Waarom richten we zoveel advies op de mensen die zo weinig over hun woning kunnen beslissen?
De zomer is voorbij. De adviezen hebben een winterjas aangetrokken.
In augustus moesten we voldoende water drinken, de gordijnen dichthouden, inspanning vermijden en vooral een koele plek zoeken. Inmiddels mogen we weer aan de slag met de thermostaat, deuren die dicht moeten, warme truien en kortere douches.
Allemaal, wederom, prima tips. Ik heb niets tegen warme truien. Alleen kun je een slecht geïsoleerde huurwoning niet wegkleden.
En daar zit een hardnekkig probleem. We spreken mensen graag aan op hun energieverbruik, terwijl ze soms nauwelijks of geen invloed hebben op de woning waarin die energie wordt verbruikt.
De bewoner krijgt adviezen. De eigenaar krijgt subsidie.
Op 10 november is een internetconsultatie begonnen over aanpassingen aan de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen, de SVOH. De regeling is bedoeld voor particuliere verhuurders die hun woningen willen verbeteren, bijvoorbeeld met isolatie en andere energiebesparende maatregelen. Woningcorporaties vallen niet onder deze specifieke regeling.
Goed nieuws, op zichzelf. Het is belangrijk dat woningen worden verbeterd. Natuurlijk.
Maar ik vind het interessant hoe onmiddellijk zichtbaar wordt wie welke mogelijkheden heeft.
De huurder kan een tochtstrip aanbrengen, de deuren dichthouden of de verwarming lager zetten. De verhuurder beslist over de gevel, het dak, de beglazing en de installatie.
De één krijgt bespaartips. De ander kan subsidie aanvragen voor het gebouw.
En zelfs wanneer je eigenaar bent, moet je het geld voor die investering natuurlijk eerst hebben. De mogelijkheid om op lange termijn te besparen is daarmee óók ongelijk verdeeld.
We hebben er iets merkwaardigs van gemaakt: een maatschappelijk probleem waarbij de oplossing steeds opnieuw als individuele keuze wordt gepresenteerd.
Je moet gewoon bewuster consumeren. Verstandiger stoken. Slimmer investeren.
Alleen is de ruimte om te kiezen helemaal niet gelijk verdeeld.
Het is alleen een nogal belangrijk en serieus verschil wanneer we met droge ogen zeggen dat mensen allemaal hun verantwoordelijkheid moeten nemen.
Want verantwoordelijkheid hebben en beslissingsmacht hebben zijn absoluut niet hetzelfde.
Een half miljoen huishoudens
Volgens de voorlopige cijfers van CBS en TNO hadden in 2025 naar schatting 503.000 Nederlandse huishoudens te maken met energiearmoede. Dat is zes procent van alle huishoudens.
Dat aandeel veranderde niet ten opzichte van 2024. Binnen die groep werd het probleem voor sommige huishoudens wél groter. Het aantal huishoudens met een laag inkomen en hoge energiekosten steeg van 385.000 naar 410.000. De gemiddelde betaalbaarheidskloof voor deze groep liep op van 577 naar 624 euro per jaar.
En vandaag publiceerde het CBS een nieuwe podcast over de gevolgen van energiearmoede.
Dat is niet uitsluitend een verhaal over mensen die een te hoge energierekening ontvangen. De kwaliteit van hun woning, hun inkomen en de mogelijkheden om structurele verbeteringen te betalen spelen eveneens mee.
Ik zou heel graag willen weten wat er precies gebeurt wanneer je iemand die al niet voldoende geld heeft om het huis behoorlijk warm te krijgen, opnieuw uitlegt dat een graadje lager zetten geld kan besparen.
Natuurlijk kan dat. Maar het huis wordt er niet beter van. En als iemand de verwarming al nauwelijks durft aan te zetten, wordt die situatie er ook niet gezonder op.
Duurzaamheid heeft een entreeprijs
Vorige week publiceerde de Europese Investeringsbank ook nieuwe enquêtecijfers. Nederland loopt in Europa voorop met woningisolatie: 68 procent van de Nederlandse respondenten gaf aan de woning te hebben geïsoleerd. Tegelijk zei 36 procent de verwarming lager te zetten vanwege prijsstijgingen en 28 procent te hebben bespaard op uitgaven aan eten of gezondheid.
Dat betekent niet dat het dezelfde huishoudens zijn. Het betekent wel dat ‘de Nederlander’ geen uniforme consument is met een uniforme hoeveelheid geld en zeggenschap.
Wie een huis bezit en geld heeft om te investeren, kan besparen op toekomstige kosten. Wie huurt, moet vaak wachten tot een ander die investering doet. En wie nauwelijks geld overheeft, kan niet zomaar even de zuinigste koelkast kopen of een groot bedrag voorschieten om op de lange termijn goedkoper uit te zijn.
De verstandigste keuze is dus zeker niet noodzakelijk een keuze die voor iedereen beschikbaar is.
We presenteren bewust kiezen nogal graag als een kwestie van motivatie en kennis. Alleen moet je die betere keuze vervolgens wel kunnen betalen.
En dan wordt het pas werkelijk interessant wie er de verantwoordelijkheid krijgt.
Het probleem verandert niet met het seizoen
In augustus schreef ik bovenstaande stuk: Jij krijgt hittetips. Zij krijgen voornemens.
Dat geldt omgekeerd ook voor de winter.
Wie een warm huis heeft, denkt misschien dat kou vooral een kwestie is van verstandig stoken. Wie een slecht geïsoleerde huurwoning heeft, weet dat je een gebouw niet met een extra paar sokken kunt veranderen.
Een woning moet bovendien niet alleen in de winter warm kunnen blijven. Ze moet in de zomer ook beschermen tegen oververhitting. Dat vraagt om maatregelen die verder gaan dan bewoners opleiden tot experts in het strategisch openen en sluiten van ramen en gordijnen.
Voor huurwoningen met de slechtste energielabels is een verplichting in voorbereiding om ze vanaf 2029 minimaal naar energielabel D te verbeteren. Dat beleid is nog niet hetzelfde als een vandaag verbeterde woning. En de huidige consultatie is ook geen definitief vastgestelde nieuwe regeling.
Het probleem is niet dat niemand plannen maakt. Het probleem is dat een plan op papier nog geen koude slaapkamer warm maakt.
Wie krijgt de opdracht?
De bewoner krijgt advies over de thermostaat. De werknemer moet zich aanpassen aan de omstandigheden op het werk. Wie de investering, de werktijden, de woning of de voorzieningen kan veranderen, krijgt een heel ander soort verantwoordelijkheid.
Natuurlijk moeten we niet ophouden met goede adviezen. Die kunnen mensen werkelijk helpen.
Maar we moeten ophouden ze te verwarren met bescherming.
Een warme trui is nuttig. Een warme trui is geen woonbeleid.
Verder lezen: Jij krijgt hittetips. Zij krijgen voornemens., over de ongelijkheid achter klimaatadvies.
VERDER LEZEN BIJ PARELS:
Over werk, tijd en wie eigenlijk de vrijheid heeft om zijn leven in te delen.
Waarom gelijke regels op een ongelijke wereld niet automatisch eerlijk uitpakken.
Raquel’s Edit
De leesroute door de rest van PARELS.
Bronnen:
CBS en TNO, Monitor Energiearmoede (23 juli 2026);
CBS-podcast over energiearmoede (10 november 2026);
Europese Investeringsbank, klimaatenquête Nederland (5 november 2026);
Rijksoverheid, ontwerp minimumeisen huurwoningen (10 juli 2026);






