De geneeskunde begon niet in Griekenland. Het idee dat een vrouwenlichaam lastig, afwijkend of speciaal is trouwens ook niet. Maar Plato, Aristoteles en vooral de eeuwen die hen tot fundament van onze kennis maakten, hielpen wel bepalen welk lichaam uiteindelijk gewoon ‘de mens’ mocht heten.
Een man heeft een lichaam. Een vrouw heeft een vrouwenlichaam.
Een man heeft symptomen; een vrouw heeft vrouwelijke symptomen. Een lichaam zonder menstruatiecyclus gold lange tijd als de handige, stabiele onderzoeksversie, terwijl een lichaam mét cyclus extra ingewikkeld heette. Een man is de mens, een vrouw is een categorie binnen de mens.
Dat klinkt inmiddels zo normaal dat je bijna mist hoe krankzinnig het uitgangspunt eigenlijk is.
Want biologisch is er helemaal geen oorspronkelijke man waar de vrouw later van is afgeleid. Er was evolutionair zelfs eerst helemaal geen man óf vrouw: de tweedeling ontstond pas toen voortplantingscellen zich langs verschillende lijnen gingen ontwikkelen. En een menselijk embryo begint evenmin als een piepklein mannetje waarvan later een vrouw eventueel als afwijking kán worden gemaakt. De vroege gonade is bipotent. Borstweefsel begint zich bovendien te ontwikkelen voordat het mannelijke hormonale ontwikkelingspad goed en wel op gang komt.
Daarom hebben mannen tepels.
En waarom is een menstruatiecyclus eigenlijk ‘variatie’, terwijl een lichaam zonder die cyclus kennelijk neutraal is? Hoe werd een volkomen normale fysiologische cyclus voor enorme aantallen menselijke lichamen een methodologisch probleem, en het ontbreken ervan de schone basislijn?
En als voortplanting werkelijk zo bepalend is voor hoe deze mannen het vrouwenlichaam begrijpen, waarom werd dan juist het lichaam dat zelf niet menstrueert, zwanger wordt of baart de complete versie?
Wie heeft hier precies besloten wat normaal is?
Mensen hadden vóór Plato ook hersenen
Als je gaat zoeken naar de oorsprong van onze medische norm, kom je vrijwel onmiddellijk bij een bekend rijtje uit.
Hippocrates. Plato. Aristoteles. De Grieken.
De geboorte van de filosofie, wetenschap, geneeskunde en ongeveer de rest van ons hele verstand. Hetgeen we graag zo noemen in ieder geval, of dat het echt is, is een tweede.
Maar dit hele verhaal kreeg in de negentiende eeuw zelfs een naam: het Greek miracle. De oude Grieken zouden iets hebben gedaan wat eerdere beschavingen niet konden: de stap zetten van magie en mythe naar rede. De lamp ging aan, ongeveer in Athene, en wij leven sindsdien in dit licht en deze wijsheid.
Alleen blijkt die lamp al op allerlei andere plekken te branden.
Ruim vóór Plato bestonden in Mesopotamië uitgebreide medische tradities met gespecialiseerde behandelaars, geneesmiddelen, diagnostiek en systematisch geordende medische teksten over onder meer neurologie, kindergeneeskunde, obstetrie en gynaecologie. In Egypte werd rond 1800 voor Christus al een gynaecologisch papyrus gebruikt waarin zwangerschap, conceptie en lichamelijke klachten bij vrouwen werden beschreven. Dit weten we. Er is nog veel meer wat we niet weten, en wat dat is gaan we nooit precies weten.
Er staat in dat gynaecologisch papyrus zelfs een passage in die in een moderne vertaling wordt weergegeven als een vrouw die ziek is doordat haar baarmoeder ‘wandert’.
Ruim veertien eeuwen vóór Plato.
Oude teksten zijn fragmentarisch, vertalingen zijn vaak gewoon onjuist, we interpreteren alles vanuit de lens van nu. Dit is natuurlijk ook altijd al zo geweest. Enorme hoeveelheden materiaal zijn verloren gegaan; van de samensteller van dat Egyptische papyrus weten we bijvoorbeeld niet eens of het een man of vrouw was.
Maar het betekent wél dat het verhaal waarin Griekenland als intellectuele oerknal verschijnt zelf een verhaal is.
Sterker: historici hebben dat Greek miracle inmiddels behoorlijk uit elkaar gehaald. De Griekse kennistradities ontstonden niet in een vacuüm, maar in een wereld waarin Egyptische, Babylonische, Perzische en andere ideeën, technieken en praktijken allang bestonden en circuleerden.
Mensen dachten na vóór Plato. Mensen observeerden ook zeker vóór Plato. Mensen begrepen ziektes vóór Plato.
Mensen hadden ongetwijfeld ook allerlei spectaculaire onzin bedacht vóór Plato.
Zoals wij dat vandaag trouwens nog steeds doen. Dus waarom dan FUCK PLATO?
Niet omdat hij begon. Juist omdat wij zo graag bij hem beginnen.
Een welgestelde Atheense man bedenkt de vrouw
Plato werd rond 428 voor Christus geboren in een vooraanstaande Atheense familie, bewoog zich rond Socrates en richtte later zijn Academy op. Hij schreef als vrije mannelijke burger in een samenleving waarin vrouwen geen actieve burgers waren en dus niet op dezelfde manier deelnamen aan de politieke en intellectuele openbare ruimte.
Dat is geen klein contextdetail.
Wie er mag spreken, schrijven, studeren, discussiëren, onderwijzen en worden gekopieerd bepaalt uiteindelijk mede welke ideeën duizenden jaren later nog beschikbaar zijn. Het probleem is dus niet dat een rijke Atheense man 2.400 jaar geleden met alle tijd en middelen een wilde theorie over vrouwen had.
Mensen hebben voortdurend wilde theorieën.
Het probleem is dat sommige wilde theorieën een veel betere carrière krijgen dan andere kennis. En Plato had er dus een paar.
Neem Timaeus. Dat is niet eens een medische handleiding. Het is een kosmologisch verhaal over het ontstaan van het universum, met een goddelijke ambachtsman, zielen, reïncarnatie en allerlei verklaringen voor mens, dier en materie. Plato laat Timaeus zijn eigen vertelling bovendien een likely story noemen: een waarschijnlijk, aannemelijk verhaal, geen definitieve empirische beschrijving van de werkelijkheid.
Heel belangrijk wanneer we het dan ook lezen. En tegelijkertijd is het ongelofelijk onthullend. Want in dat verhaal verschijnen mensen eerst als mannen. Iets wat ons tot op vandaag de dag totaal niet vreemd is. Mannen die vervolgens hun eerste leven laf of onrechtvaardig doorbrengen, kunnen vervolgens als vrouw terugkomen. En dat is uiteraard het laatste wat een ‘mannelijke’ man moet willen. Dit mechanisme is alive and kicking.
Laat dat even landen. De man is niet één sekse naast de andere. De man komt eerst, is de norm. De norm van waar we uit handelen, de basis. Als je hieraan vasthoudt gaat daar vanzelf heel veel op volgen wat waarschijnlijk helemaal niet juist is. Dit stellen we hier aan de kaak want interessant is het zeker.
De vrouw verschijnt dan dus als tweede mogelijkheid nadat de eerste versie het moreel heeft verprutst.
Daarna komt ook het lichaam.
Plato beschrijft het mannelijke voortplantingsorgaan al als een eigenzinnig dier dat zich tegen de rede kan verzetten, maar bij vrouwen krijgt die gedachte een veel grotere baan: de baarmoeder wordt bijna een levend wezen, verlangend naar kinderen. Ja. Wanneer zij te lang zonder zwangerschap blijft, raakt ze volgens het verhaal ontevreden, gaat ze door het lichaam zwerven, hindert ze de ademhaling en veroorzaakt ze allerlei ziekten.
Een baarmoeder met reisplannen dus en direct wordt ook de vrouw als mens gereduceerd want zij is hieraan onderhevig. In plaats van het te zien als gewoon een onderdeel van je lichaam is het omgekeerde gebeurd.
De absurditeit is ongekend.
Want wat heeft Plato nodig om het vrouwenlichaam begrijpelijk te maken?
Voortplanting.
De baarmoeder is niet simpelweg een orgaan. Ze krijgt een bestemming. Een doel, levensdoel zelfs. Wanneer dat doel niet wordt vervuld, constant, kan ze de rest van de persoon ontregelen. De vrouw wordt daarmee veel moeilijker gewoon een mens die toevallig bepaalde voortplantingsorganen heeft. En wat gebeurt er binnen zo'n model met een vrouw die niet zwanger kán worden, niet zwanger wíl worden of met iemand leeft met wie zwangerschap überhaupt niet aan de orde is? Of hiermee al klaar is? Zodra voortplanting niet meer één mogelijkheid van haar lichaam is maar de bestemming ervan, wordt alles wat daarvan afwijkt vanzelf iets dat uitleg nodig heeft.
Haar reproductieve lichaam kan ineens verklaren wie ze is, waarom ze ziek is (en dit gaat verder dan enkel lichamelijk) en hoe ze functioneert binnen de door anderen gestelde kaders.
Het verschil tussen lichamen wordt geen verschil meer. Het wordt allesomvattende betekenis. En waarde. Rangorde.
Zelfs Plato ondergraaft Plato
Het wordt nog leuker wanneer je De Staat ernaast legt.
Daar laat Plato vrouwen in zijn ideale wachtersklasse in principe dezelfde opleiding volgen en dezelfde taken uitvoeren als mannen wanneer hij ze daarvoor geschikt acht. Dat wordt nog altijd aangehaald als een gelijkwaardig element in zijn denken.
Alleen doet hij dat niet vanuit ons idee dat echte vrouwen als zelfstandige en autonome mensen dan dus ook gelijke rechten hebben.
Zijn ideale staat is überhaupt niet gebouwd rond individuele rechten. Hij bepaalt wie waarvoor geschikt is, hoe mensen moeten leven en welke ordening volgens hem de beste staat oplevert. Must be nice. En simpel.
Ondertussen kan dezelfde schrijver in een ander werk probleemloos vertellen dat een vrouwelijk bestaan de tweede incarnatie is van een man die het eerste rondje slecht heeft gedaan.
Hij kan zo op één gebied lijken alsof hij een norm kan openbreken zonder te zien dat hij elders gewoon dezelfde hiërarchie opnieuw binnenhaalt.
Heel herkenbaar trouwens. Gelijkheid zolang ik bepaal wat gelijkheid betekent. Ruimte zolang ik bepaal wie geschikt is voor die ruimte. Je kunt vooruitstrevend klinken en toch jezelf als maatstaf houden.
Plato heeft de zwervende baarmoeder trouwens niet eens aan Europa doorgegeven
En hier moest ik mijn eigen lekkere rechte verhaal weer kapotmaken.
Want het zou natuurlijk fantastisch schrijven:
Egyptenaren bedenken zwervende baarmoeder → Plato neemt hem over → Europa leest Plato → vrouwen worden tweeduizend jaar verkeerd behandeld.
Klaar. Alleen klopt het niet zo lineair natuurlijk en dat is maar goed ook. De belangrijkste Latijnse vertaling van Timaeus die in het middeleeuwse West-Europa circuleerde liep maar tot ongeveer passage 53c. De baarmoeder verschijnt pas rond 91.
Die specifieke passage zat er dus helemaal niet in. Terwijl, dit maakt toch de hele vrouw? Volgens zijn eigen logica.
Voor het argument is dit fantastisch. Dit betekent dat ik Plato niet eens nodig heb als één rechte historische besmettingsbron om te laten zien hoe hardnekkig een norm kan zijn.
Het gaat niet om één foute zin die 2.400 jaar intact van boek naar boek werd doorgegeven.
Het gaat om veel grotere vragen.
Wie wordt DE mens? Wie wordt verschil? Wie moet zichzelf uitleggen? En welke uitgangspunten worden zo vanzelfsprekend dat niemand meer merkt dat het uitgangspunten zijn?
En toen kwam Aristoteles
Als we de factuur eerlijk verdelen, mag Aristoteles trouwens een nog groter bedrag betalen.
Hij was Plato’s leerling, bracht ongeveer twintig jaar door aan diens Academy en ging daarna zelf de natuur ‘systematisch’ bestuderen. Dieren, voortplanting, ontwikkeling, anatomie: hij keek, categoriseerde en probeerde verklaringen te bouwen.
Met de absolute nadruk op proberen. We praten namelijk graag over historische wetenschap alsof kijken en iets vinden automatisch hetzelfde is als onbevooroordeeld waarnemen.
Maar niemand kijkt vanuit nergens. En Aristoteles zeker niet. In zijn theorie over voortplanting is het mannelijke principe actief en vormgevend. Het vrouwelijke levert vooral de materie. Het mannelijke beschikt over meer ‘warmte’ en het vermogen de vorm tot stand te brengen; wanneer dat proces onvoldoende slaagt, ontstaat een vrouwelijk embryo.
De vrouw wordt in zijn werk vervolgens omschreven met een formulering die vaak als ‘mutilated male’ wordt vertaald: een verminkte of misvormde man.
Daar hoef ik eerlijk gezegd weinig hedendaagse duiding meer tegenaan te gooien. Dat is geen neutrale observatie van sekseverschil.
Dat is een hiërarchie.
Man = voltooid.
Vrouw = minder goed gelukt.
En dan gebeurt epistemisch iets heel handigs. Onze vriend Aristoteles begint met het uitgangspunt dat de mannelijke uitkomst vollediger is. Vervolgens definieert hij vrouwelijkheid als het resultaat van onvoldoende mannelijke warmte of vormgevende kracht.
En daarna kijkt hij naar een geboren meisje en kan zeggen: zie je wel, onvoldoende warmte.
Hij kan niet meer verliezen want een jongen bewijst dat het proces slaagde. Een meisje bewijst dat het proces tekortschoot.
De observatie die zijn theorie zou kunnen falsifiëren is alleen al door zijn definities uitgeschakeld.
Als je de norm vooraf als correct definieert, wordt ieder verschil vanzelf bewijs van afwijking.
Dat is een fantastisch systeem als je graag altijd gelijk hebt. Want welke andere uitkomst had hier uit kunnen ontstaan? Het één levert direct bewijs voor het ander. En als het niet zo is, is het óók zo.
En ik denk dat we dat mechanisme nog veel serieuzer moeten nemen, want dit zien we nog altijd non-stop, dan de precieze hoeveelheid warmte die Aristoteles ooit in een baarmoeder dacht aan te treffen.
De man was nooit de oorsprong
En nu wordt het nog bizarder. Want de moderne biologie ondergraaft het hele uitgangspunt dat er überhaupt zoiets bestaat als een oorspronkelijke man waar een vrouw van afgeleid kan worden.
Ver genoeg terug in de evolutie bestaan onze categorieën ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ niet eens. De twee seksen zoals biologen ze op basis van grote en kleine gameten onderscheiden, zijn ontstaan uit evolutionaire voorlopers met gelijksoortiger gameten.
Er was dus niet eerst een man. Er was eerst überhaupt geen man.
Ook tijdens menselijke embryonale ontwikkeling ligt er niet eerst een minuscuul jongetje klaar waarvan het proces eventueel de verkeerde afslag kan nemen. De vroege gonade is bipotent en kan zich langs verschillende ontwikkelingsroutes differentiëren.
En mannen hebben tepels omdat borstontwikkeling al heel vroeg begint, vóórdat het foetale mannelijke hormoonpad op gang is gekomen.
Hier moest ik tijdens het lezen uiteraard onmiddellijk terugdenken aan mijn stuk over beha’s, borsten en tepels.
Want we stellen de vraag vaak als: waarom hebben mannen eigenlijk tepels?
Teken van een lichaam dat niet helemaal is afgemaakt misschien? Zou zomaar kunnen. Klinkt in ieder geval plausibeler dan de hoeveelheid warmte die Aristoteles nodig had om een meisje te verklaren.
Alleen kun je de vraag natuurlijk ook gewoon omdraaien. Waarom zouden mannen géén tepels hebben?
Borstontwikkeling begint bij menselijke embryo’s al voordat het foetale mannelijke hormoonpad op gang komt. De tepels zijn er dus niet omdat een vrouwenlichaam later iets extra’s kreeg; ze zitten in een gedeeld ontwikkelingsplan dat al loopt voordat lichamen zich verder seksueel differentiëren.
De man is niet de kale basispop waar later bij een vrouw borsten, een baarmoeder, hormonen en een hinderlijke cyclus aan zijn toegevoegd.
En als je per se iemand tot oorsprong zou willen promoveren, helpt de biologie Aristoteles in ieder geval totaal niet. Er was evolutionair niet eerst een man waaruit later een vrouw voortkwam. Ver genoeg terug bestaan onze categorieën mannelijk en vrouwelijk überhaupt nog niet, en ook een menselijk embryo begint niet als een klein jongetje dat eventueel de vrouwelijke afslag neemt.
Zelfs het omgekeerde verhaal — vrouwelijk is dan zeker gewoon de biologische default — blijkt ook te makkelijk. Een groot deel van de twintigste-eeuwse ontwikkelingsbiologie beschreef mannelijkheid als een actief proces en vrouwelijkheid als wat er gebeurde wanneer dat actieve mannelijke proces uitbleef. Onderzoekers hebben juist dit jaar nog opnieuw laten zien hoe ook dáár de aandacht scheef zat: ovarium- en vrouwelijke ontwikkeling zijn zelf actief gereguleerde biologische processen.
Eerst was de vrouw een onvoldoende gelukte man. Later werd zij de toestand die vanzelf ontstond wanneer de actieve man niet gebeurde. Dus zelfs toen de theorie veranderde, bleef mannelijkheid het proces dat uitleg kreeg.
Menselijke lichamen ontwikkelen langs verschillende actieve routes vanuit gedeelde voorlopers. Eigenlijk heel saai.
Tot iemand zich geroepen voelt er een ranglijst van te maken.
De theorie verandert. De positie blijft.
En hier wordt dit veel meer dan een geschiedenis. Want wij geloven Aristoteles natuurlijk niet meer wanneer hij vertelt dat onvoldoende hitte een meisje veroorzaakt.
Daar zijn we vanaf. De meeste mensen in ieder geval. Maar die norm is wel degelijk gebleven en heeft dus een veel langer leven dan de theorie waarmee hij ooit werd uitgelegd.
In 1977 adviseerde de Amerikaanse FDA om vrouwen die zwanger konden worden uit vroege fasen van geneesmiddelenonderzoek te weren. De aanleiding was niet Aristoteles maar een terechte angst voor schade aan foetussen na onder meer de thalidomideramp.
Alleen werd ‘zou zwanger kunnen worden’ uitzonderlijk en veel te breed toegepast.
Dit werden dan ook alleenstaande vrouwen, vrouwen die anticonceptie gebruikten, vrouwen wiens partner een vasectomie had gehad en die aangaven gewoon geen kinderen te willen. Wordt dat doorgaans serieus genomen? De potentiële foetus had dus wel al een stoel aan tafel. De volwassen vrouw moest nog toestemming krijgen om er zelf te zitten.
Bescherming van vrouwen werd zo een beleid waarin het mogelijke toekomstige foetale risico zwaarder woog dan de mogelijkheid van volwassen vrouwen om zelf over deelname, anticonceptie en risico te beslissen. Een verhaal van alle tijden. Het resultaat is dan ook wederom voorspelbaar: minder kennis over vrouwen.
Het mooiste is dat meta-analyses van duizenden metingen bij onder meer muizen die algemene aanname van grotere vrouwelijke variabiliteit helemaal niet ondersteunen. Bij veel uitkomsten zijn vrouwtjes niet variabeler; bij sommige juist mannetjes.
En ook het woord variabel is hier interessant. Want, variabel ten opzichte waarvan?
Een menstruatiecyclus is geen storing in een vrouwenlichaam. Het ís fysiologie. Pas wanneer je een lichaam zonder die cyclus vooraf als stabiele basis hebt aangewezen, kan het andere lichaam ineens ‘extra variatie’ gaan heten. Het probleem zat dus niet in welke lichamen werden onderzocht. Het zat al in de keuze van wat als schoon, simpel en normaal mocht gelden. Raar. Maar goed, we gaan door.
Mannen waren dus methodologisch schoner. Dus onderzocht je mannen. De norm, de normaal.
En omdat je vooral mannen onderzocht, wist je steeds meer over mannen. En omdat je meer over mannen wist, sloot het mannenlichaam steeds beter aan op wat in de literatuur én wetenschap als normaal gold en nog steeds geldt.
En wanneer vrouwen daar vervolgens minder netjes in pasten, waren vrouwen ingewikkeld.
De cirkel is weer rond.
Vrouwen zijn te variabel → onderzoek mannen → bouw kennis rond mannen → vrouwen passen slechter op die kennis → vrouwen zijn kennelijk te variabel.
Je produceert je uitzondering en gebruikt haar daarna als bewijs.
Hoe vaak hebben we onderzoek ingewikkelder gemaakt omdat een normale vrouwelijke fysiologie als verstorende factor werd behandeld, terwijl het mannenlichaam (en geest trouwens, maar daar gaan we in deel 2 van dit drieluik dieper op in) gewoon ‘data’ mocht heten?
Dat is voor mij inmiddels veel interessanter dan de vraag of vrouwen voldoende meegenomen worden.
Draai hem om.
Waarom denken we dat onderzoek dat een enorm normaal deel van de mensheid weglaat überhaupt schoon onderzoek is?
De standaardmens heeft een geweldige truc
Je gaat denk ik nooit klaar zijn met deze gedachte. Die zin bleef heel erg bij me omdat hij op nog meer plekken begon te passen. Niet alleen sekse. Maar ook zeker klasse. Ras. Lichaam. Seksualiteit. Werk. Geld. Klimaat. Identiteit. Veiligheid.
De standaardmens is zelden degene over wie expliciet besloten is: vanaf vandaag ben jij normaal. Want dat hoeft dan dus helemaal niet.
Het is degene wiens maten al in de stoel zitten. Wiens leven al in het formulier past. Wiens symptomen al in het leerboek staan. Wiens aanwezigheid geen aparte businesscase of quotum nodig heeft.
En daarom is ‘neutraal’ zo’n ontzettend gevaarlijk woord. Neutraliteit kan echt bestaan als streven, maar kan het echt bestaan? Voor ons als mensen niet.
Een bestaande norm neutraal noemen maakt het namelijk niet neutraal. Juist niet.
Het maakt het wel moeilijker en veel gladder om te zien.
In een eerder stuk ‘De gatekeepers van de norm’ schreef ik eerder dat ongelijkheid het moeilijkst te herkennen is wanneer niemand meer hoeft te zeggen dat een vrouw minder geschikt is, omdat professionaliteit, kwaliteit of ‘gewoon de beste kandidaat’ hetzelfde werk al doen.
Geneeskunde heeft zijn eigen versie. De standaardpatiënt.
En als haar lichaam niet bij de theorie past?
Dan komt de volgende beweging.
Recent deelden ongeveer 14.000 Nederlandse vrouwen en meiden hun ervaringen met gezondheid en zorg in onderzoek in opdracht van ZonMw. In een aparte analyse van vrouwen met langdurige of onverklaarde gezondheidsklachten voelde 75 procent zich niet gehoord door huisarts of specialist. 65 procent gaf aan dat lichamelijke klachten regelmatig ten onrechte psychologisch waren geduid. Meer dan zeer kwalijk.
Je kent ze waarschijnlijk wel: burn-out, stress, angst, depressie enzovoorts.
Later kwamen dan endometriose, schildklierproblemen, auto-immuunziekten of andere lichamelijke aandoeningen naar voren.
We zijn inmiddels natuurlijk qua tijd veel verder verwijderd van Plato. Dat vind ik toch even belangrijk om te zeggen, juist omdat het andere verhaal anders weer te makkelijk wordt. Ik houd niet van disclaimers maar soms voel ik me dan toch geroepen, bij deze.
We kunnen echt wel dingen zien waar Plato geen concept voor had als we willen. We kunnen nu ook bacteriën identificeren bijvoorbeeld.
Maar technische vooruitgang wist een oude kennishiërarchie niet automatisch uit. Als jouw ervaring botst met mijn model, zijn er grofweg twee mogelijkheden:
mijn model mist iets,
of jij begrijpt/interpreteert je eigen ervaring niet juist.
En historisch is die tweede mogelijkheid bij vrouwen lekker aantrekkelijk gebleken.
Dat is waar het begrip epistemische onrechtvaardigheid nuttig wordt. Niet als chic woord voor ‘een arts luisterde niet’, maar voor iets structurelers: sommige mensen krijgen minder geloofwaardigheid als bron van kennis over hun eigen ervaring, terwijl er tegelijkertijd juist minder kennis over hun ervaringen beschikbaar is.
Dat versterkt zichzelf dus iedere keer opnieuw. Heel kwalijk.
14.000 vrouwen vertelden wat er misgaat in de zorg. Luisteren zou een begin zijn.
Nederland heeft vrouwen gevraagd hoe het met hun gezondheid en hun zorg gaat.
En hier begint langzaam het volgende deel van dit verhaal onder mijn huid te kruipen.
Want wanneer het vrouwenlichaam eenmaal geldt als afwijkend en we lichamelijk geen bevredigende verklaring kunnen vinden, is er nog een andere plek waar de afwijking naartoe kan verhuizen.
Haar hoofd. Enter de psychologie.
Goede psychologische taal en verklaringen kunnen mensen eindelijk woorden geven voor iets wat eerder onzichtbaar bleef.
Maar een verklaring kan ook een deur dichtdoen.
Zodra ‘psychisch’ niet meer een hypothese is die naast andere verklaringen wordt onderzocht, maar het punt waarop we ophouden met zoeken, verandert er iets.
Dan heeft de theorie alweer gewonnen.
Mijn vinger doet pijn
Dat weet ik omdat ik mijn vinger voel.
Een arts kan vervolgens veel meer weten dan ik over pezen, zenuwen, bot, ontsteking en herstel. Een scan kan iets zichtbaar maken waar ik zelf nooit bij kan. Onderzoek kan mijn ervaring verklaren, corrigeren of in een veel groter patroon plaatsen.
Dat is het hele punt van geneeskunde. Maar kennis hoort mijn ervaring te onderzoeken. Zeker niet haar bij voorbaat te diskwalificeren omdat ze slecht bij de bestaande en gedocumenteerde kennis van enkel nu past.
Ik houd dus absoluut niet van rangordes, mocht dat nog niet duidelijk zijn.
Plato vind ik daarom zo’n mooi symbool voor iets waar we veel vaker tegenaan mogen schoppen: een beroemde man bedenkt vanuit zijn eigen positie een model van de wereld, dat model krijgt eeuwen aan institutioneel gewicht en ergens onderweg vergeten we te vragen waarom juist híj überhaupt het uitgangspunt mocht bepalen.
We hoeven de oude canon echt niet eerst om toestemming te vragen om opnieuw te kijken. Als een theorie niet tegen de werkelijkheid kan, moet niet de werkelijkheid zich aanpassen.
Dan moet de theorie kapot.
En misschien is dat wel de nuttigste plek om te beginnen: bij normen die zo succesvol zijn geworden dat ze zichzelf niet eens meer hoeven te noemen. Het ís gewoon zo.
Iedereen die ervan afwijkt moet zichzelf uitleggen. De norm zelf heet gewoon mens.
Fuck Plato.

Meer PARELS:
Ik ben 42. Waarom is ‘jong’ eigenlijk een compliment?
Mijn vader zegt al zolang ik me kan herinneren ongeveer hetzelfde wanneer het over ouder worden gaat.
Therapietaal is overal. Echte therapie niet.
Ik weet niet precies wanneer iedereen om mij heen bevoegd psycholoog is geworden, maar er lijken de afgelopen jaren wel buitengewoon veel narcisten bij te zijn gekomen. Niet mensen die soms egoïstisch zijn, exen die zich schofterig gedragen of bazen met een indrukwekkend talent voor zichzelf.
Deeltijdprinsesjes bestaan niet
Er zijn weinig woorden die zó snel iets blootleggen over hoe we naar vrouwen kijken als het woord deeltijdprinsesjes.
Nieuw bij PARELS? → Raquel's Edit
Bronnen & verder lezen:
UCL — The Kahun Medical Papyrus and ancient Egyptian gynaecology
Plato — Timaeus
Aristotle — Generation of Animals, Book IV
Lehtonen & Parker — Gamete competition, gamete limitation, and the evolution of the two sexes
Prendergast, Onishi & Zucker — Female mice liberated for inclusion in neuroscience and biomedical research
Stammberger, Steinbach & Hornig (2026) — Biology of Sex Differences, 2026
NIH Office of Research on Women’s Health — History of Women’s Participation in Clinical Research
Moore et al. (2026) — Medical misogyny: understanding epistemic injustice to achieve safer healthcare for women
ZonMw — Vrouwen met onverklaarde gezondheidsklachten moeten beter gehoord worden












“Als je de norm vooraf als correct definieert, wordt ieder verschil vanzelf bewijs van afwijking.” Dit! Thank you.
Lekkere titel. Love it.