Het aantrekkelijke aan een neutrale regel is dat het er vaak op het eerste gezicht zo eerlijk uitziet.
Iedereen dezelfde voorwaarden. Dezelfde procedure. Dezelfde formule. Geen onderscheid naar man of vrouw en dus, zo lijkt de redenering, ook geen seksisme. Mooi.
Alleen komt geen enkele regel terecht in een neutrale wereld. Hij landt in een wereld waarin vrouwen nog steeds veel meer onbetaalde zorg doen, systematisch minder pensioen opbouwen, vaker deeltijd werken en bij partnergeweld niet zomaar de ene helft van een keurig symmetrisch conflict zijn.
En exact daar zit het probleem waar Linda Senden deze maand bij de Verenigde Naties voor waarschuwde.
Senden is hoogleraar Europees recht aan de Universiteit Utrecht en dit jaar VN-Vrouwenvertegenwoordiger voor Nederland. Zij gebruikt hiervoor de term gender-negligent policy: beleid dat gender niet noodzakelijk actief tegen vrouwen inzet, maar relevante verschillen simpelweg níét meeneemt.
Dit fenomeen is natuurlijk wel bekend en helaas ook de norm. De norm is mannelijk.
Je kunt ongelijkheid uitstekend genderneutraal doorrekenen
Neem pensioen.
Vrouwen ontvangen in Nederland gemiddeld ongeveer veertig procent minder pensioen dan mannen, een verschil dat volgens Senden nauw samenhangt met de ongelijke verdeling van betaald en onbetaald werk. Veertig procent.
Daar hoeft nergens een pensioenregel tussen te staan waarin vrouwen minder krijgen.
Sterker nog: de formule kan voor iedereen exact hetzelfde zijn.
Alleen is wat erin wordt gestopt al ongelijk. En dus, logischerwijs, ook wat er uit komt rollen.
Wie werkte de meeste betaalde uren? Wie ging minder werken toen er kinderen kwamen? Wie onderbrak een loopbaan? Wie deed de zorg die geen pensioen opbouwde, terwijl dat werk er wel voor zorgde dat iemand anders zijn loopbaan kon blijven voortzetten?
Als je vervolgens alleen naar de uiteindelijke pensioenpot kijkt, kun je die uitkomst presenteren als de optelsom van individuele keuzes.
Daar schreef ik eerder over in Deeltijdprinsesjes bestaan niet: het wonderlijke moment waarop een complete infrastructuur van werk, zorg, kinderopvang, verwachtingen en inkomen ineens verdwijnt en alleen nog een vrouw met een zogenaamd persoonlijke keuze overblijft.
Een ‘genderneutrale pensioenregel’ kan dus heel netjes een genderongelijke arbeidsmarkt conserveren. We doen alsof het er niet is, dus bestaat het niet.
Er staat nergens discriminatie, en zo hoeft het ook helemaal niet.
Bij huiselijk geweld kan ‘neutraal’ zelfs bescherming kosten
Senden noemt ook de Nederlandse aanpak van huiselijk geweld, en daar wordt het probleem nog duidelijker.
Nederland heeft zich met de Istanbul Conventie verplicht om geweld tegen vrouwen niet alleen als los incident te behandelen, maar ook de machtsverhoudingen eronder te herkennen. Toch waarschuwt GREVIO, het onafhankelijke orgaan dat toeziet op die conventie, Nederland al jaren voor precies het tegenovergestelde. Dit doet Nederland namelijk niet én het wordt zelfs actief genegeerd.
In 2020 constateerde GREVIO dat Nederland expliciet een genderneutrale aanpak van huiselijk geweld voerde. In de thematische evaluatie van 2025 staat opnieuw dat geweld binnen relaties bijna altijd nog wordt gezien als wederzijds of als een conflict tussen twee gelijke partijen, ook bij scheiding en omgang met kinderen. Je zoekt het maar uit achter de voordeur-vibes.
Dat is nogal wat. Deze mentaliteit zit er dan ook diep ingeslepen.
Want zodra je de machtsverhouding weglaat, ziet een situatie waarin de ene partner jarenlang controleert, intimideert of geweld gebruikt er ineens uit als twee mensen die ruzie met elkaar hebben.
Voor je het weet zit degene die bang is naast degene voor wie diegene bang is aan tafel om samen het relatieprobleem op te lossen.
In Therapietaal gaat het onder andere over dat mechanisme bij dwingende controle: hoe een asymmetrische situatie kan verdwijnen zodra we alleen nog kijken naar twee individuele reacties. Degene die controle uitoefent kan kalm, redelijk en therapeutisch klinken. Degene die jarenlang op die controle reageert kan er juist boos, instabiel of ‘moeilijk’ uitzien.
Neutraliteit helpt dan nooit degene die het minst macht heeft.
Soms helpt neutraliteit vooral om niet te hoeven vaststellen wie de meeste macht hééft.
Therapietaal is overal. Echte therapie niet.
Ik weet niet precies wanneer iedereen om mij heen bevoegd psycholoog is geworden, maar er lijken de afgelopen jaren wel buitengewoon veel narcisten bij te zijn gekomen. Niet mensen die soms egoïstisch zijn, exen die zich schofterig gedragen of bazen met een indrukwekkend talent voor zichzelf.
Het punt is dus niet dat vrouwen ‘speciale regels’ nodig hebben
Het punt is dat gelijkheid iets heel anders is dan doen alsof iedereen op dezelfde plek begint.
Senden pleit daarom voor structurele gender impact assessments bij nieuwe én bestaande wetgeving: niet pas jaren later constateren dat een maatregel voor verschillende groepen totaal anders uitpakt, maar vooraf onderzoeken welke werkelijkheid de regel binnenkomt.
Wie heeft geld?
Wie heeft tijd?
Wie bezit?
Wie zorgt?
Wie bouwt pensioen op?
Wie kan een procedure volhouden?
Wie loopt risico?
Wie wordt als geloofwaardig gelezen?
Waarom?
En wat gebeurt er wanneer we al die verschillen uit de analyse verwijderen omdat we zo graag neutraal willen zijn? Omdat we denken dat ‘we er al zijn’?
Dat is volgens mij de interessante draai aan het begrip gender-negligent policy.
Het gaat niet alleen over beleid dat vrouwen vergeet. Het gaat over het idee dat niet kijken naar gender vanzelf eerlijker zou zijn.
Maar als de wereld al ongelijk is, maakt je ogen dichtdoen haar niet gelijk.
Je ziet het alleen minder goed.
Verder lezen: Deeltijdprinsesjes bestaan niet — over wat er verdwijnt wanneer structurele verschillen uiteindelijk als individuele keuze worden gepresenteerd.
De gatekeepers van de norm
Er is iets wonderlijks aan een toelatingsexamen dat gewoon doorgaat nadat de kandidaat de halve examencommissie inmiddels heeft overtroffen.
PARELS Desk volgt het nieuws niet alleen om te vertellen wat er gebeurde, maar ook om te kijken welk systeem eronder zichtbaar wordt.






