van labels en marketingtermen, en simpel kijkt naar hoe sieraden daadwerkelijk gebruikt worden, ontstaat er een verrassend helder beeld.

Duurzame sieraden zijn vaak niet de meest opvallende stukken, maar degene die blijven.

Niet omdat ze dat beloven, maar omdat ze dat doen.

Wat opvalt, is dat sieraden die blijven vaak een paar dingen gemeen hebben:

• ze worden regelmatig gedragen, niet alleen bij speciale gelegenheden

• ze behouden hun uitstraling in dagelijks gebruik

• ze hebben een persoonlijke betekenis, hoe klein ook

• ze voelen vanzelfsprekend, niet als een keuze die je steeds opnieuw moet maken (en zoals je mooi kunt lezen in deel 2 van deze serie over onze sieraden, is dit echt mijn achillesheal in het leven :))

Materiaal, maar dan in de praktijk

Materiaal blijft belangrijk, maar misschien niet op de manier waarop het vaak wordt gepresenteerd.

In veel gesprekken over sieraden lijkt er een hiërarchie te bestaan, waarin massief goud bovenaan staat en alles daaronder als minder wordt gezien. In werkelijkheid is het interessanter om te kijken naar hoe een materiaal zich gedraagt in het dagelijks leven.

Niet hoe het klinkt, maar hoe het zich houdt in het echte leven.

In de lux Edit wordt dat mooi uitgelegd in het stuk over de fast fashion fabels rondom sieraden, waarin wordt gekeken naar materialen zoals gold filled en hoe die zich verhouden tot dagelijks gebruik.

Goud gids: 14k gold filled & de fast fashion fabel

Daar wordt duidelijk dat er een middengebied bestaat dat vaak over het hoofd wordt gezien — een plek waar sieraden niet bedoeld zijn als tijdelijke oplossing, maar als iets dat daadwerkelijk gedragen kan worden, zonder dat het direct zijn kwaliteit verliest.

Inclusieve luxe: wat betekent dat eigenlijk?

Misschien is dit het moment waarop een ander begrip belangrijk wordt: inclusieve luxe.

Niet als marketingterm, maar als uitgangspunt.

Want wat heeft luxe voor waarde als het alleen toegankelijk is voor een kleine groep? En wat betekent duurzaamheid als het alleen haalbaar is binnen een bepaald budget?

Inclusieve luxe betekent dat schoonheid, kwaliteit en betekenis niet voorbehouden zijn aan één type klant, één levensfase of één financiële situatie. Het betekent dat er ruimte is voor verschillende manieren van kiezen, dragen en waarderen.

Dat een sieraad niet minder waard is omdat het bereikbaar is.

Dat een keuze niet minder bewust is, alleen omdat die binnen jouw mogelijkheden past.

En dat duurzaamheid niet begint bij uitsluiting, maar bij verbinding.

Die gedachte komt niet uit het niets.

In de lux Edit wordt inclusieve luxe beschreven als een dialoog tussen wie je bent en wat je draagt — niet als iets dat vastligt in prijs of status, maar als iets dat ontstaat in gebruik en betekenis.

Daar wordt duidelijk dat sieraden niet alleen objecten zijn, maar dragers van verbinding — met jezelf, met anderen, met momenten die blijven. En misschien is dat precies waar duurzaamheid begint: niet bij het materiaal, maar bij de relatie.

Merken die bewegen in dat midden

Je ziet dat steeds meer merken zich bewegen in dat spanningsveld tussen kwaliteit, toegankelijkheid en betekenis.

Internationaal zijn er labels zoals Mejuri en Missoma, die inzetten op sieraden die dagelijks gedragen kunnen worden, zonder dat ze direct hun waarde verliezen.

Daarnaast zijn er kleinere, vaak onafhankelijke merken die werken vanuit een meer persoonlijke benadering, waarbij niet alleen het product centraal staat, maar ook het verhaal erachter.

Binnen die beweging past ook lux & luz, waar sieraden niet alleen worden gezien als object, maar als iets dat meebeweegt met iemands leven — gemaakt om te dragen, niet om te bewaren.

Wat uiteindelijk blijft

Misschien ligt de kern van duurzame sieraden niet in perfectie, maar in herkenning.

In dat moment waarop iets niet alleen mooi is, maar klopt.

Een initiaal dat ergens naar verwijst.
Een symbool dat niet uitgelegd hoeft te worden.
Een combinatie die alleen voor jou betekenis heeft, maar daardoor juist blijft.

Dat zijn de stukken die niet verdwijnen, omdat ze niet afhankelijk zijn van trends of momenten.

Ze veranderen mee, zonder dat ze hun plek verliezen.

Parels, tijd en wat waarde krijgt

Dat is ook waar PARELS over gaat.

Niet over snelle antwoorden, maar over dingen die tijd nodig hebben om waarde te krijgen. Over het idee dat iets pas echt betekenisvol wordt wanneer het blijft, wanneer het zich ontwikkelt en wanneer het onderdeel wordt van hoe je kijkt, kiest en draagt.

Misschien geldt dat ook voor sieraden.

Dat duurzaamheid niet begint bij wat iets is, maar bij wat het wordt.

En dat de meest duurzame sieraden uiteindelijk niet degene zijn die het hardst roepen dat ze duurzaam zijn, maar degene die je, zonder erover na te denken, gewoon blijft dragen. Misschien is dat wel het enige wat telt.

Soms gaat het niet om beter worden, maar om wat bij je blijft - daar schreef ik hier ook over.

Of lees hoe we dat soms juist heel klein houden → Jezelf vieren (gewoon omdat het kan)

PS: Op Greenzin verscheen eerder ook een stuk over duurzame sieraden van NOWA tot lux & luz en waarom steeds meer mensen op zoek zijn naar sieraden die ze écht blijven dragen.

Er zijn mensen die zeggen dat feminisme voorbij is, en hoe langer je leeft en kijkt naar hoe het dagelijks leven zich werkelijk afspeelt, hoe duidelijker het wordt dat die uitspraak zelden voortkomt uit onwil, maar veel vaker uit het simpele feit dat niet iedereen dezelfde onderlaag van verantwoordelijkheid, aanpassing en anticipatie hoeft te dragen — een onderlaag die zo structureel aanwezig is dat hij voor de één onzichtbaar blijft en voor de ander nooit helemaal verdwijnt.

✉️ Voor vrouwen die voelen dat er iets schuift — abonneer je

Subscribe now

De verschuiving die niemand aankondigt

Er is geen duidelijk beginpunt voor de verandering waar veel vrouwen ergens rond hun veertigste mee te maken krijgen, geen moment waarop iemand zegt dat dit het kantelpunt is waarop alles anders wordt; het begint juist als een subtiele verschuiving die zich langzaam aandient terwijl alles aan de buitenkant nog intact lijkt. Het leven loopt door, er is werk, er zijn relaties, er zijn vriendschappen en structuren die je kent, en juist binnen die ogenschijnlijke stabiliteit ontstaat een nieuw soort bewustzijn dat zich niet luid aankondigt maar wel steeds moeilijker te negeren is.

Je merkt dat je in situaties niet alleen aanwezig bent, maar tegelijkertijd observeert, aanvoelt en vooruitdenkt, en dat je gedrag niet alleen gericht is op wat er gebeurt maar ook op wat er zou kunnen gebeuren als jij niet ingrijpt. Die dubbele laag blijkt er niet ineens te zijn, maar er altijd al te zijn geweest, alleen zie je hem nu voor het eerst scherp.

Mental load is geen taak, maar een manier van kijken

Wat we tegenwoordig mental load noemen, maar wat in werkelijkheid veel dieper zit dan alleen taken verdelen, is eerder een manier van bewegen door de wereld waarin je continu informatie verwerkt, prioriteiten stelt en mogelijke uitkomsten overziet zonder dat iemand anders zich bewust is van die laag (lees ook: https://www.parelsmag.nl/p/jetten-juk-vrouwenrechten-2026-invisible-load). De term suggereert dat het iets is wat verdeeld kan worden, maar dat is precies waar het misleidend wordt, omdat het niet alleen gaat om wat je doet, maar om hoe je denkt, hoe je kijkt en hoe je automatisch verantwoordelijkheid neemt voor het verloop van situaties.

Je voorkomt problemen voordat ze zichtbaar worden, houdt rekening met wat anderen nodig hebben en doet dat zo structureel dat het voelt als onderdeel van wie je bent, in plaats van iets wat je hebt aangeleerd.

Veel vrouwen denken dat dit gewoon is wie ze zijn.

Maar misschien is dat precies het probleem: dat structurele overbelasting inmiddels voelt als persoonlijkheid. Daar schreef ik later uitgebreider over in Deeltijdprinsjes bestaan niet, over onbetaald werk, invisible load en waarom vrouwen vaak niet weinig werken, maar simpelweg verkeerd worden meegeteld.

Waarom dit blijft bestaan (juist omdat het werkt)

Wat deze ervaring complex maakt, is dat het systeem effectief is; zolang iemand de onzichtbare schakels blijft invullen, blijven processen soepel verlopen, blijven relaties stabiel en lijkt er geen reden te zijn om iets te veranderen. Juist daardoor wordt het onzichtbaar, niet omdat het er niet is, maar omdat het goed functioneert.

Pas wanneer je zelf begint te kijken naar hoe vaak je automatisch iets oppakt, ontstaat er ruimte om te zien hoe structureel en herhalend die patronen zijn.

Over mannen, begrip en de grens van ervaring

In gesprekken hierover komt vaak de vraag naar voren in hoeverre anderen, en in het bijzonder mannen, deze ervaring kunnen begrijpen, en het is belangrijk om onderscheid te maken tussen begrijpen en ervaren. Begrip kan ontstaan door luisteren en reflecteren, maar ervaring ontstaat alleen door herhaling en door het continu dragen van die verantwoordelijkheid.

Dat betekent niet dat mannen geen plek hebben in dit gesprek, maar wel dat hun perspectief niet leidend is in deze ervaring. Niet alles is voor iedereen even invoelbaar, en precies daar ontstaat vaak het idee dat iets meevalt, terwijl dat perspectief zelden vanuit dezelfde ervaring komt (https://www.parelsmag.nl/p/spijt-na-affaire-hereniging-moral-police).

Waarom vriendschap verandert en belangrijker wordt

Tegen deze achtergrond verandert ook de betekenis van vriendschappen. Waar vriendschap eerder draaide om gedeelde fases, ontstaat er later een vorm van verbinding gebaseerd op herkenning die minder uitleg nodig heeft. In gesprekken tussen vrouwen ontstaat een gedeeld referentiekader waarin halve zinnen voldoende zijn en nuance impliciet wordt begrepen.

Die herkenning is niet alleen prettig, maar essentieel.

Je wordt niet moe, je wordt helder

Een van de meest hardnekkige aannames over het leven na je veertigste is dat energie afneemt, terwijl voor veel vrouwen juist het tegenovergestelde gebeurt. Wat verandert is niet de hoeveelheid energie, maar de richting ervan. Er ontstaat minder bereidheid om energie te investeren in systemen die niet kloppen en meer ruimte om energie te richten op wat wel betekenisvol voelt.

Een van de meest hardnekkige aannames over het leven na je veertigste is dat energie afneemt, terwijl voor veel vrouwen juist het tegenovergestelde gebeurt. Wat verandert is niet de hoeveelheid energie, maar de richting ervan. Er ontstaat minder bereidheid om energie te investeren in systemen die niet kloppen en meer ruimte om energie te richten op wat wel betekenisvol voelt.

Creativiteit, ondernemen en ruimte die zich niet laat afdwingen

Die vrijgekomen energie zoekt een vorm en leidt zelden tot één duidelijke keuze, maar eerder tot een beweging die zich op verschillende manieren tegelijk kan aandienen. Creativiteit is geen eindpunt, maar een richting waarin je beweegt zodra er ruimte ontstaat om iets te doen dat niet direct functioneel hoeft te zijn.

Ondernemen is daar één mogelijke vorm van, maar zeker niet de enige. Het kan zich uiten in het starten van een merk, het schrijven van iets, het anders inrichten van werk of het leren van iets nieuws zonder direct doel. Wat deze bewegingen gemeen hebben, is dat ze voortkomen uit een verschuiving in aandacht.

Je probeert niet iets te vullen, je volgt iets dat er al is. En hoe werk, zichtbaarheid en autonomie daarin samenkomen, zie je ook terug in hoe digitale ruimte en eigen stem steeds belangrijker worden (https://www.parelsmag.nl/p/de-grote-digitale-emancipatie).

Onzichtbaar seksisme zit in patronen, niet in incidenten

Binnen deze beweging wordt zichtbaar hoe onzichtbaar seksisme zich manifesteert in herhalende patronen waarin verantwoordelijkheden ongelijk verdeeld zijn en verwachtingen impliciet blijven.

Zonder wrijving geen glans

Wat schuurt, blijft en vormt zich uiteindelijk tot iets nieuws. Parels ontstaan niet omdat alles soepel gaat, maar omdat er iets is dat niet verdwijnt en zich ontwikkelt.

Conclusie: een stille herverdeling

Wat zich uiteindelijk aftekent is geen breuk, maar een herverdeling van aandacht, energie en verantwoordelijkheid. Niet alles hoeft meer door dezelfde persoon gedragen te worden en niet alles hoeft op dezelfde manier te blijven functioneren.

Vrouwen leren al vroeg om rekening te houden met wat anderen nodig hebben, voelen of verwachten.

De lucht trilt van de passief-agressieve wifi-signalen van de buren. Het is 2026. Buiten suist de technocratische utopie van Kabinet Jetten voorbij in een geruisloze Tesla, maar hier binnen ruikt het naar de verschraalde ambitie van een nacht waarin ik probeerde mijn hele mens-zijn in een Google Calendar te proppen. Het klinkt als een muur daarbuiten. Glad, wit, emotieloos.

Maar onder dat gips? Daar zit de rot. En we voelen het allemaal aan onze wateren.

De Cyclus-Scam: Biometrische slavernij in een roze jasje

Laten we praten over de grootste feministische deceptie van dit decennium: de App-emancipatie. We hebben allemaal die algoritmes die ons vertellen dat we vandaag ‘in onze kracht staan’ omdat we in de folliculaire fase zitten. “Vandaag is de dag voor die vlijmscherpe presentatie!” roept de notificatie, terwijl ik op de bank lig met een existentiële crisis omdat ik mijn eigen identiteit niet meer kan vinden tussen de to-do lijstjes.

Het kabinet Jetten smult hiervan. Data is hun religie. Als ze ons maar in grafieken kunnen vangen, dan zijn we beheersbaar. Ze willen dat we onze biologie optimaliseren voor de BV Nederland. Ben je aan het ovuleren? Hup, extra uren op de werkvloer! Zit je in je lutedale fase? Hier heb je een mindfulness-app zodat je niet gaat janken als de zoveelste mannelijke collega je uitlegt hoe je je eigen baan moet uitvoeren.

Dit is geen zelfkennis, Jetten. Dit is biometrische slavernij met een hippe interface. We worden gereduceerd tot een set hormonen die het bruto nationaal product moeten opkrikken terwijl we collectief verdrinken in de, jaja hippe term, invisible load.

De VN-Komedie: Polderen met onze Grondrechten

Terwijl Jetten in Den Haag pronkt met zijn klimaatdoelen, voltrok zich onlangs bij de Verenigde Naties een tragedie die we volgens mij allemaal liever doodzwijgen. De jaarlijkse commissie voor de Status van de Vrouw (CSW) liep uit op een beschamende patstelling. Waarom? Omdat de ‘progressieve’ krachten – waar ons eigen polderkabinet zo graag bij wil horen – weer eens de tanden lieten trekken.

Ze kwamen er niet uit. Niet over reproductieve rechten, niet over de bescherming van queer lichamen, en zeker niet over de actuele achteruitgang van de autonomie van de vrouw. Er wordt ‘gepolderd’ met de fundamenten van ons bestaan. Terwijl fundamentalistische regimes de touwen aantrekken, reageert ‘ons’ Westen met diplomatiek gestamel.

Het is de ultieme manifestatie van alle lasten die wij al met ons meenemen: wij dragen de gevolgen van hun politieke onvermogen om een vuist te maken. In New York wordt geluld over definities, terwijl wij hier in de modder de klappen opvangen van een wereld die steeds conservatiever, harder en vijandiger wordt. Als de VN de gipsplaat niet eens recht kan hangen, hoe verwachten we dan dat Jetten onze muren stut?

Subscribe now

De Terugval: Achteruitgang in Hoogglans

Terwijl Jetten en zijn roedel praten over ‘groene groei’, zien we de werkelijkheid voor vrouwen actief achteruit kachelen. De loonkloof is in 2026 geen fossiel; het is een actuele, gapende wond. De zorg wordt uitgekleed, de kinderopvang is een luxeartikel geworden, en wie vangt de klappen op? De vrouw. Altijd de vrouw.

Het kabinet spreekt over autonomie, maar ze bedoelen isolatie. Ze willen dat we ‘flexibel’ zijn. Flexibiliteit is het politieke codewoord voor: “Wij regelen de basisvoorzieningen niet meer, dus los jij de shitshow zelf maar op tussen de eerste Zoom-call en de derde wasbeurt door.” We worden niet bevrijd; we worden gedisciplineerd om nog harder te rennen in een rad dat door een AI is ontworpen om nooit stil te staan.

Die verschuiving van maatschappelijk probleem naar individueel verbeterproject zie je inmiddels overal terug. Ook in hoe vrouwen structureel overvraagd raken binnen werk, zorg en onbetaalde arbeid. Daar schreef ik later over in Deeltijdprinsesjes bestaan niet.

De Illusie van het selluf doen: Je bent de figurant in je eigen onderdrukking

Ik hoor het ze overal zeggen: “Pak de regie over je eigen leven.” Wat een belediging. In 2026 ben je geen regisseur; je bent de figurant in een dystopische film waarvan de set in brand staat en de producent (de staat) met de noorderzon is vertrokken naar een fiscaal paradijs.

Inclusiviteit is bij Jetten niets meer dan een marketingterm. Het gaat over quota in de bestuurskamers voor vrouwen die al op rozen zitten, terwijl de vrouwen die de echte modder scheppen – de moeders in de bijstand, de migranten in de thuiszorg, degenen die drie banen combineren om de energierekening van hun warmtepomp te betalen – vakkundig uit het frame worden geknipt. Hun verhaal is te rauw, te lelijk en te echt voor de hoogglans-folders van de overheid.

Share

The Chosen Circle: Onze eigen archipel

Wanneer de staat faalt om er voor iedereen te zijn, moeten we onze eigen structuren bouwen. De traditionele gezinskern is een eiland dat langzaam overstroomt. De achteruitgang die we zien bij de VN sijpelt door naar ons eigen rechtssysteem. De erkenning van niet-traditionele relaties—zoals drie-ouderschap, de gekozen familie, of de solo-ouder—staat op een laag pitje omdat het niet in de ‘efficiënte’ hokjes van Kabinet Jetten past.

Onze eigen omgeving is onze verdedigingslinie. Als de overheid ons niet ziet, dan zien we elkaar. Wij bouwen de archipels van zorg en solidariteit waar de politiek blind voor is. Hopelijk kunnen we dat wél.

Wrijving Maakt de Parel (En we zijn strontchagrijnig)

Als er iets is wat we nu moeten leren, is het dat we de wrijving niet moeten vermijden. Een parel ontstaat niet door een middagje wellness; het ontstaat door een irriterende zandkorrel die het weefsel van de oester vakkundig kapot schuurt. Onze frustratie, onze woede over de actuele achteruitgang, onze kut momenten; dat is de zandkorrel.

We moeten stoppen met het gladstrijken van onze levens. De shitshow is echt. De burn-outs zijn geen ‘leermomenten’, het zijn systeemfouten van een kabinet dat zorg als een kostenpost ziet in plaats van als de fundering van de samenleving. De angst dat we onze dochters een wereld nalaten die minder vloeibaar en minder vrij is dan die van onze moeders, is geen paranoia. Het is een feministisch noodsignaal.

Wat kunnen we ermee? De munitie van het verzet

Misschien moeten we de munitie niet zoeken in méér doen, maar in het radicaal verpesten van het script.

• Verwijder de optimalisatie-apps. Weiger je cyclus te laten monitoren door een verzekeraar die wacht tot je ‘niet meer productief’ bent.

• Eis de erkenning van de Invisible Load. Maak de onzichtbare arbeid tot een politiek slagveld. Als we collectief stoppen met ‘pleasen’ en ‘regelen’, stort de hele technocratische droom van Jetten binnen drie dagen in. Makkelijker gezegd dan gedaan, weet ik. Ik probeer het maar, want, wat anders?

• Vier de rauwe randjes. De barsten in je bestaan zijn de enige plekken waar het gips van de overheid niet op blijft plakken. Daar zit je kracht.

We zijn niet de regisseurs. We zijn die ‘moeilijke’ dwarsliggers die weigeren mee te doen aan de illusie van perfectie.

Schitteren in de Modder

Echte glow komt uit de solidariteit van degenen die weigeren doorzichtig te worden. Het is de kracht van vrouwen die elkaars rotzooi zien en besluiten dat die rotzooi meer waard is dan een glimmende pleister van de staat.

De koers is niet ‘omhoog’ naar een glazen plafond dat we toch alleen maar mogen zemen voor de mannen in pak. De koers is ‘zijwaarts’, naar elkaar toe. Tegen de stroom in. Met de voeten in de modder, een scherpe tong, en het besef dat we onze eigen munitie maken van de scherven van het systeem.

Ik ben boos en gefrustreerd, jij ook? En dat mag gewoon, het is om hopeloos van te worden. Kop in het zand steken is makkelijk voor nu, als je dat privilege hebt. Ik doe dat liever niet. Om radeloos van te worden, en boos mogen écht wel zijn. Klaar.

3 Essays:

1. “Invisible Women” door Caroline Criado Perez – Waarom de wereld (en de data van Jetten) vrouwen systematisch negeert.

2. “Hood Feminism” door Mikki Kendall – Over waarom de mainstream feministische beweging vaak de vrouwen in de modder vergeet.

3. “Bitch Doctrine” door Laurie Penny – Vlijmscherpe analyses over waarom ‘vriendelijk zijn’ de grootste valstrik is voor de moderne vrouw.

Laten we beginnen bij het zwijgen. Er is een specifiek soort stilte die valt in een kamer wanneer een vrouw de ruimte binnenloopt die ‘het’ heeft gedaan. Niet alleen het vreemdgaan—dat is in onze geseculariseerde wereld bijna een statistiek geworden—maar het verlaten. Het fysiek wegvloeien uit het frame van het gezin.

De vrouw die haar koffers pakte, de kinderen op maandag bij de schoolpoort kuste en die avond niet meer in het echtelijke bed kroop, maar in de armen van een ander. Een “ander” die de belofte was van een nieuw leven, een zuurstofmasker in een verstikkend bestaan.

En dan, de plotwending waar de buitenwereld geen script voor heeft: ze kwam terug.

De maatschappij heeft een perverse liefde voor de ‘gevallen vrouw’. We kijken graag hoe ze valt, we analyseren haar destructie, maar we haten haar herstel. Vooral als dat herstel plaatsvindt binnen de muren die ze eerst heeft afgebroken. De omgeving vindt dat namelijk ongemakkelijk. Want als zij kan worden vergeven, waar blijft dan ons eigen morele gelijk?

Zodra vrouwen keuzes maken buiten het ideale script, verschijnt er vaak direct een soort publieke moral police.

“De maatschappij vergeeft een vrouw haar ondergang, maar ze verafschuwt haar wederopstanding. Vooral als die wederopstanding plaatsvindt op de plek waar zij ‘hoort’ te lijden.”

De Anatomie van de Vertrekker

Wanneer een vrouw vertrekt, doet ze dat zelden impulsief. Het is een langzame erosie. Jarenlang vakkundig alle ballen in de lucht houden, het emotionele anker van het gezin zijn, totdat de fundering barst. De affaire is dan vaak niet de oorzaak, maar het symptoom. Een nooduitgang uit een leven waarin ze zichzelf is kwijtgeraakt.

Maar de wereld ziet alleen de uitgang, niet de jarenlange opsluiting. De vrouw die haar kinderen verlaat, schendt het laatste taboe van de westerse beschaving. Een man die vertrekt is “op zoek naar zichzelf”. Een vrouw die vertrekt is “geestesziek” of “harteloos”. Het is een stempel dat met industriële lijm op haar ziel wordt geplakt.

De Dubbele Standaard: De Biologie van de Schuld

Laten we de olifant in de kamer bij de slagtanden pakken. Als een man zijn gezin verlaat voor een affaire, noemen we het vaak een midlifecrisis. We rollen met onze ogen en drie jaar later zit hij weer aan de kersttafel met zijn nieuwe vrouw. De familie zucht: “Het is nu eenmaal zo gelopen.”

Maar als een vrouw hetzelfde doet? Dan is ze een monster. De biologie van de schuld is bij vrouwen vele malen dieper geworteld in de collectieve psyche. Wanneer zij besluit dat de affaire een fata morgana was en dat de liefde voor haar man en kinderen de enige echte waarheid is, wordt ze niet met open armen ontvangen door de ‘moral police’ van haar eigen sociale kring. Ze wordt gadegeslagen met een vergrootglas. Elke lach is verdacht. Elke vakantiefoto op Instagram is “geacteerd”. De omgeving houdt de adem in, hopend op een nieuwe fout, zodat hun initiële oordeel alsnog gevalideerd wordt.

De Gecastreerde Man: Veroordeling door Medelijden

De ‘moral police’ heeft ook een dossier over de man die blijft. Waar de vrouw wordt weggezet als monster, wordt de man vaak geschetst als zwak. De omgeving projecteert een soort neerbuigend medelijden op hem. “Heeft hij dan geen ruggengraat?” of “Laat hij zo over zich heen lopen?”

Het idee dat een man die vergeeft ‘minder man’ is, is een van de meest giftige residuen van ons patriarchale denken. Men ziet zijn vergeving niet als een daad van enorme emotionele moed, maar als een gebrek aan trots. De buitenwereld wil bloed zien; ze willen dat hij de koffers buiten zet. Wanneer hij dat niet doet, verliest hij in de ogen van de toeschouwers zijn autoriteit. Hij wordt de man ‘die het maar pikt’, terwijl hij in werkelijkheid de enige is die sterk genoeg is om te blijven staan.

De Illusie van Loyaliteit

In de kringen van familie en vrienden valt vaak het woord ‘loyaliteit’. “Ik ben loyaal aan jou, daarom kan ik haar niet accepteren,” zeggen ze tegen de man. Maar laten we dat eens fileren. Is dat loyaliteit, of is het macht?

Echte loyaliteit zou betekenen dat je de autonomie van de ander respecteert. Dat je vertrouwt op zijn oordeel, ook als dat je eigen woede niet voedt. Maar wat we vaak zien, is dat de omgeving de pijn van de man ‘gijzelt’. Ze gebruiken zijn geschiedenis als brandstof voor hun eigen morele superioriteit. Door haar niet te vergeven, houden ze de man in een slachtofferrol. En een slachtoffer is makkelijk te controleren.

Het niet respecteren van de keuze om samen verder te gaan, is in feite een weigering om de ander als een volwassen, autonoom wezen te zien. En ik zie dit zo vaak en in zoveel verschillende vormen. Het is een subtiele vorm van emotionele gijzeling: “Wij bepalen wanneer het weer goed is, niet jij.”

“Loyaliteit is een prachtig woord voor een lelijk mechanisme wanneer het wordt gebruikt om een ander het recht op zijn eigen herstel te ontzeggen.”

De Moral Police in de Binnenring

Familie is een warm bad, tot je het water bevuilt. In dit verhaal zijn het vaak de mensen die het allerdichts bij je staan die de grootste moeite hebben met de hereniging. Zij hebben de man opgevangen toen hij gebroken was. Ze hebben zijn tranen gezien. Niet die van de vrouw en alles wat daaraan voorafging.

En nu de man heeft besloten dat hij haar vergeeft—omdat liefde vloeibaar is en vergeving een radicale (blijkbaar) en nobele daad—voelen de omstanders zich verraden in hun eigen plaatsvervangende woede. De familie wordt de gatekeeper van de moraal. Ze maken het lastig. Subtiele steken onder water tijdens het zondagse diner. Het niet uitnodigen voor die ene verjaardag. De “wees voorzichtig hoor”-adviezen aan de man, die eigenlijk gifpijlen zijn gericht op de vrouw. Ze gunnen de man zijn geluk niet, ze gunnen haar haar boetedoening niet.

De Zoete Roes van het Morele Gelijk

Misschien is er iets universeels aan die drang om de ander te veroordelen. Zou het kunnen dat de ‘moral police’ ergens een diepe, bijna ongemakkelijke bevrediging haalt uit het falen van een ander?

Het is een vreemde gedachte, maar misschien is het veroordelen van een affaire-vrouw de makkelijkste manier om niet naar de barsten in je eigen spiegel te hoeven kijken. Zolang wij met een beschuldigende vinger naar haar kunnen wijzen, hoeven we onze eigen kleine leugens, onze eigen ingeslikte verlangens en onze eigen middelmatige loyaliteiten niet te onderzoeken. Haar ‘grote zonde’ fungeert als een bliksemafleider.

Het voelt zo veilig om jezelf boven de ander te plaatsen. Het is een morele high. In de afkeuring van de ander vinden we de bevestiging van onze eigen rechtschapenheid. Maar is die rechtschapenheid echt, of is het slechts de afwezigheid van een test? Misschien vinden ze het fijn, daar aan de zijlijn, om zichzelf niet aan te hoeven kijken. Om de rotzooi van een ander te inspecteren, zodat ze de geur van hun eigen stilstand niet ruiken. Vergeving is namelijk spiegelen. Als je een ander vergeeft voor een fout (en moet dan nou zo moeilijk zijn, het is in de eerste plaats heel menselijk toch?) erken je dat jijzelf ook tot die fout in staat bent. En die spiegel... die is voor de meeste mensen simpelweg te scherp.

De Psychologie van de Terugkeer: De Bijna-Scheiding

De bijna-scheiding is een litteken dat nooit helemaal verdwijnt. Het is het moment waarop je de bodem van de put raakt en beseft: hier wil ik niet blijven. De affaire-vrouw is niet teruggekomen omdat ze ‘moest’ of omdat het financieel handiger was. Ze is teruggekomen omdat de afwezigheid van haar gezin een grotere pijn veroorzaakte dan de leegte die ze probeerde te vullen met de ander. Een fout. Een menselijke fout.

Dat is het stuk waar niemand over praat: de rauwe, ongefilterde keuze voor de herhaling. Voor het opbouwen van wat kapot is. Dat is geen zwakte. Het is veel makkelijker om te scheiden. Het is veel moeilijker om te blijven en de puinhopen op te ruimen terwijl de rest van de wereld toekijkt met een oordelende blik en een wapperend vingertje.

De Kinderen als Morele Inzet

Vaak wordt ‘het belang van de kinderen’ door de omgeving gebruikt als een wapen. “Hoe kun je ze dit aandoen?” Maar kinderen zijn intuïtiever dan we denken. Ze voelen de machtsstrijd. Ze voelen wanneer opa of oma de moeder met een ijzige beleefdheid behandelt.

De omgeving denkt dat ze ‘de kinderen beschermen’ door de moeder te marginaliseren, maar in werkelijkheid creëren ze een mijnenveld. Ze dwingen de kinderen tot een onmogelijke keuze tussen de liefde voor hun moeder en de ‘loyaliteit’ aan de rest van de familie. Dat is geen bescherming. Dat is emotionele sabotage onder de vlag van goede bedoelingen. Kinderen hebben meer aan een moeder die haar eigen schaduw heeft aangekeken en is teruggekomen met een hernieuwde toewijding, dan aan een gezin dat alleen nog op papier bestaat. En hetzelfde geldt voor de papa.

De Weg naar Vrijheid: Het Negeren van de Zijlijn

Vergeving is geen democratie. Het is een bilateraal verdrag tussen twee mensen. Als de man en de vrouw besluiten dat hun boek nog niet af is, dan heeft de ‘moral police’ geen stemrecht. De weg terug is geplaveid met ongemakkelijke stiltes. Maar de kracht zit in de transparantie naar elkaar toe.

De vrouw die bijna gescheiden was, maar nu helemaal happy is, moet accepteren dat haar geluk een provocatie is voor degenen die liever hadden gezien dat ze gestraft bleef. Haar geluk is het bewijs dat de ‘moral police’ heeft verloren.

Conclusie: Het Radicale Recht op een Nieuw Begin

We moeten praten over wat er gebeurt na de storm. De vrouw die haar gezin verliet en weer terugkwam, is geen paria. Ze is een mens in een wereld die liever zwart-wit kijkt dan de grijstinten te accepteren. Liefde is niet lineair. Het is een rommelig, eclectisch proces van vallen, opstaan en weer aan elkaar lijmen.

De ‘moral police’ zal altijd blijven surveilleren, maar hun jurisdictie stopt bij de drempel van jouw huis. Het herstellen van een huwelijk na een bijna-scheiding is de ultieme disruptie. Het bewijst dat we groter zijn dan onze fouten. Dat we mogen terugkomen. Dat we mogen blijven. En dat we, ondanks alles, weer gelukkig mogen zijn, ook als de rest van de wereld dat liever niet ziet.

Leestips:

• Esther Perel: Rethinking Infidelity

• Psychology Today: Why the Double Standard Exists

• The School of Life: The Art of Forgiveness

En soms hoef je helemaal niet te verantwoorden waarom je iets kiest → Jezelf vieren. Gewoon omdat het kan.

We beginnen bij de kern van het probleem: ik was moe, écht moe, maar ik wist niet precies waardoor. In de huidige maatschappij praten we veel over de mental load van het huishouden, de zorg voor kinderen en de planning voor de rest van het (gezins-) leven. Maar er is en onzichtbare laag bijgekomen die mijn mentale schrijfruimte genadeloos opslokte: de digitale mental load. Meine gute, wat een ding is dat.

Voor de vrouw van 2026, in welke vorm dan ook, is ‘online zijn’ niet langer een keuze, het voelt soms als een verstikkende verplichting. Op 1 of andere manier zijn we dingen ingerold en en kost het ons vaak meer dan dat het oplevert. En alle tijd die er al in hééft gezeten, sunk cost fallacy. Heel lastig om in je hoofd vanaf te komen. Dus je wil en je moet door, waar is het anders voor geweest? De constante druk om ‘top of mind’ te blijven of bang om dingen te missen, of gewoon uit verveling of gewoonte. Zóveel tijd. Ik kreeg op een gegeven moment een soort dwangmatige behoefte om ieder waardevol moment in het atelier direct om te zetten in een Reel oid… Ik droeg een rugzak met captions die enkel nog in mijn hoofd leefden, onbeantwoorde DM’s en de constante vergelijking met een gepolijste werkelijkheid die simpelweg niet bestaat.

Wrijving als Bron van Waarde: de Geboorte van een Parel

Bij lux & luz, mijn baby waar ik heel trots op ben, werken we vanuit het geloof dat wrijving vaak noodzakelijk is. Het is een teken van groei. Een struggle waar je beter van wordt. In de natuur ontstaat een parel niet uit comfort. Een parel ontstaat door een korreltje zand, door irritatie, door weerstand tegen de status quo. Zonder die wrijving is er geen glans. Cliché, maar wel waar. En als je het zo kunt zien en voelen ervaar je het vanzelf als meer een soort van ontdekkingstocht. Kijken wat er uit komt. Wat jou talenten zijn, waar jij van gaat stralen. Maar de wrijving die ik nu voel met platforms als Instagram is het teken dat er iets nieuws gevormd moest worden. En dan wel duidelijk búiten Instagram/META. Zodra die keuze was gemaakt (na heel veel wikken en wegen hoor, het is voor ons atelier niet over 1 nacht eis gegaan dat snap je wel) kwam er direct enorm veel tijd vrij. Letterlijk én figuurlijk. Pas dan merk je wat een timesucker dat is. En daarbij meegenomen dat je er ook steeds minder waardevolle dingen voor terug kreeg. Instagram is verandert, maar wij zijn ook zeker verandert. Het heeft gewrongen en nu zijn wel lekker los van elkaar. Kan het iedereen aanraden! Weg van die massa en al die ads…

Ik claim dan ook met lux & luz de ruimte tussen de massa-markt en de onbereikbare high-en sieraden met onze demi-fine sieraden. Als een soort van disruptor zijn we daar tussen gekomen. Dus waarom niet ook aan onze eigen visie vasthouden en ons eigen pad bewandelen? Doen wat goed voelt en past. Bij nu. Wij geloven dat echt luxe inclusief is, persoonlijk en vooral: goede kwaliteit. Heel simpel. Moet voor iedereen toegankelijk zijn die daar behoefte aan heeft. Het kunnen gewoon hele mooie en dierbare ankers zijn. Het tegenovergesteld gebeurd op veel social media. Je moet vooral niet tevreden zijn, meer willen moet je! Of het nou spullen zijn, eten, reizen, andere levenstyle etc. Terwijl… why? Ontdek in die tijd liever jezelf en de mensen in je echte leven.

De transitie van ondernemer naar dansend aapje voor een machine is bijna ongemerkt gegaan, maar die wrijving is nu de brandstof voor nieuwe dingen waar we wél energie van krijgen :) Dit proces noet ik dan ook een mooie vorm van zelfexpressie. Trouw blijven aan jezelf. Het is de moed om je eigen vorm te kiezen, ook als het algoritme je in een ander hoekje wil duwen.

Het pijnlijke verschil: De devaluatie van onze aandacht

Kijk eens terug naar 2016, of nog verder, 2014. Instagram was toen nog veel meer een oase van visuele dagboeken en oprechte ontdekkingen. Je postte een mooi of leuke gedachte, een proces of een nieuwe concept en je community zag het. Vandaag de dag is Meta verworden tot een haperende advertentiemachine waar de gebruiker niet langer de klant is, maar het product.

Diezelfde behoefte om alles te begrijpen en te optimaliseren zie je ook terug in hoe we nu naar healing kijken

‘The most common way people give up their power is by thinking they don’t have any’ - Alice Walker

Terwijl de Trad Wives in het perfecte alles miljoenen views pakken (dit is trouwens ook gewoon heel hard werken, niet het ‘traditionele’ wat ze zo graag willen maar, daar kunnen we een andere keer een heel artikel over schrijven. Dit lijkt binnen die kringen 1 van de weinige geaccepteerde vormen van werk te zijn voor een vrouw, dus prima, keep it up trad wives! Doe lekker wat jij wil) vragen wij ons af: wat zegt dit over ons? De algoritmes van 2026 lijken een voorkeur te hebben voor een gepolijst, regressief plaatje. Dat is een legitieme keuze voor hen, maar ik vier juist de inclusiviteit van het echte, complexe verhaal. De ambitie in wat dan ook, de intellectuele nieuwsgierigheid en de beweging die niet in een 15-seconden-format past. Dit raakt de kern van onze visie van onze brand: inclusieve luxe die niet uitsluit maar de veelzijdigheid van de vrouw juist omarmt. Persoonlijk, uniek maar echt een mean zijn tussen het ene en het andere uiterste.

Die spanning zie je niet alleen online, maar ook bij onderwerpen zoals abortus, waar vrouwen vaak niet alleen bezig zijn met wat ze voelen, maar ook met hoe die gevoelens maatschappelijk gelezen zullen worden.

De verslavingslus van de Leegte

Ik merkte dat ik scrollde omdat het verslavend was, niet omdat het mijn leven dus verrijkte. Ik zag steeds minder dingen die me echt raakten, en steeds meer ruis die mijn tijd verspilde. Dit is de grote paradox van de moderne tijd: we zijn meer ‘verbonden’ dan ooit, maar we voelen ons leger. We consumeren content zoals fastfood: snel, zout en zonder voedingswaarde.

Bezigheidstherapie voor een Machine; de economie van de leegte

Ik ken het ritueel. Je besteeds uren aan een Reel oid. Juiste muziekje, de vakkundige overgang, de dwingende Call-to-Action… om vervolgens toe te kijken hoe het na 24 uur in een digitaal zwart gat verdwijnt. Dat is geen ondernemen. Dat is bezigheidstherapie. Het is de weigering om nog langer je kostbare tijd te inversteren in een miljardenbedrijf dat elke seconde van je aandacht probeert te verkopen aan de hoogste bieder, terwijl je bereik kunstmatig wordt afgeknepen. Zo hard zelfs, dat de mensen die je graag willen zien, het niet eens voorgeschoteld krijgen.

In ons aterelier werken we met kwaliteit, met glans. Een sieraad is een verhaal dat blijft voor ons. Betekenis. Waarom zouden we dan genoegen nemen met een marketingstrategie die na een dag al vervaagd? De mismatch tussen onze waarden en onze online aanwezigheid is te groot geworden om te negeren.

De strategische Balans: Pro’s & Con’s van de Grote Switch

Even een paar dingen en aspecten van beide routes voor mezelf op een rijtje gezet. Een hele tijd geleden, maar heb het overzichtje nog wel gevonden! Zie hier:

Een nieuwe creatieve avenue - Geen noodzaak maar, uit verlangen

Hoewel de cijfers niet liegen - Instagram levert simpweg veel minder op dan ‘vroeger’ - is de stap naar Parels, meer focus op Pinterest én onze eigen blog (lux-edit) voor mij veel meer dan een strategische zet. Het is een behoefte. Een verlangen naar een nieuwe creatieve weg waar we ook weer kunnen ademhalen. Zo belangrijk. Nieuwe manier vinden om met elkaar te communiceren en in verbinding te komen. Ik ruil de like in voor de lezer (hopelijk!) omdat ik dat leuk vind. Omdat ik denk dat het goed is om ons ook vanuit deze kant te laten horen. Een behoefte aan meer diepgang en betekenis voor als we dan tóch achter een scherm moeten zitten ;) Maar ook omdat het bouwen aan een archief dat over vijf jaar nog steeds waarde heeft, mij persoonlijk voldoening geeft die een hartje op een scherm nooit kan vervangen.

Deze overstap voelt organisch, als een volgende stap in een reis die we samen willen maken. Het is een ontdekkingstocht naar hoe we online aanwezig kunnen zijn op een manier die ons voedt en goed voelt inplaats van helemaal leegtrekt. Het is flexibel, het is speels, het geeft je een setm en het is vooral: op onze eigen voorwaarden. Of in ieder geval een stuk meer. En dat voelt zó goed. Zou het iedereen aanraden. We gaan groeien, op alle manier die je maar kunt bedenken. We gaan verkennen en ontdekken, en ik nodig je uit om met me mee te gaan op deze reis van digitale online emancipatie. Jij nog tips?

Wrijving is Beweging - De luxe van vertragen

Meegroeien betekent ook durven snoeien in wat niet meer dient. Ik kies voor de flexibiliteit om te doen wat past, niet wat de machine graag wil. Nogal een inkoppertje uiteindelijk maar toch, het is soms lastiger doen dan enkel zeggen. Dat is wel wat voor mij ook echt inclusief ondernemen ook betekent. Ruimte maken voor je eigen ritme én die van een ander. Het er van nemen en laten stromen en gaan als die goede energie er is en het kunnen laten gaan op momenten dat dit niet lukt. Iedereen is anders en daar moet gewoon plek voor zijn. Vind ik. In een wereld die schreeuwt om snelheid, is vertragen de ultieme disruptieve draad. Dat is knap als je dat lukt, en met vallen opstaan zal dat best gaan. Doen wat jij wil en goed voelt zal op de lange termijn het beste werken. Daar ben ik van overtuigd. Welke andere weg is er?

Of we nu schrijven over de filosofie van eigenaarschap of over de kunst van het vertragen - de inhoud moet beklijven hier. Hier bouwen we aan een fundament van teksten en beelden die niet onderhevig zijn aan de grillen van een algoritme. Fingers crossed!!

Pinterest: de Serene Zoekmachine voor de Future Self

Terwijl sociale platforms draaien op FOMO, draait Pinterest op intentie. Het is de bibliotheek van het internet. Een Pin leeft gemiddeld 4 maanden en blijft jarenlang vindbaar via zoekmachines. Ik kan er alles van weten want ik weet nog niet veel van Pinterest. Wat ik wél weet is dat ik met onze shop ooit alles had gesynct met Pinterest. Daar heb ik toen weinig mee gedaan, want was 8 jaar geleden niet meer zo hot, maar jeetje toen ik weer inlogde een paar weken geleden… Wat een views en activiteit. Zonder ook maar iets te doen dus. Daarnaast heb ik me ook laten vertellen dat Pinterest weer helemaal terug van weggeweest is dus ook hier ga ik helemaal happy mee verder. Het werk blijft lekker bestaan, mensen onthouden je en komen er misschien jaren later nog op terug. Hele andere beleving. Geen haast, veel inspiratie, rustgevend en gewoon helemaal top. Benieuwd hoe we daar, naast de shop, onze stem in een mooie vorm kunnen gieten.

Vrouwen tussen de 25 en 55 scrollen hier niet om te vergelijken met een onrealistisch ideaalbeeld, maar om hun leven te plannen. Dit is wat ik me heb laten vertellen iig. Een soort mooi moodboard maken, een levend moodboard. Dit heb ik me laten vertellen in ieder geval, ook specifiek voor deze leeftijdscategorie. Wat de rest doet heb ik me (nog) niet in verdiept. Heel nieuwsgierig dus hiernaar.

Blijkbaar wordt er veel gezocht naar Intentional Living en Quiet Luxury. 2 up and coming termen in ons vocabulaire en dus ook zeker op Pinterest. Vrouwen zoeken hier om hun eigen verhaal vorm te geven. Past precies bij onze intentie hier én daar. Klinkt als een perfectie match en synergy tussen deze verschillende platforms voor ons. Ik denk haast dat we hier de rust en intentie kunnen terugvinden die op bijvoorbeeld Instagram verloren is gegaan tussen de bots en commerciële ruis. Voor een merk dat draait om ambacht, made-to-order en personalisatie is Pinterest de plek waar onze visuele taal echt tot zijn recht gaat komen. Kan niet anders.

Hoe we onze Waarde terugwinnen: De shift naar eigenaarschap

In de marketing van de afgelopen jaren zijn we ‘huurders’ geweest. We bouwden een community op het land van een ander. Als Meta morgen besluiten de regels te veranderen (wat ze constant doen) ben je je toegang kwijt. Bij Substack worden we weer ‘eigenaren’. Je email is de sleutel tot een directe, ongefilterde dialoog. Dit is een hele fijne vorm van digital wellbeing: weten dat je bereik niet afhankelijk is van een gunst, maar van de waarde die je biedt.

Aanbevolen essays voor de nieuwsgierigen:

• The Age of Algorithmic Anxiety: Hoe we onze creativiteit terugwinnen van de machine (via The New Yorker)

• The Attention Economy: De politiek achter onze schermtijd (via Wired)

Verder lezen op onze eigen Lux Edit:

Voor wie meer wil weten over de achtergrond van onze keuzes, de verhalen achter onze ontwerpen, een shop die vol in de lift zit en vollop in ontwikkeling is hebben we onze lux Edit uitgebreid. We zijn druk bezig ook met een paar nieuwe collecties en de productbeschrijvingen dus je kunt je lol op! Maar in de lux Edit duiken we bijvoorbeeld ook dieper in de esthetiek en filosofie die de basis vormt voor alles wat we doen. Over duurzaamheid, inclusieve luxe, 14k gold filled en waarom dat de ideale golden mean is, waarom personalisatie belangrijk is, waarom onze naam lux& luz is etc… Veel, veel maar wel leuk. En zoooo fijn om lekker creatief bezig te zijn en alles met elkaar te laten spreken. Het voelt als een klein wonder en een adem die ik eindelijk uitblaas. Dit is echt een next level step waar ik heel blij van wordt.

De Toekomst is slow marketing: Een uitnodiging

De ‘Digital' Deceleration’ is ingezet. We kiezen voor Intentional Living. Voor de vrouw die haar geld en tijd juist wil besteden, op de manier die jij kiest. Niet wat voor je wordt gekozen en voorgehouden. Even bij jezelf inchecken en er is geen weg meer terug naar de leegte van het oude algoritme, toch? En zo niet maar je wil het wel, oefening baart kunst. Het is mij redelijk vlot gelukt en daar sta ik eigenlijk van te kijken. Hoe leeg was het dan wel niet precies? Jeetje… Ik wil niet alleen maar dingen maken die mooi zijn, ik wil een leven leiden dat echt is.

Subscribe now

Ik nodig je graag uit hier bij PARELS! Want net als de stukken die ik koester bij lux&luz, is jouw verhaal ook nooit af, maar het verdient wel een podium dat haar glans behoudt. Ga met me mee. Ontdek de rust van een inbox die je meeneemt en inspireert, laat lachen, huilen en rare vragen stelt om tot nieuwe inzichten te komen. Een inbox die met fijne essays komt meningen, nieuwe dingen, oude dingen.. Laten we samen bouwen aan een digitale wereld die ons daadwerkelijke verrijkt.

PS: PARELS en lux & luz zijn er allebei voor de vrouw die haar eigen koers vaart. Draag je onze capsule? Tag ons en word onderdeel van de community die kiest voor inhoud boven algoritmes. #luxandluz

En nog een kleine PS: klik op de foto hieronder en je komt terecht in onze shop waar je 4 initiaal armbandjes kunt bestellen voor de prijs van 3. Dat hoeft echt nu niet, dat is namelijk altijd zo :)

En klik op deze prachtige Parel met haar handen voor haar mond om lekker verder te kijken bij Pinterest…

Ik dacht altijd dat verliefheid een exclusief recht was van de romantiek. Maar op mijn veertigste beleef ik mijn meest intense romances zonder de complicaties van een gedeelde hypotheek. Ik heb het over de vriendschap die inslaat als een bliksem bij heldere hemel. Geen beleefdheidsfase, geen opbouw. Alleen maar een heerlijk: O, daar ben je.

Maar tegelijkertijd: die nieuwe liefde schuurt soms tegen het oude. Terwijl je hart sneller klopt van die nieuwe, diepe klik, knaagt er binnenin iets anders. Het is de interne wrijving van het ontgroeien.

Het schuren van het schuldgevoel

Er is een taboe op vriendschappen die simpelweg… op zijn. Zonder groot drama. Zonder die dramatische ruzie waar je duidelijk een punt achter kunt zetten. En dat voelt lullig. Je zit tegenover iemand die technisch gezien niets ‘fout’ doet. En toch wil je weg. Je voelt je een verrader terwijl je naar de klok kijkt en hoopt dat het wijntje sneller op is dan het gesprek.

Ben ik de bitch? Ben ik koud geworden? Die interne dialoog is de zandkorrel die schuurt. Maar die misschien wel een parel gaat worden? Het is de irritatie van een jas die nooit écht goed zat maar, die nu echt knelt om de schouders. JE probeert jezelf nog in die oude vorm te dwingen, terwijl het kraakt aan alle kanten. De wrijving ontstaat omdat je loyaal wilt zijn aan het verleden, terwijl je ziel al drie straten verderop is.

Waarom ‘geen tijd’ een leugen is

Laten we stoppen met zeggen dat het druk hebben. Het is een kwestie van energie, niet van minuten op de klok. We hebben allemaal die ene vriendschap die voelt als een soort van administratieve tast. Een gesprek dat je energie kost in plaats van geeft.

Het is voor niemand rechtvaardig om die toneelstukjes op te blijven voeren. Voor jezelf niet en al helemaal niet voor de ander. Het is de ultieme vorm van desinteresse om tegenover iemand te zitten terwijl je mentaal al bezig bent met je boodschappenlijstje. Je houdt de ander bezet met een vriendschap die je eigenlijk allang hebt opgegeven. Dat is niet loyaal; dat is een gebrek aan eerlijkheid. We hebben maar een beperkte hoeveelheid emotionele bandbreedte. Elke minuut die je verspilt aan een vriendschap die aanvoelt als een invuloefening, is een minuut die je niet kunt geven aan de mensen die je écht zien.

De informatie-makelaar

En dan heb je de (even een nepnaam) Sophies van deze wereld. Sophie is begin veertig, draagt haar dure kleding als een harnas en handelt in de enige valuta die haar nog relevant houdt: jouw kwetsbaarheid. Bij haar de wrijving anders, die is giftig. Ze verzamelt je geheimen, klaar om ze te ruilen voor een moment van aandacht aan een andere tafel.

Haar paniek als ze merkt dat ze een keer niet in de loop zit is heel treurig. Maar de realiteit is simpel: mijn woorden zijn te duur voor haar handel. De interne strijd om het netjes te houden is voorbij.

De turbulentie van de klik

Het meest verwarrende? Dat die moeilijke kant van jezelf - die kritische, veeleisende vrouw - ineens volledig verdwijnt als je die nieuwe klik vindt. Blijkbaar ligt het niet aan je onvermogen om te verbinden. Blijkbaar ben je niet ‘moeilijk’ en heb je wel tijd en energie. Je bent veranderd van frequentie.

Als je haar ontmoet, die vriendschappelijke romance, dan valt al die wrijving gewoon weg. Je hoeft de geschiedenislessen niet te herhalen, deze vrouw ziet de versie van jou die vanmorgen met een wild plan in de spiegel keek. De herkenning is daar ineens, en zo rauw en echt, dat het bijna pijn doet. Maar precies op de juiste manier en ook met heel veel blijdschap.

De geboren Parel

En soms komt de wrijving tot rust. Neem Isabel. We waren onafscheidelijk vanaf de zandbak, tot jaloezie - die venijnige, jonge onzekerheid - de boel 15 jaar geleden vakkundig saboteerde. We moesten even los van elkaar. Misschien zoals dat bij pubers ook vaak nodig is. Je moet jezelf soms leren kennen en leren zien in een ander licht. Los van de basis. We lieten los omdat de wrijving te heet werd.

Vandaag zijn we terug. De korrel zand van vroeger is bedankt met laagjes leven, ervaring en volwassenheid. We vonden elkaar terug als de vrouwen die we nu zijn. Isabel is weer 1 van mijn ankers, maar dan met de echtheid en diepgang van nu. De wrijving van toen heeft de parel van nu gemaakt.

Dit is de luxe van de bewuste keuze. We zijn absoluut niet tegen chaos, maar wel scherper met onze tijd en energie. Het leven als een soort atelier. We schaven, polijsten, we laten het schuren tot het glanst.

Het leven is simpel weg te kort voor plichtmatige appjes en gesprekken die niets meer toevoegen. We groeien, vinden onze weg, leren onszelf kennen, veranderen weer… Niets staat vast. Dat is mooi, maar ook niet. Ik kies wel voor die romance van de vriendschap. Het is zo mooi om dat nog zo organisch mee te maken. Een blik van herkenning op een feestje naar elkaar toe, ‘hoi’ zeggen en het gelijk weten. Dit is mijn vriendin. Nieuwe vriendin.

Met dank aan al mijn Parels! Oude, nieuwe en toekomstige!

De curatie: leesvoer

• The Course of Love - Alain de Botton

  • Waarom: De Botton is een meester van het ontleden van menselijke dynamieken. Hoewel het over romantiek gaat is zijn analyse van hoe we projecteren en ontgoocheld raken heel goed door te vertalen naar vriendschap.

• Conversations on Love - Natasha Lunn

  • Waarom: Een prachtige collage van essays en intervieuws (oa met Philippa Perry en Dolly Alderton). Het hoofdstuk over vriendschap en hoe we elkaar door verschillende seizoenen van het leven dragen is de ultieme zalf voor het eventuele schuldgevoel wat hier soms bij komt kijken.

• All about Love - Bell Hooks

  • Waarom: Rauw, eerlijk en intellectueel. Hooks pleit voor een vorm van liefde (ook vriendschappelijk) die gebasseerd is op integriteit en groei in plaats van op veilige, plichtmatige gewoontes.

Dit essay is onderdeel van PARELS. Een verkenning van dat wat schuurt en glanst. Benieuwd naar de fysieke vertaling van de deze verhalen? Nog vol in ontwikkeling maar ook een heel eind klaar. Net zoals ik ;) Ontdek de &you filosofie in onze shop en community: lux-luz.nl

De sleutel is in de geschiedenis van de vrouw een fascinerend ding. Vroeger rammelde hij aan de rokken van de huishoudster als symbool van haar takenpakket—ze beheerde de linnenkast, de kelder, de voorraad. Ze was de bewaarder van spullen, maar zelden de eigenaar van haar eigen ruimte. Vandaag de dag is de sleutel gelukkig getransformeerd. Hij is niet langer een instrument van beheer, maar een symbool van autonomie.

De Kamer voor Jezelf (met een slot erop)

Virginia Woolf zei het al: een vrouw heeft een eigen kamer nodig. Maar laten we die kamer eens moderner bekijken. Die kamer is niet alleen een fysieke plek, maar ook je mentale ruimte. In een wereld die via 100 notificaties per uur aan je mouw trekt, is de sleutel het krachtigste object dat je bezit. Waarom? Omdat jij bepaalt wie de drempel overgaat.

Toegankelijkheid wordt vaak gezien als een deugd voor vrouwen. We moeten ‘benaderbaar’ zijn, ‘openstaan’ voor feedback en altijd ‘verbinding’ maken. Maar de meest interessante mensen die ik ken, zijn juist degenen die hun deuren selectief openen. Er zit een enorme speelsheid in die grens. Het maakt de uitnodiging aan een ander veel kostbaarder. “Ik laat je binnen,” betekent pas iets als je ook de macht hebt om te zeggen: “Vandaag even niet.”

De Sleutel van Blauwbaard en Andere Ontdekkingen

In sprookjes (hallo Clarissa Pinkola Estés) is de sleutel vaak het begin van alle ellende én alle bevrijding. De jonge vrouw die de verboden kamer opent, vindt daar haar eigen instincten terug. Die kamers in onszelf—waar onze woede, onze wildste plannen en onze ongetemde ideeën wonen—hebben bescherming nodig. Niet omdat ze eng zijn, maar omdat ze heilig zijn.

Het dragen van een symbool, zoals een subtiele sleutel aan een ketting, is een knipoog naar die innerlijke poortwachter. Het hoeft niet zwaar te zijn. Het mag een speelse herinnering zijn terwijl je in de spiegel kijkt: Ik heb de code. Ik bezit de toegang.

De Parels Leeslijst: Voor op je nachtkastje. Geen stoffige theorieën, maar boeken die je laten nadenken over jouw eigen drempels:

1. Virginia Woolf – A Room of One’s Own: De moeder van alle pleidooien voor eigen ruimte. Kort, scherp en nog steeds pijnlijk actueel.

2. Katherine May – Wintering: Over de kunst van het je terugtrekken. Soms moet de deur dicht om binnen de kachel aan te kunnen steken.

3. Glennon Doyle – Ongetemd: Een vurig pleidooi om de kooien (en deuren) te verlaten die anderen voor ons hebben bedacht.

4. Clarissa Pinkola Estés – Vrouwen die rennen met de wolven: Pak het hoofdstuk over de sleutels erbij. Het is de ultieme gids voor je intuïtie.

5. Rebecca Solnit – A Field Guide to Getting Lost: Omdat je soms de deur achter je dicht moet trekken en gewoon moet verdwalen om jezelf terug te vinden.

Het leven is leuker als je niet voor iedereen een open boek bent. Wees een bibliotheek waar mensen een pasje voor nodig hebben. Beheer je eigen drempel, speel met je grenzen en vergeet niet: de sleutel past maar op één slot, en dat is van jou.

Sommige politieke discussies blijven helaas nooit echt politiek. Ze eindigen altijd bij het lichaam en leven van vrouwen.

Welkom op mijn Substack! De plek waar mijn chaos, verhalen, inzichten, levenservaringen én hartstochtelijke meningen een fijne plek proberen te bemachtigen in deze wereld. Want het kan nog weleens lastig zijn om door de bomen het bos nog te zien. Geen nep perfectie of algemene waarheden die voor iedereen kunnen gelden, maar een echte persoonlijke noot. De groei en reis de we doormaken als vrouw zijnde in, laten we eerlijk zijn, een wereld die voor mannen is gemaakt.

Van kleine meisjes, waar vaak ongewild van alles op wordt geprojecteerd, tot wijze en ongetemde vrouwen. En alles wat daartussen zit. Of zich juist buiten deze lijnen beweegt; inclusiviteit en diversiteit zijn grote goederen maar we zijn er nog lang niet.

Met nu ook 1 voet in de perimenopauze is er wederom iets ontstaan in mijn leven waar mensen geen weet, en dus vaak weinig begrip voor hebben. Ook ikzelf weet er (nog) niet genoeg van. Voor hilarische verhalen achteraf wel leuk, maar verder in de momenten vaak echt heel heftig en onherkenbaar. Ik heb dan ook enorm het idee dat we in Nederland best wel achterlopen met hoe we hiermee omgaan in de maatschappij. Wel weer een mooi startpunt voor verdere groei, want zonder wrijving geen glans zeggen ze. En die wrijving, die ken ik maar al te goed. En ik denk menig vrouw met mij. Dit komt mede doordat ik een nogal uitgesproken persoonlijkheid heb, en mijn mening ook graag verkondig. Dit wordt niet altijd gewaardeerd helaas. En hierin detecteer ik direct een heleboel seksisme. IYKYK (lees: If You Know You Know, voor de 40-plussers onder ons :))

Maar ik ben er standvastig van overtuigd dat ik mijn mening niet zomaar te grabbel gooi. Ik denk overal over na. Betekent níet dat ik koppig ben of vastgeroest in mijn eigen ideeën en idealen. Juist het tegenovergestelde is waar. Wel is mijn mening altijd onderbouwd en roep ik niet zomaar iets. Ik sta open voor alle andere inzichten, meningen etc.. Om meer te leren, dieper te graven en verder te groeien.

Het werkt 2 kanten op. Het gesprek aan gaan en plek in durven te nemen. Vooral dat laatste is nog vaak wel een ding merk ik. De maatschappij waarin wij opgroeien, en dus vrouw worden, verwacht van ons hele andere dingen dan van mannen. En dat is prima. Er wordt alleen over het algemeen meer waarde gehecht aan de taken die mannen toebedeeld hebben gekregen. En daar gaat het mis en is frustrerend. Óók voor mannen. Meer stilstaan bij deze alledaagse dingetjes is voor niemand slecht. Het kan enkel bevrijdend werken. Want hoe we ons verhouden tot onze directe omgeving en de maatschappij als geheel, heeft enorme impact op je zelfbeeld. Wanneer je je daar meer van bewust bent en in staat bent bepaalde zaken van je af te schudden…

Wat blijft er dan over? Wie ben je? En misschien nog wel het belangrijkste: wat WIL je precies? De reis naar deze antwoorden toe alleen al is de moeite waard volgens mij. En wat een enorm privilege als je hier de tijd voor kan vrijmaken én de energie. Want dat is zeker niet voor iedereen mogelijk. De hele geschiedenis is voornamelijk door mannen geschreven, wat blijft er voor ons over? We leven nu in een tijd waarin er gelukkig wel meer vrouwen zijn die zaken kunnen opschrijven, benoemen, bespreken én tijd hebben om meer plek in te nemen. Meer parels te kunnen delen. Iedereen heeft echt haar eigen parels van wijsheden, grappige verhalen, paden afgegaan waarvan je nooit dacht die te moeten bewandelen, het besef dat je je eigen moeder ineens heel goed begrijpt… .

Misschien wel 1 van de grootste redenen om deze nieuwsbrief te starten. Het is enorm spannend om jezelf zo bloot te geven en kwetsbaar op te stellen. Maar daar begint ook juist ook persoonlijke groei en bijvoorbeeld mijn bewondering voor andere vrouwen. Ook de vrouwen die wel impact, maar niet een echte stem hebben gehad. Vrouwen zoals Ann Lee die, ongeletterd zelfs, een religieuze en spirituele sekte heeft opgebouwd vanuit Engeland naar de USA. Een fantastisch verhaal, maar helaas is er vanuit Ann Lee zelf vrij weinig bekend. Niet wat er in haar hoofd om is gegaan, alles wat we weten is vanuit derden opgeschreven. Desalniettemin geeft het ons wel een idee van wat we niet weten van onze eigen geschiedenis. En dat geeft stof tot nadenken. Een mooie pareltje van een feit, want we zijn vaak veel sterker dan we denken. Gelukkig.

Iedereen is anders, komt ergens anders vandaan en neemt verschillende dingen mee. Deze nieuwsbrief gaat over, en is voor, de individualiteit van de VROUW. Want dat we niet allemaal hetzelfde zijn, wordt nog weleens vergeten. Of niet genoeg bij stilgestaan.

Met mijn 41 jaar, 2 kinderen, een scheiding (én hereniging), wereldreizen, naar buitenland + weer terug verhuizen en meerdere abortussen heb ik inmiddels heel veel geleerd.

Het grootste inzicht tot nu toe is dat er altijd nog heel veel te leren valt :) Dus naast mijn hersenspinsels laat ik me hier ook graag inspireren door anderen. Daarom ook geen duidelijke lijn over welk onderwerp exact of in welke vorm ik dan ook alles ga gieten. Het zal van lijstjes, tot achtergrondverhalen, tot uitgesproken meningen gaan. Essay’s, hot topics, columns en verdere gedachtes.

Ik neem je graag mee in deze whirlwind van een nieuwsbrief. Minimaal 2 keer per week in je inbox! Ik heb helemaal zin in dit passie project en ben heel benieuwd waar het mij gaat brengen. Ken je iemand voor wie dit misschien ook leuk is om te volgen en/of wat toe te voegen heeft?

Als allereerste onderwerp later deze week; nieuwe vriendschappen die ontstaan op verschillende (onverwachte) momenten in het leven. En vriendschappen die verdwijnen op cruciale momenten. Periodes zonder echte vriendschappen. Benieuwd naar hele persoonlijke (en eerlijke gezegd ook pijnlijke) ervaringen op dit gebied?

Meld je aan en zoek en ontdek verder met mij!