Dit stuk gaat over seksueel geweld. En ik ben boos.
Er lag deze week eigenlijk een heel ander stuk open. Ik had bronnen verzameld, halve alinea’s geschreven en was ongeveer aangekomen op het moment waarop ik mezelf moet verbieden om nóg een onderzoek te openen.
Toen kwam Sam van Z. binnen.
Twee verkrachtingen bewezen. Een derde aangifte betrouwbaar bevonden, maar te weinig steunbewijs. Nog vijf vrouwen legden vergelijkbare verklaringen af. Acht vrouwen in beeld. Het topje van een ijsberg.
En ook het bezit en verspreiden van materiaal van seksueel kindermisbruik bewezen.
Dertig maanden gevangenisstraf, waarvan 23 maanden voorwaardelijk. De zeven maanden die hij al in voorarrest zat worden afgetrokken, dus hij hoeft niet opnieuw naar de gevangenis.
En toen begon ik te lezen waarom.
Zijn ‘jeugdige’ leeftijd telde mee. Moet er niet toe doen. Als je oud genoeg bent om te verkrachten, ben je oud genoeg om de volledige consequenties te dragen. Deze man is 25.
Ik lees dus over een man van 25 rond wie zelfs ná twee bewezen verkrachtingen de grootste zorg ontstaat voor alles wat híj nog kan verliezen. Arme jongen.
Hij was ook nog student in Utrecht geweest. USC. Hij had zijn studie gestaakt. Hij had zijn sociale omgeving in Utrecht achtergelaten. De strafzaak had gevolgen voor zijn leven gehad. Hij volgde behandeling. De reclassering adviseerde hem niet opnieuw vast te zetten. Het hof legde een meldplicht, behandeling en controles op alcohol- en drugsgebruik op. Zielig hè? Leven we wel genoeg met hém mee?
Over de vrouwen zei het hof tijdens de uitspraak dat het hun gevolgen ‘echt’ ziet. Sure. We zien het, maar het boeit ons verder niet. Dat is de heldere boodschap.
Het woord ‘gevolgen’ deed ook veel hier.
Want een gevolg is geen leven. Een gevolg heeft geen tentamen op dinsdagochtend, geen huis waar je naartoe moet, geen lichaam waarmee je later weer seks probeert te hebben, geen route die je voortaan anders fietst, geen vriend die niet begrijpt waarom je ineens bevriest, geen studie die vertraging oploopt, geen werkdag na een slapeloze nacht, geen toekomst waar iemand zorgvuldig voor hoeft te waken. Ad infinitum.
Zijn leven verschijnt in detail. Wordt extra menselijk gemaakt en het hare wordt samengevat als gevolg.
En ondertussen krijgt zij óók nog de verantwoordelijkheid. Had ze gedronken? Ging ze mee? Wilde ze eerst wel? Was haar nee duidelijk genoeg? Had ze zich voldoende verzet?
Even voor de duidelijkheid: nee = nee is te zwak. De norm is ja = ja. En zelfs een ja kan onder druk of dwang tot stand komen. Klaar.
En daar zit voor mij de obsceniteit van deze zaak.
Bij hem wordt zijn menselijkheid een reden om zorgvuldig te wegen. Bij haar wordt menselijkheid iets wat eerst uit het woord ‘slachtoffer’ moet worden teruggehaald. Wat vinden we voor de een menselijk en de ander niet?
En dus ben ik niet teruggekomen bij dat andere artikel.
Totaal niet belangrijk ook.
Want ik wil weten waarom onze samenleving zó goed kan zien wat een veroordeling een man kost en zo ontzettend geoefend is geraakt in het behandelen van wat seksueel geweld een vrouw kost als iets waar zij vervolgens zelf mee moet leren leven.
Dan heb ik het dus vooral over de Nederlandse man. Waar is jullie woede?
En kom me niet vertellen wat je zou doen ‘als dit mijn dochter was’. Zij hoeft niet jouw dochter, vrouw of zus te zijn voordat haar verkrachting jouw woede waard is.
Trouwens, als al die ‘als het mijn dochter was’-woede werkelijk bestond, zouden we die overal zien. Verkrachting is daar veel te gewoon voor.
Waarom zijn we hier met z’n allen niet veel kwader over? En specifieker: waar zijn de mannen? Die zijn hartstikke onzichtbaar.
Vind je dat dit soort stukken er moeten zijn? Steun PARELS door je gratis te abonneren.
Een ja heeft geen houdbaarheidsdatum
Het hof week af van de gebruikelijke oriëntatiepunten voor vergelijkbare zaken. Een van de omstandigheden die daarbij expliciet werd meegewogen: bij beide verkrachtingen was er aanvankelijk wederzijdse instemming.
Sam van Z. (en ja, ik ga zijn naam in dit artikel heel vaak noemen, samen met zijn verkrachtingen en andere bewezen strafbare feiten) ging daarna hardhandig door toen de vrouwen aangaven dat zij wilden stoppen. Volgens het hof maakte dat deze zaken anders dan verkrachtingen waarbij vanaf het begin sprake is van dwang.
Waarom? Wat verandert die eerdere ja precies aan de nee die erop volgt?
En voor de duidelijkheid: dit gaat niet over seks. Dit gaat over verkrachting. Over onderdrukking, macht en controle.
Ik heb die formulering inmiddels zo vaak gelezen dat de woorden bijna betekenisloos beginnen te worden.
Aanvankelijk wederzijdse instemming.
Ze wilde eerst wel. Zeggen ze, dus ook daar kun je al je vraagtekens bijzetten, maar goed. Neem dat maar mee dan.
En toen wilde ze niet meer. Niet zo moeilijk, toch?
Daar eindigt de ingewikkeldheid voor mij eigenlijk vrij abrupt.
Waarom is het hof zo bang dat Sam van Z. zijn leven niet gaat zoals gepland door een ‘fout’ van zijn kant? We horen vaak dat het leven van een man verpest kan worden door een valse beschuldiging. Het omgekeerde is echter waar:
het leven van een man die een vrouw verkracht wordt meestal juist niet verpest door een daadwerkelijke verkrachting.
Gaslighting pur sang is dit.
Consent is geen contract voor de rest van de avond. Of ook maar de volgende fucking minuut.
Een ja om 23.17 uur is geen tegoedbon die om 23.42 uur nog geldig is. Je kunt mee naar huis gaan, zoenen, je uitkleden, beginnen met seks, genieten van een deel ervan en vervolgens willen stoppen. Vrouwen zijn mensen, en we hoeven dit ook helemaal niet verder toe te lichten. Ik heb dit zelf zó vaak gedaan en ik koop niet dat mannen dit niet weten en snappen. Bestaat niet. Het moment waarop iemand niet meer wil is geen fucking voetnoot bij alles wat eraan voorafging. Het ís het moment waarop de ander moet stoppen.
Een vrouw zegt nee. Een vrouw zegt stop. Een vrouw huilt en zegt dat het pijn doet. Hij gaat door. Ik noem dat sadistisch gedrag.
En ik weiger mee te gaan in een verhaal waarin een volwassen man van 25 ineens wordt behandeld als een willoos en incompetent wezen.
Mannen zijn geen incompetente dieren of kleuters, toch?
Als gelijkheid ooit ergens moet beginnen, misschien gewoon daar: mannen serieus genoeg nemen om ze volledig verantwoordelijk te houden voor wat ze doen.
Dit gaat niet over een man die seks verwacht. Hij neemt controle. Hij is een verkrachter. Groot verschil.
Er gebeurt eerst iets vrijwilligs. We blijven daar vanuit gaan. Daarna zegt ze LETTERLIJK nee. En vervolgens krijgt alles vóór dat nee alsnog betekenis bij de vraag hoe we het geweld erna moeten wegen.
Dat vind ik belangrijk, omdat dit niet alleen een juridisch probleem is. Het is een cultureel script dat we allemaal kennen.
Ze ging toch mee?
Ze kende hem toch?
Ze had toch gedronken?
Ze wilde eerst toch wel?
Ze hadden toch al seks?
Dit zijn precies de soorten aannames die onderzoekers onder rape myths scharen: ideeën over hoe een ‘echte’ verkrachting hoort te verlopen, hoe een ‘echt’ en ‘volwaardig’ slachtoffer zich gedraagt en hoeveel schuld of verantwoordelijkheid bij een vrouw terechtkomt wanneer de situatie niet overeenkomt met het bekende beeld van een vreemde man in een donker steegje. Uiteindelijk wordt verkrachter Sam van Z. behandeld als het slachtoffer. Fuck off.
Een systematische review en meta-analyse uit september 2026 bekeek twintig moderne mock-jurystudies met in totaal 7.682 deelnemers. Mensen die sterker in zulke rape myths geloofden, legden aanzienlijk meer verantwoordelijkheid bij het slachtoffer en oordeelden iets minder snel dat de verdachte schuldig was. Vooral ideeën over alcohol, eerder contact, gedrag na het geweld en het ontbreken van zichtbare dwang blijven terugkomen in hoe slachtoffers worden beoordeeld. Ik zie dit ook iedere dag gebeuren op allerlei enorm nonchalante manieren en 9 van de 10 keer met de disclaimer: maar we bedoelen hetzelfde.
Nee, Johan en Brenda, dat bedoelen we absoluut niet.
Dat onderzoek bewijst verder niets over de persoonlijke denkwereld van de drie rechters in Arnhem. Het laat wel zien dat de omgeving waarin wij allemaal naar seksueel geweld kijken allesbehalve neutraal is.
En alcohol laat die scheve vloer bijna gênant helder zien.
Wanneer híj drinkt en vervolgens seksueel geweld pleegt, kan alcohol onderdeel worden van de context rond zijn gedrag: verminderd inzicht, middelenproblematiek, behandeling, controles, iets wat gemonitord en beheerst moet worden. Lachen, gieren brullen en sorry.
Wanneer zíj drinkt en wordt verkracht, verandert dezelfde alcohol razendsnel in een onderzoek naar haar verantwoordelijkheid. Hoeveel had ze op? Kon ze nog duidelijk aangeven wat ze wilde? Waarom ging ze met hem mee? Had ze beter moeten weten?
Bij hem wordt alcohol iets wat behandeld en beheerst moet worden. Bij haar wordt alcohol iets wat ze kennelijk beter had moeten voorkomen.
Hij krijgt een behandelplan. Zij krijgt achteraf gedragsadvies.
En dat is zo’n absurd verschil dat we het bijna niet meer zien. Van hem accepteren we ineens het verhaal dat alcohol zijn inzicht, zijn interpretatie of zijn zelfbeheersing vertroebelde. Van haar verwachten we ondertussen dat zij precies genoeg drinkt, ieder risico vooruitziet, iedere grens perfect communiceert en haar eigen veiligheid de hele avond managet.
Hij mag minder controle hebben gehad. Zij had juist méér controle moeten hebben.
Hoe dan?
En kijk nog eens heel goed wat we daarmee impliciet over mannen zeggen.
Dit gebeurt niet alleen bij drank of een eerdere ja. Zodra verantwoordelijkheid voor een man echte consequenties krijgt, verschijnt opvallend vaak een versie van hem met minder agency. Hij las het verkeerd. Hij begreep de signalen niet. Hij dacht dat ze het wilde. Hij was dronken. Hij verloor de controle.
De vrouw wordt ondertussen behandeld als de hypercompetente risicomanager van twee volwassen mensen.
Zij had haar alcohol én de zijne, haar grenzen én zijn reactie, haar veiligheid, het risico, de sfeer en het moment moeten managen.
En dan gebeurt nóg iets bizars: híj wordt als mens serieuzer genomen terwijl zijn handelingsvermogen kleiner wordt gemaakt. Zij krijgt juist méér verantwoordelijkheid toegeschreven terwijl haar woord minder vanzelfsprekend telt.
Minder agency, méér menselijkheid voor hem.
Méér verantwoordelijkheid, mínder geloofwaardigheid voor haar.
Kijk hoe handig dat uitkomt.
Dat is geen pro-man framing. Het infantiliseert mannen precies op het moment dat volledige volwassen verantwoordelijkheid consequenties krijgt.
Als we mannen werkelijk serieus nemen, houden we ze ook volledig verantwoordelijk voor wat ze doen.
Oplossing: mannen lekker binnen blijven na 18.00 uur?
Binnen dezelfde logica eigenlijk het meest voor de hand liggende antwoord. Toch komt bijna niemand daarop.
Waarom?
En precies daarom interesseert het me wanneer aanvankelijk instemming zoveel gewicht krijgt. Wat maakt het uit? In eerdere rechtszaken kreeg dit juist minder gewicht. En terecht. Wat is dit voor een farce? Welke boodschap geven we hier?
En snappen we nu beter waarom vrouwen géén aangifte doen? Want ook dat, doe normaal.
Het leven van de jongens
Toen kwam Cornell.
Een voormalige studente van Cornell University beschuldigt zeven leden van studentenvereniging Chi Phi ervan haar in 2024 te hebben gedrogeerd en seksueel te hebben misbruikt. Dit is op dit moment een civiele zaak; er zijn (nog) geen strafrechtelijke veroordelingen. Cornell deed wel een eigen Title IX-onderzoek. Uit interne dossiers blijkt dat de universiteit twee mannen uitsloot, terwijl anderen onder meer schorsingen, disciplinaire proeftijd, trainingen en verplichte “reflection papers” kregen. De strafrechtelijke zaak, die aanvankelijk niet werd vervolgd, is inmiddels opnieuw geopend.
Die essays werden online het symbool van de zaak.
Een vrouw zegt dat ze urenlang (7!!) is gedrogeerd en seksueel misbruikt en ergens aan de andere kant van het institutionele proces verschijnt de opdracht om over je gedrag te reflecteren. Joe.
De faculteit Feminist, Gender & Sexuality Studies van Cornell formuleerde in een open brief precies wat daaraan wringt: kennis over consent kan nuttig zijn voor degene die de training krijgt, maar waar blijft de verantwoordelijkheid tegenover degene die het geweld onderging en haar herstel?
Judith Dayal schreef er op Substack een stuk over met de titel They Had to Write a Fucking Essay.
Ook hier verschijnt dezelfde beweging. De mannen blijven studenten die kunnen leren, reflecteren, terugkeren en verdergaan. Hun toekomst bestaat nog uit werkwoorden.
De vrouw wilde Cornell vrijwel direct verlaten. Alleen kreeg ze haar collegegeld niet terug en bleef ze daardoor nog een semester op de universiteit voltooien. Inmiddels studeert ze daar niet meer en heeft ze haar opleiding niet afgemaakt. Zomaar één van de vele gevolgen voor uitsluitend haar.
En terwijl dit volgens haar civiele klacht boven gebeurde, verscheen om 1.42 uur in de Snapchatgroep ‘Chi Phi Actives’ de boodschap: ‘free pussy upstairs’.
Later vroeg iemand: ‘Shop still open?’
Antwoord: ‘Yea.’
Andere mannen kwamen de kamer binnen terwijl zij naakt onder de dekens probeerde te verdwijnen.
Deze Snapchatgroep van Chi Phi telde 57 actieve leden. En we zien inmiddels openbaar wat er in die groepschat werd gezegd.
Geen: ‘is zij oké?’
Wel: ‘Shop still open?’
Dat is geen misverstand. Dat is een cultuur.
Zevenenvijftig mannen in die groep. 57. Niemand die het meldde.
Zij verdween uiteindelijk van Cornell.
Waarom moest háár toekomst wijken?
Dat is óók een toekomst. Alleen eentje waar het instituut opvallend minder moeite voor hoefde te doen. Want waar komen deze mannen straks terecht? Juist.
Alexandria Ocasio-Cortez stond op 27 september in Ithaca en begon haar reactie op deze zaak exact hier: Jane Doe verloor haar opleiding.
Niet bij wat de beschuldigingen met de toekomst van de mannen zouden kunnen doen. Bij wat zij al kwijt was.
En een paar dagen geleden stonden meer dan duizend mensen op Cornell voor haar op de campus. Dáár is die woede dus wel.
We noemen het bij haar dan ook direct trauma. Lekker overzichtelijk en haalt ook de schuld weg bij de daders. Een trauma klinkt alsof het iets is dat zich ín haar bevindt. Waar zij lekker aan moet gaan werken. Lekker alles accepteren, rustig worden en wegpuffen. Niet te moeilijk doen. Laten we het gewoon gezellig houden en zit jezelf vooral niet zo in de weg.
Zij kan lekker voor altijd in therapie en aan zichzelf werken. Waar gaat die woede naartoe?
Trauma kunnen we individualiseren. Woede is lastiger.
Verdriet kan netjes bij haar blijven. Woede zoekt een adres.
En dat is waarom vrouwen zo ontzettend vaak wordt geleerd hun woede te beheersen. Rustig blijven. Niet schreeuwen. Niet verbitterd raken. Niet ‘alle mannen’. Helen. Verwerken. Loslaten. Puffen. Door.
Want zodra een vrouw boos blijft, blijft óók de oorzaak in beeld.
Wat als woede hier niet het bewijs is dat een vrouw haar trauma niet goed genoeg heeft verwerkt, maar het bewijs dat ze heel precies begrijpt wat haar is aangedaan?
Rust is hier niet neutraler dan woede. Rust is alleen een stuk comfortabeler voor iedereen die graag wil dat het weer gezellig wordt.
Ik wil niet dat vrouwen dit allemaal nóg beter leren wegpuffen.
Ik wil weten waar die woede naartoe gaat.
De mechanismen die dat trauma hebben geproduceerd blijven dus weer lekker compleet buiten beeld en zijn bezig met hún toekomst. De tweederangsburger kan het lekker zelf uitzoeken.
Ik bleef verder lezen.
In India verminderde het Hooggerechtshof afgelopen zomer in een gangrapezaak een straf van levenslang zonder reële mogelijkheid tot vervroegde vrijlating naar twintig jaar gevangenisstraf. Het hof woog hier ook onder meer de ‘jonge leeftijd’ van de dader, het ontbreken van een strafblad, goed gedrag in de gevangenis en de mogelijkheid tot hervorming mee. Dat is twintig jaar gevangenisstraf en dus bepaald geen tik op de vingers. Het is interessant omdat precies dezelfde taal opnieuw opduikt: proportionaliteit, jonge leeftijd, hervorming, toekomst. En steeds weer: geslacht. Wie krijgt ruimte om te hervormen, en wie moet haar leven aanpassen?
En vrijwel tegelijkertijd gingen in India vrouwelijke studenten massaal de straat op na een reeks verkrachtingszaken. Hun protest richtte zich onder meer tegen een bekend antwoord op geweld tegen vrouwen: méér toezicht op vrouwen, méér beperkingen, eerder thuiskomen, veiliger routes nemen, jezelf beschermen. Zij vroegen waarom vrouwen opnieuw hun vrijheid moeten aanpassen aan het geweld van mannen. Terwijl we allang weten dat dit niks uitmaakt. Je blijft het probleem niet alleen verleggen naar vrouwen, je haalt het ook actief weg bij de verkrachters.
Verkrachters als Sam van Z. Bewezen verkrachters. Het maakt niet uit of je onder de invloed van iets bent of juist niet. Of je een burka draagt of een bikini. Een spacesuit of een gekke carnavals-outfit. Het is een machts- en controlemiddel. Een oorlogswapen van alle tijden en we blijven het probleem bij de vrouwen neerleggen. Wereldwijd. Dus ja, wij ook. En zeker niet in de laatste plaats.
Daar begon voor mij ook iets anders samen te vallen.
Niet alleen in de rechtszaal.
Ook juist daarna.
Waar ga je nog alleen naartoe?
Hoe laat fiets je naar huis?
Hoeveel drink je?
Wie app je wanneer je aankomt?
Welke straat vermijd je?
Wie vertrouw je?
Stop je je sleutels tussen je vingers?
Hoe zorg je dat dit je niet nog een keer overkomt?
Himpathy: de krankzinnige hoeveelheid empathie voor zijn toekomst
Er bestaat een woord voor dat verschuiven van empathie. Of verschuiven niet eens. Dat zou impliceren dat er ook nog wat empathie bij haar blijft liggen. Nee, vrij weinig. Maar de eerste reflexen (en alle opvolgende trouwens) qua bezorgheid gaan direct naar hem toe. Hoe oud was hij? Hij was dronken. Hij had het niet door. Hij heeft zijn hele leven nog voor zich. Hij weet niet beter.
Echt, als mijn ogen nóg harder konden rollen zou ik al mijn oogspieren verrekken en blind zijn nu.
De Amerikaanse filosoof Kate Manne noemt het himpathy. Een heerlijk en zeer treffend woord. De disproportionele sympathie dus die naar een mannelijke dader of beschuldigde kan stromen, juist ten opzichte van de vrouw die door zijn gedrag is geraakt. Het klassieke voorbeeld is de angst dat een beschuldiging, veroordeling of straf zijn studie, carrière, reputatie of verdere leven zal verpesten.
Ik kende het begrip al. Het heeft nu nóg veel meer lading gekregen.
Een studie uit 2024 naar juristen en verkrachtingszaken in Zweden beschrijft hoe het beeld van de geruïneerde toekomst van de beschuldigde man in juridische argumentatie kan worden ingezet om sympathie te produceren: zijn reputatie, zijn schaamte, zijn familie, de impact van het label verkrachter, alles wat een veroordeling hem nog kan kosten. Tegelijk kan diezelfde beweging twijfel naar de vrouw verplaatsen en haar geloofwaardigheid zwaarder belasten. De onderzoekers noemen dit expliciet een male fear defence.
Want dat is precies wat me aan meervoudig verkrachter en kindermisbruiker Sam van Z. bleef storen.
Niet één verzachtende omstandigheid. De resolutie.
Hoe moeiteloos zijn complete menselijkheid terugkeert zodra we kijken naar wat een straf hem kan kosten: studie, reputatie, sociale omgeving, behandeling, werk, toekomst. Terwijl de levens van de vrouwen vrijwel onmiddellijk worden samengevouwen tot één woord.
Gevolgen.
We weten dondersgoed dat de gevolgen van seksueel geweld jaren kunnen doorlopen in lichamelijke en psychische gezondheid, relaties, werk en onderwijs. In het huidige nationale beleid noemt de Nederlandse overheid zelf de mogelijke gevolgen voor studies, carrières, gezinnen, vriendschappen en relaties. Dit zijn dus geen zachte randzaken naast het echte leven.
Dit is het echte leven.
En daar begint gelijkheid. Niet bij doen alsof ieder mens in deze zaak dezelfde positie heeft. Dat hebben ze niet.
Sam van Z. heeft twee vrouwen verkracht. Dat is bewezen.
En dan is er die derde vrouw. Haar verklaring werd betrouwbaar gevonden. Niet ongeloofwaardig. Betrouwbaar. Alleen was er juridisch te weinig steunbewijs om hem óók voor haar verkrachting te veroordelen. Zijn woord weegt hier dus altijd meer.
Zelfs wanneer haar woord dus volkomen geloofwaardig is, is haar woord nog steeds niet genoeg. Laat dat even bezinken.
Hoeveel zijn er nog die dit, compleet begrijpelijk, niet willen of durven?
En als je wél naar politie, zorg of justitie stapt, begint er nóg een ronde van vertellen, herinneren, bewijzen, bevraagd worden en opnieuw verantwoordelijk gemaakt worden.
Ook daarvoor bestaat een begrip: secondary victimization.
Of nog treffender: second rape.
Het systeem waar je na seksueel geweld hulp en recht zoekt, kan je dus gewoon opnieuw beschadigen.
En dan moeten we doen alsof alleen de eerste twee vrouwen iets over het patroon zeggen? Nee.
Gelijkheid betekent hier dat een vrouwenleven even volledig telt als een mannenleven. Super simpel. Het leven van ieder zou gelijk moeten zijn.
Bij hem wordt menselijkheid een reden om zorgvuldig te wegen: zijn leeftijd, studie, vrienden, drank, behandeling, werk en toekomst.
Bij haar worden vrijwel dezelfde menselijke omstandigheden materiaal waarmee haar gedrag kan worden onderzocht: wat ze dronk, waar ze was, waarom ze meeging, hoe duidelijk ze nee zei, hoeveel ze zich verzette, hoe betrouwbaar haar herinnering is.
Hij blijft een mens die iets heeft gedaan. Zij wordt wat haar is aangedaan.
Dat is een krankzinnig verschil.
Hier gebeurt precies hetzelfde. Zijn menselijkheid hoeft nergens bewezen te worden. Dat is de norm en die komt gratis mee.
De vrouwen moeten hun menselijkheid uit het woord ‘slachtoffer’ terug zien te krijgen. Ook dát werk ligt weer bij hen.
Evenredig
De Nederlandse strafrechter hoort bij de strafoplegging naar meer te kijken dan alleen het aantal bewezen feiten. Persoonlijke omstandigheden, behandeling, recidiverisico en proportionaliteit horen bij het systeem. De rechter bepaalt geen straf door een tabelletje af te lezen en maanden bij elkaar op te tellen.
Dat weet ik. Dat weten we vast allemaal al wel.
En dan kun je de meest cynische grap bijna niet verzinnen: we hebben rechtvaardigheid verbeeld als Vrouwe Justitia. Een vrouw. Met een weegschaal.
Een vrouw als symbool van zorgvuldig wegen, terwijl vrouwenlevens op diezelfde schaal hier zo makkelijk verdwijnen achter één woord.
Gevolgen.
Dus: wat leggen we eigenlijk op die weegschaal?
Alles wat Sam van Z. door zijn eigen toedoen al verloren heeft en alles wat opnieuw vastzetten hem nog zou kosten. Lekker belangrijk.
Aan de andere kant staan twee bewezen verkrachtingen en twee vrouwenlevens die in de publieke uitleg grotendeels verdwijnen achter één verzamelwoord: gevolgen.
Dan is de weegschaal al scheef vóór iemand het aantal maanden begint uit te rekenen.
De vraag is voor mij inmiddels nog groter geworden dan Sam van Z. Sam van Z., de serieverkrachter.
Hij bracht me o.a. bij Cornell, bij India, bij onderzoeken naar rape myths, bij verhalen van vrouwen die jaren later nog beschrijven wat seksueel geweld met hun lichaam, relaties en vertrouwen heeft gedaan. En uiteindelijk bij een patroon dat zo normaal is dat je er bijna overheen leest. We weten dit allemaal ook wel. Maar in de waan van alledag zijn sommige dingen zó genormaliseerd dat het echt moeite kost om even stil te staan bij wat we nou in godsnaam aan het doen zijn met z’n allen.
Wij zijn heel goed geworden in het beschermen van de mogelijkheid dat een man na seksueel geweld nog méér kan zijn dan wat hij heeft gedaan.
Onze menselijkheid blijkt hier verbazingwekkend ruim. Alleen nogal eenzijdig verdeeld.
Hij kan fout hebben gedaan en toch jong zijn. Hij kan een misdaad hebben gepleegd en toch een student zijn. Hij kan iemand hebben beschadigd en toch behandeling verdienen. Hij kan verantwoordelijk zijn en toch een toekomst hebben. Kijk eens hoeveel ruimte daarin zit.
Hij, hij, hij. Het gaat enkel om hem. Hij wordt altijd gecentreerd.
En ondertussen gebruiken we voor degene aan de andere kant een woord dat een complete levensloop kan samenvouwen tot één administratieve categorie.
Slachtoffer.
Alsof haar toekomst na het geweld simpelweg verderloopt en alleen hij degene is bij wie iedere interventie zorgvuldig moet worden afgewogen tegen alles wat nog komen kan.
En daarom wil ik helemaal aan het einde niet meer weten of wij voldoende begrip hebben voor ‘Sam van Z.’. Die dus ook gewoon van anonimiteit kan genieten en verder kan met zijn leven.
Ik wil weten waarom we zoveel slechter zijn in het zien van de vrouwen als mensen wier toekomst door zijn keuzes eveneens is veranderd. Niet door hún keuzes. Door de zijne.
Want zodra we werkelijk over evenredigheid willen praten, kunnen we niet één leven in hoge resolutie op die weegschaal leggen en het andere samenvatten als gevolgen.
Hij krijgt een toekomst.
Zij had er ook een.
PARELS is gratis en onafhankelijk. Met je gratis abonnement steun je dit werk én krijg je direct de extra PAREL onder dit stuk: de vraag wie eigenlijk vanzelf recht krijgt op een menselijk vervolgverhaal.
PS. Ken je iemand die bij ‘maar zijn toekomst…’ onmiddellijk denkt: en die van haar dan? Stuur PARELS door. ✦
Vanaf 2 referrals krijg je automatisch het eerste PARELS-extraatje.
Verder graven: Sara Uhnoo, Åsa Wettergren & Moa Bladini onderzochten hoe precies die angst voor de ‘geruïneerde toekomst’ van een mannelijke verkrachtingsverdachte als bron van himpathy kan werken in de rechtszaal.
Bronnen
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 1 oktober 2026, ECLI:NL:GHARL:2026:6297 — primaire uitspraak: twee verkrachtingen bewezen; bezit en verspreiding van seksueel kindermisbruikmateriaal; 30 maanden waarvan 23 voorwaardelijk; bijzondere voorwaarden. Uitspraak Rechtspraak.nl
ANP/RD — “Hof: verkrachting Utrechtse studentes bewezen, maar geen cel meer”, 1 oktober 2026 — mondelinge strafmotivering: aanvankelijke wederzijdse instemming, jeugdige leeftijd, studie/sociale omgeving, gevolgen van de zaak voor Van Z. en de uitspraak dat het hof de gevolgen voor de slachtoffers “echt” ziet. RD / ANP
NH Nieuws — “Drie jaar cel voor Hilversummer (23) die twee vrouwen verkrachtte”, 11 maart 2024 — derde aangifte betrouwbaar maar onvoldoende aanvullend bewijs; vijf andere vrouwen met vergelijkbare verklaringen; bewezen kindermisbruikmateriaal; behandeling en middelenproblematiek. NH Nieuws
Kiah Bouillaut, William Hinton, Lucy Fitton & Peter Beazley (2026), “Rape myths and juror decision-making in sexual assault cases: An updated systematic review and meta-analysis”, International Journal of Law, Crime and Justice 86, 100887 — 20 studies, N=7.682; meer rape-myth-acceptatie hing samen met meer victim blaming en lagere guilt judgments. DOI: 10.1016/j.ijlcj.2026.100887. Open-access onderzoek
Sara Uhnoo, Åsa Wettergren & Moa Bladini (2024), “It could be my son! ‘Himpathy’ and the male fear defence in rape trials”, Journal of Law and Society 51(4), 562–585 — himpathy, male fear defence en het geconstrueerde beeld van de “ruined future” van de mannelijke verdachte. DOI: 10.1111/jols.12508. Open-access onderzoek
Rebecca Campbell (2008), “The psychological impact of rape victims”, American Psychologist 63(8), 702–717 — secondary victimization door juridische, medische en hulpverleningssystemen; bespreekt de term “second rape”. DOI: 10.1037/0003-066X.63.8.702. PubMed
Cornell-dossier: Cornell Daily Sun over de civiele klacht en de Snapchatberichten; Cornell’s disciplinaire sancties; de open brief van Feminist, Gender & Sexuality Studies; en AOC’s Ithaca-reactie van 27 september. Civiele klacht en Snapchat Disciplinaire sancties FGSS open brief AOC in Ithaca
Cornell-rally, Reuters, 6 oktober 2026 — meer dan duizend demonstranten; heropend strafrechtelijk onderzoek; Letitia James aangesteld als special prosecutor. Reuters
Supreme Court of India, Ehsaan v. State of NCT of Delhi, 20 juli 2026, 2026 INSC 720 — vermindering van levenslang tot twintig jaar; proportionaliteit, leeftijd, antecedenten, gedrag in detentie en hervormingsperspectief. Uitspraak Supreme Court India Reuters over de protesten
Wat goed van je dat je dit onrecht onder de aandacht brengt. Ik haat dit soort mannen en schaam mij voor mijn soort 🙈